قوعامدى ىزگىلەندىرۋ, جانۋارلارعا قايىرىم جاساۋ ماقساتىندا قابىلدانعان زاڭعا ەشكىمنىڭ قارسىلىعى جوق, ارينە. بىراق جاعداي تۇزەلگەن جوق, كەرىسىنشە ۋشىقتى. ونى دا مويىنداعان ءجون. بىلتىر قاڭعىباس يتتەردى اۋلاپ, ۇستاپ, زالالسىزداندىرۋعا بيۋدجەتتەن ۆەتەريناريا باسقارماسىنا 25 ملن تەڭگە ءبولىنىپتى. الايدا بۇل قارجى يگەرىلمەي كەرى قايتارىلعان. بيىلعى قاراجات ودان دا قوماقتى – 146 ملن 700 مىڭ تەڭگە. قوعامدىق كەڭەس مۇشەسى مەرۋەش باشاي مۇنشا قاراجات بولىنسە دە جۇمىس ناتيجەسى كوڭىل كونشىتپەيتىنىن ايتادى. وسى ورايدا ول بيىل 146 ملن تەڭگە الاتىندارعا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلۋى كەرەك دەيدى قوعام بەلسەندىسى.
– جانۋارلاردى ۇستاپ, زالالسىزداندىرۋعا بولىنگەن قارجىعا وزگەرىس كەرەك. 146 ملن تەڭگە از اقشا ەمەس. شىنداپ كەلگەندە, جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ ناتيجەسى جاقسى دەۋگە كەلمەيدى. بىلتىر قاراعاندى وبلىسىندا يتتەن 700 ادام زارداپ شەكتى. ەگەر 146 ملن تەڭگە السا, ولارعا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلۋگە ءتيىس. قوعامدىق كەڭەستەن زاڭ شىعارۋشى ورگاندارعا ۇسىنىس حات جولداۋ كەرەك نەمەسە زاڭعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت. كوشەدە قاپتاعان يت. حالىق بىزگە ايتادى. ال ءبىز نە ىستەي الامىز؟ زاڭ تالابىنا بايلانىستى سۇرانىس قانا جاسايمىز, – دەيدى مەرۋەش باشاي.
جالپى, ەلىمىزدە 2022 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىنا دەيىن بۇرالقى يتتەردى جويۋعا رۇقسات بولعان. كەيىنگى ءبىر جىلدا بۇعان زاڭمەن تىيىم سالىندى.
«جاڭا زاڭ بويىنشا ەندى قاڭعىباس يتتەردى ۇستاپ الىپ, ۋاقىتشا پاناجايعا اكەپ ۆاكتسينالاپ, زالالسىزداندىرىپ (مەديتسينالىق ءپىشتىرۋ), اياقتان تۇرعانشا كۇتىپ-باعىپ, قايتادان كوشەگە قويا بەرۋ كەرەك. بۇل قىزمەتتى تەندەر ارقىلى تەك جەكە كاسىپكەر عانا جۇرگىزە الادى. مەملەكەت اقشانى كاسىپكەرلەرگە اۋدارۋعا ءتيىس. ولاردى زالالسىزداندىرۋعا بىلتىر قاراعاندىلىق كاسىپكەرلەر ق ۇلىق تانىتپادى. ەندى بىلتىرعى ناۋرىزدان باستاپ قاداعالانباي كەتكەن قاڭعىباس يت سانى قانشاعا جەتكەنىن ەسەپتەي بەرىڭىز. قورعانسىز جانۋارلاردى جويۋ – جاۋىزدىق. بىراق يەسىز جانۋاردى ء«پىشتىرىپ», 15 كۇننەن كەيىن سۋىق, اش, دالاعا قويا بەرۋ دە شەشىم ەمەس», دەيدى قوعام بەلسەندىسى ءلاززات قوجاحمەتوۆا.
ال قوعامدىق كەڭەس مۇشەسى نيقانباي ومارحانوۆ بۇرالقى يت پەن مىسىقتىڭ قالانىڭ باس اۋرۋىنا اينالعانىن ايتادى. اۋىلدا مۇنداي پروبلەما ازىرگە اسقىنباعان.
«قالادا ۆەتەريناريا كوميتەتى مەن ەكولوگيا مينيسترلىگى اراسىندا تەكەتىرەس باستالدى. ويتكەنى زاڭدا كەرەعارلىق كوپ. زووقورعاۋشىلار بۇرالقى يت پەن مىسىقتى جويۋعا تىيىم سالدىردى. سول زاڭعا سۇيەنىپ الىپ, شۋلاتىپ جاتىر. زاڭ شىققانشا قاراعاندى وبلىسىندا 6 مىڭ بۇرالقى يت جويىلعان. ەندى ۆەتەريناريا باسقارماسى مەن بولىمدەرىنىڭ قولى بايلاۋلى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس توقتاپ قالدى. بولىنگەن اقشانى جۇمساي المايدى», دەيدى قوعامدىق كەڭەس مۇشەسى نيقانباي ومارحانوۆ.
مۇنداعى ماسەلە تەرەڭدە. زووقورعاۋشىلار بۇرالقى يتتەردى ساقتاپ, باپتاپ ۇستايتىن ارنايى ورىن سۇراپ جاتىر. ولاردىڭ ايتىپ وتىرعان ارنايى ورنى جۇزدەگەن ميلليون تۇراتىن تيپتىك, عىلىمي تىلدە «جانۋارلارعا ارنالعان شيپاجاي» دەپ اتالاتىن عيمارات. ونىڭ ىشىندە, اسحاناسى, جاتىن جەرى, ۆەتەرينارلىق ءدارىحاناسى, وپەراتسيا زالى, يت-مىسىقتى قىدىرتاتىن ورنى بولادى. نەگىزىندە, وتە قىمبات قۇرىلىس. سول قۇرىلىستى سالدىرىپ الىپ, «يت پەن مىسىقتى سوندا كۇتەمىز, باپتايمىز» دەپ تالاپتار قويعىلارى كەلەدى. ونى اشىپ العان سوڭ جالعا الادى دا, عيماراتتى كۇتىپ-ۇستاۋعا بيۋدجەتتەن قارجى سۇرايدى.
دەگەنمەن, بيىل قاراعاندى كوشەلەرىنىڭ بويىنان يت قىدىرتاتىن, مىسىق دەمالدىراتىن 8 الدە 10 ارنايى ورىنعا اقشا بولىنگەن. نيقانباي يمانعالي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلە ەكولوگيا مينيسترلىگىنە دە جەتكەن.
«مينيسترلىك مىسىق پەن يت يەلەرىنە قاتاڭ تالاپ قويۋ تۋرالى بۇيرىقتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزەدى. ونىڭ قانداي بولاتىنىن كورەمىز. بۇل جەردە ۆەتەريناريا مەن ءبىزدىڭ ۇسىنىس تىم شەكتەن شىعىپ كەتكەن يت پەن مىسىقتى جويۋعا قاتىستى. ودان سوڭ ولاردى ءتيىستى ورىندارعا تاپسىرۋ قاجەت», دەيدى نيقانباي ومارحانوۆ.
بۇرالقى ءيتتى ۇستايتىن پاناجاي قاراعاندىدا ءازىر جوق. جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى دە ونى سالۋعا ەشكىمگە ۋادە بەرگەن ەمەس. قازىر قاراعاندىدا بولىنگەن 0,3 گەكتار جەرگە ۋاقىتشا كۇتىپ ۇستاۋ ورنى عانا جابدىقتالادى. وندا اۋلانعان يتتەرگە قاتىستى ءىس-شارالار جاسالادى.
«پاناجاي دەگەن – ءيتتى اۋلاعان سوڭ ونىڭ قانشا ءومىرى بار, سوعان دەيىن شىعارماي, كۇتىپ ۇستاۋعا ءتيىس ورىن. بىزدىكى – ۋاقىتشا كۇتىپ ۇستاۋ. ۋاقىتشا كۇتىپ ۇستاۋدا يتكە ءتيىستى بارلىق پروتسەدۋرا جۇرگىزىلەدى. مەرزىمى – ون بەس كۇن. ودان سوڭ, ياعني, ون التىنشى كۇنى قايدان اۋلاندى, بريگادا سول ورىنعا اپارىپ قايتادان قويا بەرەدى», دەيدى ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ەرلىك تىلەك ۇلى.
قازىر ۋاقىتشا ۇستاۋ كەزىندە ءبىر يتكە بولىنەتىن قارجى 96 مىڭ تەڭگە كولەمىندە ەكەن. بۇل قارجىعا قاڭعىعان يت-مىسىقتى اۋلاۋ, ۇستاۋ, زالالسىزداندىرۋ, ۆاكتسينالاۋ كىرەدى. ايتپاقشى, اشىق رەسۋرستارداعى دەرەكتەردە الەمدە 200 ميلليوننان استام بۇرالقى يت بارى ايتىلادى. قازاقستاندا سونىڭ ىشىندە, قاراعاندىدا قانشا ەكەنىن قاراپايىم قاراشا تۇگىلى قۇزىرلى ورىننىڭ ءوزى دە بىلمەيدى. دەگەنمەن, كوشە كەزگەن كوپ بۇرالقى يت سانى ايلاپ كوبەيىپ كەلەدى.
قاراعاندى وبلىسى
