شۆەتسياداعى لۋند ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەر كەزىندە قانت ديابەتىمەن بايلانىسى جوق PAX5 دەپ اتالاتىن گەن ءبولىنىپ شىعارىلعان. زەرتتەۋشىلەر گەن 2-ءتيپتى قانت ديابەتى بار ادامداردا ۇيقى بەزىنىڭ بەتا جاسۋشالارىندا ەكسپرەسسيالاناتىنىن (ىسكە قوسىلاتىنىن) انىقتادى, بۇل ينسۋلين سەكرەتسياسىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەلەدى.
ەكىنشى ءتيپتى قانت ديابەتى ۇيقى بەزى ارالدارى دەپ اتالاتىن جاسۋشالار توبىنىڭ ينسۋلين سەكرەتسياسىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىمەن سيپاتتالادى. ال دەنى ساۋ ادامداردا ۇيقى بەزىنىڭ ارالشىق جاسۋشالارى ينسۋلين شىعارادى. ەكىنشى ءتيپتى قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ناۋقاستاردا جاسۋشالار ءينسۋليننىڭ جەتكىلىكتى مولشەرىن شىعارمايدى, بۇل كوبىنەسە ينسۋلينگە توزىمدىلىكپەن بىرگە قانداعى گليۋكوزانىڭ جوعارىلاۋىنا نەمەسە گيپەرگليكەمياعا اكەلەدى.
«ميلليونداعان ادام قانت ديابەتىنە شالدىعىپ جاتىر, بۇل دەرت ءالى دە ءورشي تۇسەدى دەگەن بولجام بار. حالىقارالىق قانت ديابەتى فەدەراتسياسى وكىلدەرى قانت ديابەتىمەن اۋىراتىنداردىڭ سانى 2030 جىلعا قاراي 643 ميلليونعا, ال 2045 جىلعا قاراي 783 ميلليونعا جەتەدى دەگەن ساۋەگەيلىك جاساپ وتىر. سونداي-اق 2-ءتيپتى قانت ديابەتى ادامنىڭ ءومىر سالتىنا بايلانىستى شىعاتىن اۋرۋ ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بۇل اۋرۋدىڭ ءورشۋ قاۋپىنىڭ فاكتورلارىنا جاس, ارتىق سالماق جانە وتىرىقشى ءومىر سالتى جاتادى. ۋاقىت وتە كەلە قانت ديابەتى جۇرەكتىڭ, قان تامىرلارىنىڭ, كوزدىڭ, بۇيرەكتىڭ جانە جۇيكەنىڭ زاقىمدالۋىنا اكەلەدى. سوندىقتان 2-ءتيپتى قانت ديابەتىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن زياندى ازايتۋ تۇجىرىمداماسىن ۇستانۋعا كەڭەس بەرەمىز, ول زيانى جوق بالامالاردى ۇسىنۋ ارقىلى ادامنىڭ ءومىر سالتىن تۇزەتۋدى ۇسىنادى. ياعني بىرتىندەپ تەڭشەلگەن تاماقتانۋعا كوشۋ, سالاماتتى دەنە سالماعىنا قول جەتكىزۋ, جامان ادەتتەردەن باس تارتۋ جانە دەنەشىنىقتىرۋ», دەيدى ناركولوگ-دارىگەر, س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ پروفەسسورى, «پسيحيكالىق دەنساۋلىق سالاسىندا جۇمىس ىستەيتىن ماماندار قاۋىمداستىعى» رقب پرەزيدەنتى ساعات التىنبەكوۆ.
ءوز كەزەگىندە عالىمدار 2-ءتيپتى قانت ديابەتىنىڭ پاتوفيزيولوگياسىنا ىقپال ەتەتىن گەندەردى انىقتاۋ ءۇشىن ادامنىڭ ۇيقى بەزى ارالدارىن زەرتتەپ, زەرتتەۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ ارال جاسۋشالارىندا ديففەرەنتسيالدى ەكسپرەسسيالانعان 395 گەندى انىقتاعان. ەكى ەكسپەريمەنتتىك جاعداي اراسىنداعى ەكسپرەسسيا دەڭگەيلەرىندەگى بايقالعان ايىرماشىلىق ستاتيستيكالىق ماڭىزدى بولعان جاعدايدا گەن «ديففەرەنتسيالدى ەكسپرەسسيالانعان» دەپ اتالادى. تابىلعان 395 گەننىڭ 94-ءى عانا بەلگىلى بولىپ شىققان, ال قالعاندارى ادامداردىڭ 2-ءتيپتى قانت ديابەتىنە قانشالىقتى بەيىم ەكەنىن انىقتاۋ ءۇشىن زەرتتەلگەن.
قورىتا كەلگەندە, PAX5 دەگەن بەلگىلى ءبىر گەننىڭ شامادان تىس ەكسپرەسسياسى لەيكەمياعا قاتىستى بەتا-جاسۋشالاردىڭ ينسۋلين سەكرەتسياسىنىڭ بۇزىلۋىمەن تىعىز بايلانىستى بولىپ شىقتى. وسى ۋاقىتقا دەيىن بۇل گەننىڭ قانت ديابەتىمەن بايلانىسى بەلگىسىز بولىپ كەلگەن.
PAX5-ءتى 2-ءتيپتى قانت ديابەتىمەن بايلانىستى جاڭا گەن رەتىندە انىقتاۋ اۋرۋدىڭ گەنەتيكالىق سەبەپتەرىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى. بولاشاقتا عالىمدار بۇل اقپاراتتى اۋرۋدى ەمدەۋدە گەندى وڭدەۋ تەحنولوگياسىن پايدالانۋعا ءۇمىت ارتىپ وتىر. وسى زەرتتەۋلەردىڭ اۆتورى شارلوتتا لينگ: ء«بىزدىڭ كەلەشەكتەگى ماقساتىمىز – PAX5 بەلسەندىلىگىن «گەنەتيكالىق قايشىمەن» رەتتەي وتىرىپ, 2-ءتيپتى قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ادامداردا PAX5 دەڭگەيىن قالپىنا كەلتىرۋ», دەگەن مالىمدەمە جاساپ وتىر.
الماتى
