عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى عىلىم كوميتەتىنىڭ توراعاسى دارحان احمەد-زاكي عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەس عىلىم مەن تەحنولوگيالاردىڭ باسىمدىقتارىن ايقىنداۋ ءۇشىن عىلىمدى باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعانىن اتاپ ءوتتى.
– كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرىنىڭ ەڭ وزەكتى ۇسىنىستارىن تىڭدادى. ۇلتتىق كەڭەس مۇشەلەرى عىلىم سالاسىنىڭ مىندەتتەرىن شەشۋگە بەلسەندى ارالاسىپ وتىرادى. ۇلتتىق كەڭەس عالىمدارى 2029 جىلعا دەيىن جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن ازىرلەۋگە قاتىستى, «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسىنا رەتتەۋشى ساياساتتىڭ كونسۋلتاتيۆتىك قۇجاتىن قاراپ, ءوز ۇسىنىستارىن قارادى. بۇگىنگى تاڭدا كەڭەس مۇشەلەرىنەن 100-دەن اسا ۇسىنىس كەلىپ ءتۇستى. ۇسىنىستار زەردەلەنىپ, ستراتەگيالىق مەملەكەتتىك مىندەتتەردى شەشۋ كەزىندە ەسەپكە الىناتىن بولادى, – دەدى دارحان احمەد-زاكي.
سونداي-اق ول مينيسترلىك قازىرگى ۋاقىتتا ەل عالىمدارىنىڭ الدىندا ۇلتتىق عىلىمي سالانى ودان ءارى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى ايقىندالعانىن اتاپ ءوتتى. عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەس وتاندىق عىلىمنىڭ بەدەلى مەن ساپاسىنا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار «داستۇرشىلدەردىڭ» عىلىمنان ىقتيمال قارسىلىعىن ەڭسەرۋگە ىقپال ەتەدى, تەجەۋ مەن تەپە-تەڭدىك جۇيەسىندەگى ماڭىزدى بۋىن بولادى, دەدى. «ۇلتتىق كەڭەس جەتەكشى وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمداردىڭ, سونداي-اق مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جاۋاپتى وكىلدەرىنىڭ كەڭ وكىلدىگى عىلىمدى دامىتۋ سالاسىندا پەرسپەكتيۆالى جانە ستراتەگيالىق ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ ناقتىلادى ول.
دارحان احمەد-زاكيدىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسى بولاشاق وزگەرىستەر ءۇشىن وتە بايىپتى باستاۋ بولدى.
– مەملەكەت باسشىسى عالىمدارىمىز ايتقان باستامالاردىڭ باسىم بولىگىنە قولداۋ ءبىلدىردى. بايانداماشىلار عىلىم اكادەمياسىنىڭ رولىنە, عىلىمي ىزدەنىستەردىڭ شىنايى ەكونوميكاعا قاجەتتىلىگىنە قاتىستى جۇيەلى سيپاتتاعى ماسەلەلەردى كوتەردى. سونىمەن قاتار يادرولىق ەنەرگەتيكانى, جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋ, توري رەاكتورلارىن جاساۋ ماسەلەلەرى تالقىعا ءتۇستى. ماسەلەلەردىڭ ءۇشىنشى بلوگى بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ تۇرعىسىندا گەندىك تەحنولوگيالاردى دامىتۋعا قاتىستى بولدى. سوڭعى ماسەلەلەر نەگىزىنەن مۇرالاردى, تاريحي-ارحەولوگيالىق جادىگەرلەردى ساقتاۋ, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق الەۋەتىن دامىتۋعا عىلىمي قامتۋدى ءوندىرىستىڭ تىكەلەي اسەرىن تالقىلاۋعا باعىتتالدى, – دەدى كوميتەت توراعاسى.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەڭەستە قامتىلعان بارلىق باعىت ەلدىڭ ستراتەگيالىق قۇجاتتارىندا كورىنىس تابادى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسىمەن ەلدىڭ عىلىم جۇيەسىن دامىتۋداعى عىلىم اكادەمياسىنىڭ جاڭا ءرولىن قالىپتاستىرۋ, عالىمداردى الەۋمەتتىك قولداۋ, ونىڭ ىشىندە عىلىمي دارەجەلەر مەن اتاقتارعا ۇستەمەاقىلار تولەۋ, زەرتحانالار مەن عىلىمي ورتالىقتاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتىلۋىن قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا فورماسى بويىنشا ءىس-شارالار قابىلدانادى.
– پرەزيدەنتىمىزدىڭ باسشىلىعىمەن جانە قولداۋىمەن سوڭعى جىلدارى عىلىمعا بولىنەتىن قارجى ءوستى. وسى جىلدىڭ وزىندە 158 ملرد تەڭگەگە جەتتى, سوما بىرتىندەپ 240 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلادى. ارينە, جۇزەگە اسىرىلعان ءىس-شارالار جۇيەلى سيپاتقا يە, – دەدى دارحان احمەد-زاكي.
كوميتەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۋنيۆەرسيتەتتىك عىلىمدى دامىتۋ ماسەلەسى دە وزەكتى. بۇل باعىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن جوعارى وقۋ ورىندارى جانىندا ينجينيرينگتىك ورتالىقتار مەن تەحنوپاركتەر قۇرۋ باستاماسى جۇزەگە اسىرىلدى.
دوڭگەلەك ۇستەلگە قاتىسقان تۋلەين ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى (اقش), پرەزيدەنت جانىنداعى عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەسى ديار تالباەۆ الەمدىك ترەندتەر تۋرالى ءسوز قوزعادى.
– ۇلتتىق كەڭەستە قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى تالقىلاندى. ونىڭ ىشىندە تسيفرلىق قاۋىپسىزدىك, كومپيۋتەرلىك قاۋىپسىزدىك, بيوقاۋىپسىزدىك ءبارى قامتىلعان. بۇل تۇرعىدا عىلىمنىڭ ورنى ايرىقشا. ماسەلەن, قازىر حالىقتىڭ تەز قارتايۋى ۇلكەن ماسەلەگە اينالدى. وكىنىشكە قاراي, مۇنىڭ سوڭى الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى تۋىنداتىپ وتىر. الەمگە بۇل تۇرعىدان قالاي جانە قانداي كومەك كورسەتەمىز؟ اتالعان ماسەلەنى شەشۋدە عىلىمنىڭ ءرولى زور. بۇعان قازاقستان دا اتسالىسا الادى. ويتكەنى مۇنداعى عىلىمنىڭ الەۋەتى جوعارى. ءبىرىنشى كەزەكتە ادام كاپيتالى بار. مەنىڭشە, ادام كاپيتالىن, ياعني عىلىم جولىندا جۇرگەن ادامداردى قولداۋدى جالعاستىرا بەرۋ كەرەك. ولاردىڭ ويعا العان دۇنيەلەرىن تولىقتاي جۇزەگە اسىرۋىنا مۇمكىندىك جاسالۋعا ءتيىس, – دەدى ديار تالباەۆ.
تەز قارتايۋ ماسەلەسىنە گۋستاۆ روزي ينستيتۋتىنىڭ «دنق جوندەۋ» زەرتحاناسىنىڭ ديرەكتورى (فرانتسيا), پرەزيدەنت جانىنداعى عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ۇلتتىق كەڭەستىڭ مۇشەسى مۇرات ساپارباەۆ تا توقتالدى.
– شىنىندا دا, دامىعان ەلدەردى تەز قارتايۋ ماسەلەسى الاڭداتىپ وتىر. الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدە مۇنداي ماسەلەمەن بەتپە-بەت كەلەرى انىق. قاتەرلى ىسىك, مي دەمەنتسياسى سەكىلدى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋدىڭ امالدارى قاراستىرىلىپ جاتىر. سول سەكىلدى ارتىق سالماق تا الەمدىك پروبلەماعا اينالىپ كەلەدى. وزەكتى ماسەلەلەردىڭ قاتارىنا عالامدىق جىلىنۋدى دا قوسار ەدىم. اتالعان ماسەلەنى كەشەندى تۇردە شەشۋ كەرەك. مەملەكەتتەردىڭ بىرلەسە وتىرىپ شەشىم قابىلداۋى ماڭىزدى. الايدا ازىرشە ونداي ارەكەتتەردى بايقاماي وتىرمىز. دەگەنمەن كەيبىر ەلدەر وزدەرى باستاماشىلىق تانىتىپ, ارەكەت جاساپ وتىر. ماسەلەن, نورۆەگيا تولىقتاي ەلەكترموبيلگە كوشىپ جاتىر. ەۋروپا 2030 جىلعا قاراي بەنزينمەن جۇمىس ىستەيتىن تەحنيكالارعا تىيىم سالماق. بىراق بۇل وتە قيىن. ەكوجۇيەنى ساقتاۋ ماسەلەسى دە ماڭىزدى. اتالعان ۇدەرىسكە ەلىمىز دا قاتىسىپ, الەم ەلدەرىنە ۇلگى كورسەتە الادى. ويتكەنى قازاقستان عىلىمدى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر ءارى مۇنىڭ ءبارى اشىقتىق جاعدايىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مۇنداي دۇنيەلەر الەمنىڭ نازارىنان تىس قالماسى داۋسىز, – دەدى مۇرات ساپارباەۆ.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتى الداعى تاۋەكەلدەرگە تولىقتاي سايكەس كەلەدى. «الدا قانداي تاۋەكەلدەر تۇرعانىن ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتا المايدى, تەك بولجام عانا جاسايدى. سوندىقتان ءار ەلدىڭ وزىندىك ساراپشىلارى بولعانى ءجون. ولاردى اشىقتىق, باسەكەلەستىك جاعدايىندا تاربيەلەۋ ماڭىزدى. عىلىمعا بولىنەتىن قارجىنىڭ ۇلعايىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى. ءدال وسى فاكتور ەلدىڭ الەمدىك ترەندتەرگە قوسىلۋىنا جول اشادى», دەدى ول.
