شارداراداعى مال داۋى قايتسە شەشىلەدى؟

قىلمىستىق ءىس بويىنشا جابىر­لەنۋشى ب.ماليكوۆتىڭ ادۆوكاتى ا.ايتۋباەۆتىڭ مالىمەتىنشە, 2018 جىلى جابىرلەنۋشى ءوزىنىڭ جەكە مەن­شىگىندەگى 1470 قوي, 40 قوشقار مەن 2 جىلقىنى, جالپى العاندا 1512 باس مالدى شاردارا اۋدانىنداعى سۇتكەنت اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ شوپان­دارى ش.مولداعۇلوۆ پەن س.قالنيازوۆ­قا تەڭدەي ءبولىپ, اقىلى تۇردە باعۋعا بەرىپ, ارقايسىمەن جەكە-جەكە نوتاريۋسپەن بەكىتىلگەن كەلىسىمشارت نەگىزىندە سەنىپ تاپسىرعان. ولار قابىلداپ العان مالدى 2021 جىلدىڭ 11 قازانىنا دەيىن باعىپ, ونى كو­بەيتىپ, يەسىنە قايتارۋعا ارقايسى­سى جەكە مىندەتتەلگەن.

الايدا 2021 جىلى ش.مولداعۇلوۆ پەن س.قالنيازوۆ ءوزارا كەلىسىپ, الدىن الا ءسوز بايلاسۋ ارقىلى ادامدار توبىن قۇرىپ, ب.ماليكوۆتىڭ وزدەرىنە cەنىپ تاپسىرعان مال-مۇلكىن باسقا ماقساتقا پايدالانىپ كەتكەن. ادۆوكاتتىڭ ايتۋىنشا, ولار جابىر­لەنۋشىنىڭ مالىنىڭ ءبارىن ساتىپ, ودان تۇسكەن قاراجاتتى جەكە باس پايدالارىنا جاراتقان. ال ب.ماليكوۆكە كەلتىرگەن ماتەريالدىق زالال 152,4 ملن تەڭگە كولەمىندە.

وسىعان بايلانىستى جابىرلەنۋ­شى ەكى مالشىنى قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتۋ ءۇشىن شاردارا اۋدان­دىق پب-نا ارىز جازادى. الايدا وسى ۋاقىتقا دەيىن سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ تەك ش.مولداعۇلوۆقا قا­تىستى قىلمىستىق كودەكستىڭ 189-بابى 4-بولىگىنىڭ 2-تارماعىمەن باس­تالىپ, ال س.قالنيازوۆتىڭ ارەكەت­تەرىندە قىلمىستىق كودەكستىڭ 189-بابى 2-بولىگىنىڭ 1-تارماعى جا­نە 4-بولىگىنىڭ 2-تارماعىندا كورسە­تىل­گەن قىلمىس قۇرامى بولعانىنا قارا­ماستان ول قىلمىستىق جاۋاپ­كەر­شىلىككە تارتىلماعان.

ەكىنشى كۇدىكتىنى قىلمىستىق جا­ۋاپ­كەرشىلىككە تارتىپ, وعان قاتىس­تى ءتيىستى بۇلتارتپاۋ شاراسىن قابىل­داۋ ءۇشىن جابىرلەنۋشى شاردارا اۋدان­دىق پب-عا جانە اۋدان پروكۋرورى­نا بىرنەشە رەت شاعىم تۇسىرەدى. الاي­دا پوليتسيادان دا, پروكۋراتۋرادان ەش قايىر بولماعان. امالى قۇرىعان مال يەسى 2022 جىلى 15 قاراشادا تۇر­كىستان وبلىسىنىڭ پروكۋرو­رى­­نا شاعىمدانادى. سونىڭ وزىندە ءتيىس­تى شەشىمدەر قابىلدانباعان سوڭ جا­بىر­لەنۋشى 2022 جىلى 22 قاراشادا ­باس پروكۋرورعا, 30 قاراشادا پرەزي­دەنت اكىم­شىلىگىنە جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولعان.

الايدا ادۆوكات ايتۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ باس پروكۋرور مەن تۇركىستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورىنا جولداعان شاعىمدارى شاردارا اۋدانىنىڭ پروكۋرورىنا قايتا جولدانىپ, قىلمىستىق پروتسەستىك كودەكستىڭ 105-بابى 2-بولىگىنىڭ تالاپتارى ورەسكەل بۇزىلعان.

بۇدان كەيىن شاعىمدى شاردارا اۋدانىنىڭ پروكۋرورى ءۇستىرت قاراعان سوڭ 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جابىرلەنۋشى قايتادان وبلىستىق پروكۋرورعا, ودان سوڭ باس پروكۋرورعا شاعىمدانادى. ال باس پروكۋرور ونى قايتادان وبلىستىق پروكۋراتۋراعا, ول ءوز كەزەگىندە اۋدان پروكۋراتۋراسىنا جىبەرەدى. جابىرلەنۋشىنىڭ ايتۋىنشا, ولار وسىلاي پروكۋراتۋرا ينستانتسيالارى اراسىندا ءبىر-بىرىنە تەبە بەرەتىن تەڭبىل دوپقا اينالعان. سوندا دا ءادىل شەشىم شىعارىلماعان سوڭ, تۇركىستان قالاسىنىڭ مامان­دان­دىرىلعان تەرگەۋ سوتىنا شاعىم­دانۋعا ءماجبۇر بولعان. سوت وبلىس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى ق.اب­لەزوۆتىڭ جابىرلەنۋشىنىڭ شا­عىم­دارىن قاراماي, اۋداندىق پرو­كۋراتۋراعا جولداعان ارەكەتى (ارە­كەت­سىزدىگى) زاڭسىز دەپ تانىپ, تۇر­كىس­تان وبلىستىق پروكۋراتۋراسى جابىر­لەنۋشىنىڭ شاعىمدارىن قاراپ, ءتيىستى شەشىم قابىلداۋعا مىندەتتەگەن. الايدا سوتتىڭ بۇل شەشىمى وسى ۋاقىت­قا دەيىن ورىندالماعان, ءتيىستى شە­شىم قابىلدانباعان.

ادۆوكات ايتۋباەۆ: «ەلىمىزدە زاڭ­نىڭ ورىندالۋى مەن ساقتالۋىن قادا­عالايتىن پروكۋراتۋرا ورگاندارى­نىڭ وزدەرى قىلمىسپەن ۇشتاسقان ارەكەت­كە بارىپ, زاڭىمىزدى اياققا تاپتاپ وتىر», دەيدى.

ءسوزدىڭ قىسقاسى, بۇگىندە ش.مول­داعۇلوۆقا قاتىستى قىلمىستىق ءىس سوتقا جولدانىپ, ەكىنشى كۇدىكتى ادام س.قالنيازوۆ قىلمىستىق قۋدالاۋ­دان بوساپ كەتكەن. «جابىرلەنۋشى وسى ۋاقىتقا دەيىن ادىلدىكتى تەك سوت­تان عانا تابۋدا, اتتەڭ زاڭ تۇرعى­سىند­ا وسى قىلمىسقا قاتىستى ش.مول­دا­­عۇلوۆتان باسقا ادامداردى جا­ۋاپ­ق­ا تارتۋعا سوتتىڭ قۇزىرى جوق. پرو­كۋراتۋرا مەن پوليتسيا ورگاندارىنا وسىدان كەيىن قالاي سەنۋگە بولادى؟!», دەيدى ادۆوكات ءوز حاتىندا.

ءبىز شاردارا اۋدانىندا بولعان وسى جاعدايعا بايلانىستى ەكىنشى تاراپ, ياعني زاڭ تالاپتارىنىڭ ساق­تالۋىنا جاۋاپتى ورگان – پروكۋرا­تۋرانىڭ دالەلدەرىن دە ءبىلۋدى دۇرىس دەپ شەشتىك. ويتكەنى ماقساتىمىز – بەلگىلى ءبىر تاراپتى كىنالى دەپ تانۋ ەمەس, وسى ءىستىڭ ءادىل شەشىلۋى ءۇشىن ونى كوپشىلىككە جاريا قىلۋ, وعان قوعامنىڭ نازارىن اۋدارۋ. تۇركىستان وبلىسى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى ق.ابلەزوۆكە حابارلاسىپ, ءىستىڭ ءمان-جايىن سۇراعان ەدىك.

پروكۋراتۋرانىڭ بىزگە بەرگەن مالىمەتىنە قاراعاندا, شوپان ش.مولداعۇلوۆ 2019 جىل مەن 2022 جىل ارالىعىندا وزىنە سەنىپ تاپ­­­­سىرىلعان بوتەننىڭ مال-مۇل­كىن تالان-تاراجعا سالعان. وعان قا­­تىس­تى «كۇزەتپەن ۇستاۋ» تۇرىن­دە­گى بۇل­تارتپاۋ شاراسى قولدا­نىل­عان. ال جابىرلەنۋشى تاراپ «ەكىن­شى قىل­مىسكەر» دەپ تانىپ وتىر­عان س.قال­نيازوۆتى پروكۋرور­لار ء«ىس­تىڭ كۋاگەرى» دەپ تانىپ وتىر. ياع­ني جاسىرىن تەرگەۋ ارە­كەتى جۇر­گىزىلگەندە ونىڭ قىلمىس جاسا­ما­عانى انىقتالىپتى. سەبەبى ول وزىنە سەنىپ بەرىلگەن مالدى ەكىنشى شوپان ش.مولداعۇلوۆقا تاپسىرعان. وعان قانداي دالەلدەر بار؟ پرو­كۋ­راتۋرانىڭ مالىمەتىنشە, بىرىنشىدەن مولداعۇلوۆتىڭ ءوزى قالنيازوۆتان مال­دى العانىن مويىنداعان, ەكىنشى­دەن ۇساق مالداردى ساتىپ العان باسقا ادامدار دا ولاردى قالنيازوۆتان ەمەس, مولداعۇلوۆتان العاندارىن ايتقان.

شىنى كەرەك, وسى جەردە ءبىزدىڭ دە كوڭىلىمىزگە كۇدىك ۇيالاپ تۇر. ەكى شو­پاننىڭ ارقايسىمەن جەكە-جەكە كەلىسىمشارت جاسالعانىن جوعارىدا ايتتىق. زاڭ بويىنشا ولار ءبىر-بىرىنە ءوز قاراماعىنا العان مالدى بەرۋلەرىنە قۇقىعى جوق. بەرەتىن بولسا دا, الدىمەن مالدىڭ يەسىنە ەسكەرتىپ, سونىڭ رۇقساتىمەن عانا تاپسىرىپ, كەلىسىمشارت قايتادان جاڭارتىلىپ جاسالۋعا ءتيىس ەكەنى بەلگىلى. ميلليونداعان تەڭگەگە باعا­لانعان مالدى ەكىنشى شوپانعا بەرە سالىپ, وعان دالەل رەتىندە مول­دا­عۇلوۆ پەن باسقا دا ساتىپ العان ادام­داردىڭ ءسوزىن دالەل رەتىندە كەلتىرۋ قانشالىقتى اقىلعا سىيادى؟

جابىرلەنۋشى تاراپ قالنيا­زوۆتىڭ وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان مالدى مولداعۇلوۆقا بەرگەنىن بىل­مەيتىندەرىن, وزدەرىنە ەسكەرتىل­مە­گەنىن, بۇل جەردە ءبىر شوپان ەكىنشىسىنە مالدى بەرمەگەنىن, ەكەۋى ءسوز بايلاسۋ ارقىلى ونىڭ ءبارىن ساتىپ, ءوز پاي­داسىنا جاراتقانىن ايتىپ وتىر. ال بۇل ارەكەتتەرگە قاتىستى قىل­مىس­تىق كودەكستىڭ 187, 188-باپتارىن­دا قىل­مىستىق جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن.

سونىمەن قاتار تۇركىستان وبلىسى پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى ق.ابلەزوۆكە ادۆوكات ا.ايتۋباەۆتىڭ 2023 جىلدىڭ 15 ساۋىرىندە جولدا­عان شا­عىمىندا وسى قىلمىستىق ءىس بو­يىنشا شاردارا اۋداندىق پب-نىڭ تەر­گەۋشىسى ع.ورمانوۆتىڭ 2022 جىل­دىڭ 25 جەلتوقسانىندا س.قال­نيازوۆقا جانە باسقا دا ادامدار­عا قاتى­ستى قىلمىستىق قۋدالاۋدى توقتاتۋ تۋرالى پروتسەسسۋالدى شە­شىم قابىلداعانىن, ول قپك تا­لاپ­تارىنىڭ ورەسكەل بۇزىلۋىنا بايلانىستى كۇشى جويىلۋعا جاتاتىنىن ايتادى. ماسەلەن, ءبىرىنشى شوپان ش.مولداعۇلوۆتىڭ قىلمىسى دالەلدەنگەنى سەكىلدى ءدال سونداي تەرگەۋ امالدارى س.قالنيازوۆقا قاتىستى جۇرگىزىلمەگەن.

«تەرگەۋشى ع.ورمانوۆ تەرگەۋ باستالعان ۋاقىتتان بەرى وسى با­عىتتا جۇمىس ىستەپ, س.قالنيازوۆتى قىل­مىستىق جاۋاپكەرشىلىكتەن شەتتەتۋ ماقساتىندا قپك-ءنىڭ 24-بابىنىڭ تالاپتارىن ورەسكەل بۇزىپ, ش.مول­داعۇلوۆتىڭ س.قالنيازوۆپەن جا­قىن تۋىس بولىپ كەلەتىندىگىن بىلە تۇرا س.قالنيازوۆتىڭ اتىنا قانشا مال تىركەلگەنىن, ونىڭ جابىرلەنۋشى ب.ماليكوۆتىڭ بەرگەن مالدارىن قاي جايىلىمدا جايعانىن, وعان بۇل جۇمىسىن اتقارۋعا كىم كومەك كور­سەت­كەنىن, ونىڭ جانە جۇبايىنىڭ اتىندا قانداي جىلجيتىن جانە جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردىڭ تىركەلگەنىن, بۇل جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى ولار قاي ۋاقىتتا ساتىپ العانىن, بانكتەردە ەسەپشوتتارىنىڭ بار-جوعىن, ون­داعى قاراجاتتاردىڭ اينالىمىن, بۇل قاراجاتتار مەن م ۇلىكتەردىڭ قىل­مىستىق جولمەن پايدا بولۋ مۇم­كىندىگىن انىقتاۋعا قاساقانا شارا كور­مەگەن», دەلىنگەن ادۆوكاتتىڭ شاعى­مىندا.

ازىرگە بۇل ءىس شەتى مەن شەگى جوق شىم-شىتىرىق. جابىرلەنۋشى تاراپ­تىڭ بەرگەن مالىمەتتەرىنە قاراعاندا, ەكىنشى شوپان س.قالنيازوۆتىڭ دا قىلمىسقا قاتىسى انىق كورىنەدى. پرو­كۋراتۋرا تاراپىنان ونىڭ «قىل­مىس­كەر» ەمەس, «كۋاگەر» ەكەندىگىن راس­­تايتىن ناقتى دالەلدەر بەرىلمەدى. دە­گەنمەن بۇل ءىستىڭ اق-قاراسىن انىق­تاۋ – قۇزىرلى ورگانداردىڭ مىن­دەتى. مال داۋى قاي زاماندا دا قا­زاق قوعامىندا وزەكتىلىگىن جوي­عان ەمەس. بۇل داۋدىڭ دا سوڭى سيىر­قۇ­يىمشاقتانىپ كەتپەي نەمەسە حالىقتىڭ قۇزىرلى ورگاندارعا دەگەن سەنىمسىزدىگىن ۇلعايتپاي, زاڭعا ساي ءادىل شەشىلىپ, قىلمىسكەرلەر ءتيىستى جازاسىن الادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.