بۇل ايرىقشا تۇلعانى ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە, ەلورداداعى قازاق ۇلتتىق مۋزىكا اكادەمياسىندا (قازىر ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتى) وقىعاندار جاقسى بىلەدى.
كازگۋ-دىڭ 1-كۋرسىندا وقىپ ءجۇرىپ 18-گە تولماعان جاسىندا قان مايدانعا سۇرانىپ بارۋ – ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قولىنان كەلمەگەن باتىرلىق دەمەسكە لاجىڭ جوق. نەگە؟ تۋرا مانشۇك پەن ءاليانىڭ تاعدىرىنداي جول. اناسى شاعيلانىڭ ءسابي كۇنىندە قايتىپ, اكەسى مەن تۋىسىنىڭ كوبى «حالىق جاۋى» رەتىندە ۇستالىپ كەتكەن... ەندى «ونى الماتىعا وقۋعا شاقىرعان كىم؟» دەيسىز عوي. ايگىلى ءتىلشى-عالىم سارسەن امانجولوۆ (بۇگىندە شىعىس قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتى سول كىسىنىڭ اتىندا). بۇل عالىمنىڭ بالاسى – اتاقتى تۇركىتانۋشى التاي امانجولوۆ.
شاعيلا اكىمبايقىزى ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستى ستالينگرادتان گەرمانياعا دەيىن بايلانىسشى-راديست مارتەبەسىندە ءجۇرىپ ءوتتى. ءومىر مەن ءولىم ايقاسقان نەبىر كۇردەلى جاعدايدىڭ – مايدان شىندىعىنىڭ كۋاسى بولدى.
سوعىستان امان كەلىپ, الەمگە تانىمال دانا اقىن اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ وزىمەن, اۋلەتىمەن جاقىن قارىم-قاتىناستا بولعان كوپەس, مەتسەنات بەكباي بايىس ۇلىنىڭ تۋعان پەرزەنتى, مايدانگەر اسىلعازى اعامىزبەن كوڭىل جاراستىرىپ, شاڭىراق كوتەردى.
ەرى اسىلعازى بەكباي ۇلىنىڭ اپايى – ءانشى, ءبيشى عاينيكامال (كامەش) حالىق قاھارمانى (كەيىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى) باۋىرجان مومىش ۇلىنا تۇرمىسقا شىعادى. مىنە, ءسويتىپ قازاقى جولمەن ايتقاندا, قوس مايدانگەر – پولكوۆنيك پەن كىشى سەرجانت قۇدا بولىپ شىعادى.
كوپتى كورگەن شاعيلا اكىمبايقىزى باۋكەڭنىڭ ادامشىلىعىنا, تازالىعىنا, قاعيداتشىلدىعىنا, شىعارماشىلىعىنا شاڭ جۋىتپاي ءوتتى. ەستەلىكتەرگە قاراعاندا, باتىر دا مايدانگەر قىزدى (كەيىنگى جەكجاتتىعى ءبىر بولەك) ەرەكشە قادىرلەگەن. عالىم, سوعىس ارداگەرى دەپ, تورگە شىعارعان.
ال ەندى شاعيلا اكىمبايقىزى قايىن اتاسى بەكباي بايىس ۇلى 1909 جىلى پەتەربوردا شىققان ابايدىڭ كىتابىن مەتسەنات رەتىندە قارجىلاندىرعان. قازىر سەمەي قالاسىنداعى كوپەس بەكبايدىڭ ءۇيى – الاش مۋزەيى.
پروفەسسور-تاريحشى, مايدانگەر ش.ءا.قۇسانوۆا زەينەت جاسىندا جۇرگەن 75 جاسىندا استانادا ۇلتتىق مۋزىكا اكادەمياسى اشىلعاندا, الەمگە تانىمال سكريپكاشى ءارى ءوزىنىڭ تۋعان كەلىنى ايمان مۇساقوجاەۆاعا كومەكتەسۋ ءۇشىن ەلورداعا كوشىپ كەلىپ, اتالعان وقۋ ورنىنىڭ قوعامدىق-الەۋمەتتىك پاندەر كافەدراسىن باسقاردى. شاعيلا اكىمبايقىزىنىڭ عىلىمي-مادەني قاۋىم اراسىنداعى بەدەلى كافەدراعا مىقتى مامانداردى توپتاستىرۋعا جانە جالپى گۋمانيتارلىق عىلىم باعىتىن جانداندىرۋعا يگى ىقپال ەتتى. قازۇما-دا ول كىسىنىڭ ىجداعاتىمەن قانشاما كونفەرەنتسيا, دوڭگەلەك ۇستەل, كەزدەسۋلەر ءوتتى. ش.ءا.قۇسانوۆا ونەر وقۋ ورنىنىڭ ناعىز تاربيەشىسىنە, سۇيىكتى اجەسىنە اينالدى. مۇندا ۇلت ءداستۇرى مەن وتانشىلدىق بيىك دەڭگەيگە كوتەرىلدى. جۇبايى اسىلعازى بەكباي ۇلى – ۇزاق جىل «قازاقكونتسەرت» مەكەمەسىن باسقارعان, مادەني-زيالى قاۋىمعا سىيلى تۇلعا-تىن. ەكەۋىنىڭ تاربيەلەپ وسىرگەن ەكى ۇلى مەن ءبىر قىزى – قازاقستانعا تانىمال ازاماتتار.
شاعيلا اكىمبايقىزى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە جوعارى ءبىلىم تاريحىنا ەنەتىندەي جۇمىس اتقاردى. ول كىسى رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر ۇيىمى جۇمىسىنا دا بەلسەنە اتسالىستى. جاراتقان يە ۇزاق عۇمىر بۇيىرتىپ, 96 جاسىندا الماتى قالاسىندا باقيعا وزدى. ءازىز سۇيەگى ب.مومىش ۇلى جانە ءوزىنىڭ جان جارى ا.بەكباي ۇلى جەرلەنگەن كەڭساي قورىمىنا قويىلدى.
14 ساۋىردە قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە شاعيلا قۇسانوۆانىڭ 100 جىلدىعىنا وراي مۇراسىنا ارنالعان عىلىمي كونفەرەنتسيا جانە ەسكە الۋ كونتسەرتى ءوتتى. عىلىمي جيىندا وقۋ ورنىنىڭ پرورەكتورى عايني مۇحتاروۆا اشىپ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسورلار ومىرزاق وزعانباي, تىلەگەن سادىقوۆ, ۇعا اكادەميگى ديحان قامزابەك ۇلى, ونەرتانۋ پروفەسسورى كەنجەعالي مىرجىقباي, پروفەسسورلار ايمان قاۋدىروۆا, زادا ورازعاليەۆا, دوتسەنت قۇرالاي بايمۇقانوۆا, كىتاپحانا ديرەكتورى عاليا يساقانوۆا بايانداما جاسادى.
كونفەرەنتسيا قارارىنا «وسى ۋنيۆەرسيتەتتە شاعيلا قۇسانوۆا اتىنداعى ۇلت تاريحى اۋديتورياسى اشىلسا», «تاريح پانىنەن ۇزدىك ستۋدەنتكە ش.ءا.قۇسانوۆا اتىنداعى اتاۋلى ستيپەنديا تاعايىندالسا» دەگەن ۇسىنىستار ەندى.
ارنايى كونتسەرتتە شاعيلا اكىمبايقىزى ءسۇيىپ تىڭداعان اندەر شىرقالىپ, كۇيلەر ورىندالدى.
«جاقسىنىڭ – اتى, عالىمنىڭ حاتى ولمەيدى» دەگەندەي, مايدانگەر تاريحشىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن قيىن دا تاعىلىمدى جولى ءبىلىم الۋشى جاستارعا ەرەكشە اسەر ەتتى.
جامبىل تىلەپوۆ,
مادەنيەتتانۋشى
