«اسپاننان ۇشىپ ءتۇستى جاتقان تەرى, قالىڭ توعاي نۋ جىنىس جاتقان جەرى» دەپ جۇمباقتالاتىن تۇيمەدەي عانا كەنەنىڭ زيانى وزىنەن الدەقايدا كۇشتى. كەنەدەن كوكتەم ايلارىندا عانا ەمەس جاز بويى, ءتىپتى قازان ايىنا دەيىن ساقتانعان ءجون. وتكەن جىلى وبلىستا 672 كەنە شاعۋ فاكتىسى تىركەلىپتى. زارداپ شەككەندەردىڭ اراسىندا 204-ءى ون ءتورت جاسقا دەيىنگى بالالار. 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا كەنە شاعۋ 1,5 ەسە ارتقان. مۇنىڭ نەگىزگى سەبەبى – ادامداردىڭ 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا كوكتەم جىلىمىعىن پايدالانىپ ورمانعا, تابيعات اياسىنا بارۋ جيىلىگىنىڭ ارتقاندىعىنان بولىپ وتىر.
كەنەنىڭ شاعۋىنان بولاتىن ناۋقاستىڭ ءبىرى – كەنە ەنتسيفاليتى ەكەنىن جوعارىدا ايتتىق. ول كەنەنىڭ شاعۋىنان ميدى قابىندىرىپ, ورتالىق جۇيكە جۇيەسىن قاتتى زاقىمدايتىن جۇقپالى اۋرۋ. ونى كەيدە تايگالىق ەنتسەفاليت دەپ اتايدى, ويتكەنى قالىڭ ورمانداردا ءجيى كەزدەسەدى. بۇل ىندەت نەگىزىنەن قازاقستاندا التاي, قاراتاۋ, كۇنگەي الاتاۋى بوكتەرىندەگى ورماندى ايماقتاردا كەزدەسەدى. وسى ناۋقاستىڭ سالدارىنان ادام مۇگەدەك بولىپ قالۋى ءتىپتى ولىمگە دەيىن اكەلۋى مۇمكىن. سوندىقتان ونىڭ قاتەرىن ەلەمەۋگە بولمايدى.
اۋرۋدىڭ ۆيرۋسى ادامعا نەگىزىنەن يكسود كەنەلەردىڭ قاندى سورۋى ارقىلى بەرىلەدى. كەنەنى ەزگەندە نەمەسە شاققان جەرىن تىرناعاندا, ءتىپتى قانى تەرىگە جاعىلعان كەزدە دە اۋرۋدىڭ پايدا بولۋى مۇمكىن. شاعىپ تۇرعان كەنەنى بىردەن ج ۇلىپ تاستاۋعا دا بولمايدى. ويتكەنى كەنە ءوزىنىڭ ينەسىن نەمەسە باسىن قالدىرسا قابىنۋ رەاكتسياسىن تۋعىزۋى مۇمكىن. كەنەنىڭ شاققان ورنىن ەتيل سپيرتىمەن (اراقپەن) نەمەسە ودەكولونمەن, يودپەن ءسۇرتۋ كەرەك.
كەنەنى سۋىرۋدىڭ حالىق اراسىنا تاراعان تاعى ءبىر ءادىسى – الدىمەن سىرىڭكەنى تۇتاتىپ, سوسىن ونى ءوشىرىپ, قالدىق سۋىماي تۇرعاندا تۇقىلدىڭ باسىن كەنەنىڭ ارت جاعىنا باسسا, ول جيىرىلىپ, ينەسىن ءوزى سۋىرىپ الادى ەكەن.
ماماندار شاعىپ تۇرعان كەنەنى الۋ ءۇشىن مايدى, مايلى كرەمدى قولدانۋعا بولمايتىنىن ەسكەرتەدى. مۇنداي جاعدايدا ونىڭ دەمالۋى بىتەلىپ, سىلەكەي مەن قوزدىرعىشتاردى رەفلەكتورلى تۇردە قانعا جىبەرەدى, وسىلايشا ينفەكتسيا قاۋپىن ارتتىرادى. كەنە شاعىپ العان ادامدارعا مەديتسينالىق كومەك, كەڭەس بەرۋ جانە دارىگەرلىك باقىلاۋ ءۇشىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ەمحاناعا بارۋ ۇسىنىلادى.
2022 جىلى سولتۇستىك قازاقستاننىڭ ايىرتاۋ, قىزىلجار اۋداندارى مەن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ ارقايسىسىندا ءبىر-بىردەن بارلىعى ءۇش ادام وسى ناۋقاسپەن تىركەلدى. قىزمەتى كەنە ەنتسەفاليتىنىڭ تابيعي وشاعىندا بولۋىمەن بايلانىستى ادامدار پروفيلاكتيكالىق يممۋنداۋعا جاتادى. ۆاكتسيناتسيا تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ەمحانالاردا جۇرگىزىلەدى.
كەنە شاعۋدىڭ الدىن الۋدىڭ ءبىر شاراسى – ۇزىن جەڭدى كيىم كيۋ. سونىمەن بىرگە ورمانعا بارعان جاندارعا اشىق ءتۇستى كيىم كيۋ ۇسىنىلادى. ويتكەنى كەنەنىڭ قاپ-قارا بولىپ تۇرعانى اشىق ءتۇستى كيىمدە بىردەن كورىنەدى. ادەتتە كەنەلەر شوپتە نەمەسە اعاشتىڭ بۇتاعىندا كوبىرەك بولادى. ءبىر قىزىعى كەنەلەر 1,5 مەتردەن جوعارى كوتەرىلمەيدى, سوندىقتان ولار كوبىنەسە ادامنىڭ اياعىنا جابىسادى جانە سورۋعا ىڭعايلى جەر ىزدەيدى. وزدەرى باياۋ قوزعالاتىن جاندىك بولعاندىقتان ادامنىڭ كيىمىنە نەمەسە دەنەسىنە تۇسكەندە بىردەن سورمايدى, جورعالاپ ىڭعايلى ورىن ىزدەيدى ەكەن. سوندىقتان ءبىر-ءبىرىنىڭ كيىمدەرىن باقىلاپ وتىرعان ادامدار ونى بىردەن انىقتاي الادى. سونداي-اق ولارعا قارسى كرەمدەر, گەلدەر جانە اەروزولدار تۇرىندەگى رەپەللەنتتەردى دە قولدانۋعا بولادى.
بيىل مەملەكەتتىك تاپسىرىس شەڭبەرىندە ءساۋىر جانە قىركۇيەك ايلارىندا قىزىلجار اۋدانىنىڭ بەسكول جانە پەنكوۆ اۋىلدارىندا كەنەگە قارسى دەزينفەكتسيالىق ءىس-شارالار وتكىزىلەتىن بولادى.
كەنە شاعىپ العان ادامدارعا مەديتسينالىق كومەك, كەڭەس بەرۋ جانە مەديتسينالىق باقىلاۋ ءۇشىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا ەمحاناعا بارۋ ۇسىنىلادى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
