الەم • 19 ءساۋىر, 2023

جاڭارتىلعان ساياسي تۇجىرىمداما

490 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين ەلىنىڭ «سىرتقى ساياساتتاعى جاڭا تۇجىرىمداماسىن» بەكىتتى. ول الەمدەگى كۇردەلى وزگەرىسكە بايلانىستى نەگىزگى ستراتەگيالىق قۇجاتتى تۇزەتۋگە تۋرا كەلگەنىن ايتادى.

جاڭارتىلعان ساياسي تۇجىرىمداما

جاڭارتىلعان تۇجىرىمدامادا ماسكەۋ ءوزىن باتىستىڭ جاۋى سانامايدى. كەرىسىنشە ونداعى ەلدەردى تايتالاستىڭ پايداسىزدىعىن تۇسىنۋگە شا­قى­­رىپ, تەڭ دارەجەدەگى ءوزارا قارىم-قاتىناسقا قايتا ورالۋىنا ءۇمىت ارتادى. الايدا ۆاشينگتوننىڭ قازىرگى باعىتىن ءوزىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن حالىقارالىق بەيبىتشىلىككە قارسى ارەكەت دەپ سانايدى. جالپى, اقش-تىڭ الەمدەگى ۇستەمدىگىن جويۋعا باسىمدىق بەرىلەتىنى ايتىلادى. ال كورشىلەس جاتقان ەلدەرگە ءتىپتى الاڭداۋعا نەگىز جوق.

جالپى, تۇجىرىمداماعا سايكەس ماسكەۋ ءوزارا قاعيدات نەگىزىندە بارلىق ەل ءۇشىن بىردەي قاۋىپ­سىز­دىك­تى قامتاماسىز ەتۋگە ۇمتىلادى. اسىرەسە ونىڭ قىتاي جانە ۇندىستانمەن قارىم-قاتىناسى جان-جاقتى تەرەڭدەپ, ەرەكشە ماڭىزعا يە بولماق. ال جاقىن شەتەلدەرمەن بەيبىتشىلىك, تاتۋ كورشىلىك قاعيداتتارىن ساقتاپ, بايلانىسىن جالعاستىرا بەرمەك. اتاپ ايتار بولساق, يسلام ەلدەرى يران, تۇركيا, ساۋد ارابياسى جانە مىسىرمەن ىنتىماقتاستىعىن ودان ءارى دامىتا بەرەدى. سيريانىڭ جاعدايىنا بايلانىستى گۋمانيتارلىق كومەك بەرىپ, قولداۋ كورسەتۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەيدى.

سونىمەن قاتار رەسەي تمد, ۇقشۇ, ەۋرازيالىق وداققا مۇشە ەلدەرمەن ابحازيا, وڭتۇستىك وسەتيا ەلدەرىمەن ۇزاقمەرزىمدى تاتۋ كورشىلىكتى ساقتاپ قالۋدى كوزدەپ وتىر. ال افريكا, ازيا-تىنىق مۇحيت ايماعى, لاتىن امەريكاسى جانە تاياۋ شىعىس ەلدەرىمەن كوپجاقتى ينستيتۋتتار, وڭىرلىك جانە سۋبوڭىرلىك ينتەگراتسيا, ديالوگ الاڭدارى, ءتۇرلى بىرلەستىكتەردى قولداۋ ارقىلى ىنتىماقتاستىعىن نىعايتادى.

نەگىزى ماسكەۋ بريكس, شىۇ, تمد, ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى (ۇقشۇ), رۇق (رەسەي, ءۇندىستان, قىتاي) سەكىلدى حالىقارالىق بىرلەستىكتەر مەن ۇيىمدارعا مۇشە ەلدەردى ءوزىنىڭ دوسى سانايدى. سوندىقتان وسى ۇيىمداردىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ءرولىن ارتتىرىپ, الەۋەتىن نىعايتۋعا باسىمدىق بەرگەلى وتىر.

قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋىندە ۆلاديمير پۋتين ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى باسقا ۆەدومستۆولارمەن بىرلەسە وتىرىپ, جاڭارتىلعان قۇجاتتى قازىرگى زامان تالابىنا سايكەستەندىرىپ قۇرعانىن ايتتى.

سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ جاڭار­تىل­عان تۇجىرىمدامادا الەمدىك ەكونوميكا دا قام­تىلعانىن جەتكىزدى. «قۇجاتتا حالىقارالىق دا­مۋ­­دىڭ نەگىزگى ۇزاقمەرزىمدى تەندەنتسيالارى سي­پات­تالادى, ونىڭ ىشىندە سوڭعى كەزگە دەيىن امە­ري­كالىق ەرەجەلەر بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ كەلگەن ەكونوميكالىق جاھاندانۋ داعدارىسى دا بار. الەمدىك ەكونوميكا كۇردەلى جاعدايدى باستان وتكەرىپ, جاڭا تەحنولوگيالىق نەگىزگە كوشىپ جاتىر», دەدى ول.

رەسەيدىڭ ءسىم باسشىسى, سونداي-اق جاڭارتىلعان تۇجىرىمداماعا سايكەس ماسكەۋگە قارسى قادام جاساعانداردىڭ جولى كەسىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا, رەسەي مەن ونىڭ وداقتاستارىنا قارسى شابۋىلعا تويتارىس بەرۋ نەمەسە ونىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا قارۋلى كۇشتەردى پايدالانۋ تۋرالى تەزيس قۇجاتقا ەنگىزىلگەن.

سوڭعى رەت رەسەي سىرتقى ساياسات تۇجىرىم­دا­ما­سىنا 2016 جىلى تۇزەتۋ ەنگىزگەن. التى جىلدان سوڭ الەمدە ورىن العان وزگەرىستەرگە بايلانىستى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى 2022 جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ سوڭىندا جاڭا قۇجاتتىڭ جوباسىن جاسادى. جاڭارتىلعان تۇجىرىمدامانىڭ كوپتەگەن ەرەجەنى ماسكەۋدىڭ «تاياۋداعى ءتورت-التى جىلداعى» سىرتقى ساياسي باعىتىن ايقىندايدى. رەسمي قۇجاتتا جالپى ەرەجەلەر, الەم دامۋىنىڭ نەگىزگى ۇردىستەرى, رەسەيدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرى, سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىم باعىتتارى, وڭىرلىك باعىتتار جانە ولاردى جۇزەگە اسىرۋ سەكىلدى 6 تاراۋ قامتىلعان. «رەسەيدىڭ سىرتقى ساياساتى بەيبىت, اشىق, بولجامدى, سەنىمدى, ءبىرىزدى, پراگماتيكالىق سيپاتتا بولادى», دەلىنگەن تۇجىرىمدامادا. ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ سەندىرۋىنشە, جاڭارعان تۇجىرىمداما ەندى رەسەيدىڭ ورتا مەرزىمدى جانە الىس پەرسپەكتيۆاداعى پراكتيكالىق ءىس-قيمىلدارىنىڭ نەگىزى بولىپ قالا­نا­دى.

ساراپشىلار بۇرىنعى تۇجىرىمدامامەن سالىستىرعاندا جاڭا قۇجاتتا ۋكراينا, گرۋزيا جانە ستراتەگيالىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى بىرنە­شە تارماقتىڭ الىنىپ تاستالعانىن ايتادى. ماسەلەن, جاڭا قۇجاتتا بۇرىنعى رەداك­تسيا­داعى: «رەسەي فەدەراتسياسى ۋكراينامەن ۇلت­تىق مۇد­دە­لەردى قۇرمەتتەي وتىرىپ, ءوزارا ىنتى­ماق­تاس­تىق, ساياسي, ەكونوميكالىق, مادەني جانە رۋحاني بايلانىستاردىڭ بارلىق ءتۇرىن دامىتۋعا مۇددەلى» دەگەن №56 تارماق جوق. جالپى, قۇجاتتىڭ جاڭا رەداكتسياسىندا ۋكراينا تۋرالى ايتىلماعان. وندا تەك «اقش پەن ونىڭ جاندايشاپتارى (ساتەلليت ەلدەر) رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۋكراينا باعىتىندا ءوزىنىڭ ومىرلىك ماڭىزدى مۇددەلەرىن قورعاۋ شارالارىن قابىلداۋ ورنىنا, ونى كوپ جىلعى رەسەيگە قارسى ساياساتتى ۋشىقتىرۋ ءۇشىن سىلتاۋ رەتىندە پايدالاندى جانە جاڭا تيپتەگى گيبريدتىك سوعىس اشتى. بۇل رف تاڭداۋى ەمەس ەدى», دەلىنگەن. سونداي-اق بۇعان دەيىنگى نۇسقادا ماسكەۋدىڭ تبيليسيمەن قارىم-قاتىناسىن قالىپقا كەلتىرۋگە مۇددەلى ەكەندىگى ايتىلعانىمەن, جاڭا تۇجىرىمدامادا گرۋزيا اتالماعان.

ال قازاقستانعا كەلەر بولساق, كرەمل ەلىمىزدىڭ اتىن اتاماسا دا, حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتى­ماق­تاستىعىن ارتتىراتىنىن ايتادى. ال قازاقستان شىۇ, ۇقشۇ, تمد جانە ەاەو سەكىلدى ۇيىمدارعا مۇشە.

سوڭعى جاڭالىقتار