سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
سەبەبى «قالالارىمىزدىڭ جاعدايى ءماز ەمەس» دەگەن ءسوز, «اكىمدەر ءوز جۇمىسىن دۇرىس جاساپ جاتقان جوق» دەگەندى بىلدىرەدى. مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە ءىرى شاھارلاردىڭ ينفراقۇرىلىمى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقان سۇرانىسقا جاۋاپ بەرە الماي وتىرعانىن دا وتكىر سىنعا الدى. شىعىس ەۋروپاداعى بالقان قالالارىنىڭ مۋنيتسيپالدى قىزمەتىن مىسالعا كەلتىرگەن پرەزيدەنت: «ولاردىڭ بيۋدجەتى الدەقايدا از, ال قالالارى وتە تازا», دەدى.
ەكىنشى, پرەزيدەنت «سەمەي قالاسىنداعى بالالار الاڭىندا ويناۋدىڭ ءوزى ومىرگە قاۋىپتى» دەگەن ءسوزى تىكەلەي ايماق باسشىسىنا باعىتتالعان جوق. راس, سەمەيدىڭ ماسەلەسى باستان اسىپ جاتىر, دەسە دە باسقا قالالاردىڭ دا «توسىن سىيلارى» جوق ەمەس. پرەزيدەنت بۇل سوزىمەن «مەن بارلىعىن ءبىلىپ وتىرمىن» دەگەن مەسسەندج جىبەردى. وسى ەسكەرتۋدەن-اق اكىمدەر ناقتى ناتيجە شىعارۋ كەرەك. ناتيجە بولماسا, «پلاتون مەنىڭ دوسىم, بىراق شىندىق قىمبات» دەگەنگە كەلە جاتىر.
ءۇشىنشى, پرەزيدەنتتىڭ «حالىق ءوز قالاسىنا يە بولۋ كەرەك. تازالىقتى ساقتاۋ ءار قالا تۇرعىندارىنىڭ قولىندا» دەگەن ءسوزىنىڭ ارتىندا يدەولوگيا باعىتىنداعى جۇمىستى ارتتىرۋ, اسىرەسە جاستار تارتىبىنە كوڭىل ءبولۋ ماسەلەسى جاتىر. بۇل تاراپتا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە جۇكتەلەر جاۋاپكەرشىلىك سالماقتى. بىزگە جاس بۋىننىڭ ءتالىم-تاربيەسىن, مادەنيەتىن تەرەڭدەتە ءتۇسۋ قاجەت.
ءتورتىنشى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «اكىمدەر ءوزى باسقاراتىن قالالار مەن ەلدى مەكەندەردى جاياۋ ارالاۋعا ءتيىس» دەگەن ءسوزىنىڭ اينالاسىندا ءبىراز اڭگىمە باستالىپ كەتتى. كوپشىلىك بۇل ءسوزدى تىكەلەي تۇسىنەدى. «اكىمدەر – مەملەكەتتىڭ جەرگىلىكتى جەردەگى وكىلى». سوندىقتان ولار ايماقتاعى جاعدايدى, ماسەلە مەن شەشىمىن كۇتكەن تۇيىندەردى ىشتەن بىلگەنى ءجون. جاياۋ ءجۇرىپ قالانىڭ كەمشىلىگىن بايقاپ, جولشىباي حالىقپەن كەزدەسۋ دە كوپ ءتۇيىندى تارقاتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. كولىكپەن بارىپ, كولىكپەن قايتىپ, ورىنباسارلارىنىڭ ء«بارى جاقسى» دەگەن ەسەبىنە توقمەيىلسۋ دۇرىس ەمەس. ءار ماسەلەنى كوزبەن كورگەنگە جەتپەيدى.
بەسىنشى, پرەزيدەنتتىڭ اۋىلشارۋاشىلىق ماسەلەسىنە قاتىستى تىگىسىن جاتقىزا ايتقان: «اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ءوندىرىس سالاسىنىڭ دامۋىندا ناقتى ناتيجە جوق» دەگەن ءسوزى – اۋىر سىن. كۇندەلىكتى ازىق-ت ۇلىگىن الا الماي, قىمباتشىلىقتان ەڭسەسىن كوتەرە الماي وتىرعان ەلدىڭ ماسەلەسىن مەملەكەت باسشىسى ءبىلىپ وتىر.
التىنشى, سۋ ماسەلەسى دە ءبىرىنشى رەت ايتىلىپ وتىرعان جوق. بىراق ۇكىمەت, اسىرەسە اۋىز سۋ پروبلەماسىنا سەلقوس قارايتىنداي كورىنەدى. «2050 جىلى سۋى تاپشى ەل بولامىز» دەگەن قاتاڭ ەسكەرتۋ ايتىلدى. بۇل ءسوز بولاشاق ۇرپاقتىڭ قامىن قازىردەن ويلاۋ قاجەتتىگىن بىلدىرەدى.
پرەزيدەنت كەڭەستە دەپۋتاتتاردى سايلاۋشىلاردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا كۇندەلىكتى قاجىرلى جۇمىسقا كىرىسۋگە شاقىردى. بۇل رەتتە كاسىبيلىك پەن جاۋاپكەرشىلىك تانىتۋعا ءتيىس ەكەندىكتەرىن دە ەسكە سالىپ ءوتتى. «دەپۋتاتتار اكىمدىكتەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل اتقارۋشى ورگاندار قابىلدايتىن شەشىمدەردىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, سىندارلى ارنادا جۇرگىزىلۋگە ءتيىس», دەدى مەملەكەت باسشىسى. راس, حالىق نەمقۇرايلىق پەن جالقاۋلىقتى كەشىرمەيدى. حالىق مۇددەسىنە كەلگەندە «بارماق باستى, كوز قىستىعا» جول بەرمەۋ كەرەك. پرەزيدەنتتىڭ وسى سوزىنەن كەيىن دەپۋتاتتار اراسىندا ەڭبەكقورلىق باسەكەلەستىگى پايدا بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.
سامات نۇرتازا,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
