وتكەن جىلى رەسەي ۋكرايناعا قارسى اسكەري وپەراتسيا باستاعان كەزدە فينليانديا قاۋىپسىزدىك قامىنا كىرىسىپ, سولتۇستىك اتلانتيكا وداعىنا كىرۋگە ىقىلاس تانىتتى. الايدا بۇل شەشىم بىردەن قولداۋ تاپپادى. ويتكەنى ناتو قۇرامىنداعى وتىز ەل بىردەي كەلىسىم بەرۋى قاجەت ەدى, ال كەيبىر مەملەكەتتەر قولداۋ بىلدىرۋگە اسىقپادى. فينليانديامەن بىرگە شۆەتسيا دا سونداي تىلەك ءبىلدىرىپ ەدى, ول دا سىنعا ۇشىراپ, قولداۋ تاپپادى. نەگىزى ەكى ەلدىڭ دە ناتو قۇرامىنا وسى كۇنگە دەيىن مۇشە بولا الماۋىنا ماجارستان مەن تۇركيا سەبەپ بولدى. مەملەكەتتەر بىرقاتار تالاپ قويىپ, ول ورىندالمايىنشا, بۋداپەشت پەن انكارا شەشىمدەرىن وزگەرتپەيتىندەرىن مالىمدەدى. اتاپ ايتار بولساق, انكارا سكانديناۆيا ەلدەرىنەن «تەرروريست» (تۇركيا مالىمەتى بويىنشا) كۇرد سودىرلارىنا قارسى شارا قولدانۋدى تالاپ ەتكەن ەدى. نەگىزى تۇركيا پرەزيدەنتى رەدجەپ تايپ ەردوعان فينلياندياعا قاراعاندا شۆەتسيانىڭ ناتو قۇرامىنا كىرۋىنە قارسى. تۇركيا شۆەتسيا ناتو-عا ءوتىنىش تۇسىرمەي تۇرىپ-اق بۇل مەملەكەتتىڭ ۇيىم قۇرامىنا ەنۋىنە تۇبەگەيلى قارسى بولدى. انكارا ستوكگولمنىڭ كۇردىستان جۇمىسشى پارتياسى (PKK) سياقتى كۇرد سودىرلىق توپتارىنىڭ مۇشەلەرىن جانە اقش-تا تۇراتىن مۇسىلمان ءدىنباسى فەتحۋللاھ گۇلەننىڭ ءىزباسارلارىن ەلىنە كىرگىزگەنىن العا تارتتى. شۆەتسيانىڭ بۇرىنعى بيلىگى وتكەن جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا وسى ماسەلە بويىنشا جاسالعان مەموراندۋمنىڭ ءبىر بولىگىن عانا ورىنداعان. ولار قارۋ ەمبارگوسىن الىپ تاستاپ, سيرياداعى YPG دەپ اتالاتىن كۇرد توپتارىنا قارجىلىق جانە باسقا دا قولداۋ كورسەتۋدى توقتاتقان بولاتىن. انكارا بولسا PKK جانە تۇركيادا تەرروريست دەپ تانىلعان باسقا دا توپتارمەن بايلانىسى بار ادامداردىڭ ەلدەن تۇبەگەيلى ەكستراديتسيالانۋىن تالاپ ەتىپ وتىر. ازىرگە شۆەتسيا انكارانىڭ ەكى ءوتىنىشىن عانا ماقۇلدادى. سكانديناۆيالىق باق-تىڭ حابارلاۋىنشا, ەلدەن شىعارىلۋى ىقتيمال ەلۋدەن اسا ادامنىڭ ءتىزىمى ءالى قارالىپ جاتىر.
بۇعان دەيىن ساراپشىلار وداقتاس ەكى ەلدىڭ ناتو قۇرامىنا كىرۋگە شەشىم قابىلداۋىنان گورى ولاردىڭ قاۋىپسىزدىك اليانسىنا تولىق مۇشە بولۋى قيىنعا سوعاتىنىن ايتقان ەدى. ولار «ستوكگولم مەن حەلسينكيدىڭ وتپەلى كەزەڭى 12 ايعا سوزىلۋى مۇمكىن, ويتكەنى ناتو-نىڭ 30 مەملەكەتىنىڭ ارقايسىسى ولاردىڭ مۇشەلىگىن راتيفيكاتسيالاۋى قاجەت, بارلىعىنىڭ ءبىراۋىزدان قولداۋى ەكىتالاي», دەگەن بولجامدارىن دا جاسىرمادى. سونداي-اق ولار «نەگىزى ەكى ەل قورعانىس ماقساتىندا عانا ناتو قۇرامىنا كىرمەك», دەپ پىكىر دە ءبىلدىردى.
ساراپشىلار ءسوزىن ساياساتكەرلەر دە راستادى. فينليانديا ساياساتكەرى ەلينا ۆالتونەن فينليانديا پرەزيدەنتى مەن پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ناتو-عا دەرەۋ كىرۋ تۋرالى شەشىمىنە بايلانىستى ۇلىبريتانيانىڭ «Sky News» باسىلىمىنا سۇحبات بەرگەن ەدى. «فينليانديا ونداعان جىل بويى بەيتاراپ ەل بولدى, بىراق ءبىز شىعىستاعى كورشىمىزدىڭ توندىرەتىن قاۋپىن ەشقاشان ۇمىتقان ەمەسپىز. ءبىز ەشقاشان كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان ەمەسپىز, ويتكەنى ءبىز بۇرىن رەسەي مەن كەڭەس وداعىنا قارسى سوعىسقانبىز. بىراق قازىر زامان باسقا. كورشىمىزدىڭ ودان بەتەر اگرەسسيۆتى, توسىن مىنەز تانىتقانىن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان ەل قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ناتو-عا كىرۋدىڭ كەزى كەلدى», دەدى ساياساتكەر. «فينليانديانىڭ ناتو-عا كىرۋىنە بايلانىستى رەسەي قاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن بە؟» دەگەن سۇراققا ول: «ناتو – قورعانىس وداعى. سوندىقتان فينليانديا بولسىن, مۇمكىن شۆەتسيا بولسىن بولاشاقتا ءوز ەركىمەن نەمەسە حالىقتىڭ شەشىمىمەن ناتو قۇرامىنا كىرەتىنى ءسوزسىز. ءبىز دەموكراتيالىق ەلمىز جانە عاسىرلار بويى ساقتاپ كەلە جاتقان قۇندىلىقتارىمىزدى قورعاعىمىز كەلەدى», دەدى ەلينا ۆالتونەن.
ساراپشىلاردىڭ بولجامى ءدال كەلىپ فينليانديا ناتو قۇرامىنا ون ەكى اي وتكەننەن سوڭ عانا ەنىپ وتىر. ال شۆەتسيانىڭ سولتۇستىك اتلانتيكا وداعىنداعى تاعدىرى قالاي بولارى ءالى بەلگىسىز. شۆەد ساياساتكەرى ەنني ليوف فينليانديانىڭ ناتو-عا كىرۋىن شۆەتسيانى دا ارەكەت ەتۋگە شاقىرۋ رەتىندە قابىلداعانىن جەتكىزدى. «سىرتقى دۇنيەنىڭ كوزى ەندى شۆەتسيا مەن فينلياندياعا اۋدى. شۆەتسيا فينليانديامەن بىرگە سكانديناۆيا جانە بالتىق جاعالاۋى ايماقتارىنداعى قاۋىپسىزدىكتى جاقسارتۋعا ءتيىس مەملەكەت», دەپ جازدى ول ءوزىنىڭ Twitter پاراقشاسىندا. وسىلايشا ەكى عاسىر بەيتاراپ پوزيتسيانى ۇستانعان شۆەتسيا بۇل كوزقاراسىن وزگەرتپەك. ال سىنشىلار بولسا بۇل باعىتتا شۆەتسيانىڭ ءوز ۇستانىمى جوعىن العا تارتىپ, وزگە ەلدەرمەن بىرگە, كوپ ىشىنەن اسا كوپ دارالانباي العا جىلجىپ وتىرعانىن ايتادى.
نەگىزى فينليانديا مەن شۆەتسيانى ناتو قۇرامىنا ەنۋىنە مۇددەلى بولىپ, ۇگىتتەگەن ۇلىبريتانيانىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيترى بوريس دجونسون ەدى. ول اتالعان ەلدەرگە قاۋىپ تونە قالسا, ۇلىبريتانيا ولارعا قولداۋ كورسەتۋگە دايىن ەكەنىن ايتىپ, ەكى ەلمەن قاۋىپسىزدىك تۋرالى دەكلاراتسياعا قول قويعاننان سوڭ وسىنداي مالىمدەمە جاسادى. بۇدان سوڭ بوريس دجونسوننىڭ ۇگىت-ناسيحاتى مىقتى بولىپ, شۆەتسيانى ناتو قۇرامىنا ەنۋدى يتەرمەلەدى دەۋشىلەر دە تابىلدى. مۇنداي پىكىر يەلەرىنە شۆەتسيا ساراپشىلارىنىڭ جاۋابى دا دايىن.
« ۇلىبريتانيا – الەمدىك تاريحتا ءوز ورنىن ويىپ العان ەلدەردىڭ ءبىرى. ونىڭ «Brexit» نەمەسە «Partygate» ساياساتى شۆەتسيانىڭ كوزقاراسىن مۇلدەم وزگەرتپەيدى. ءبىز ۇلىبريتانيانىڭ ۋكراينانى ءاۋ باستان قولداعانىن كوردىك, بۇل اتالعان ەلگە سەنىم ارتتىردى. ءبىز ءالى دە ۇلىبريتانيانىڭ ەو مۇشە بولۋىن قالايمىز», دەدى شۆەد ساراپشىسى فەگەرستەن.
قالاي دەسە دە ەڭ باستىسى حالىق بۇل ماسەلەدە ۇكىمەتتى قولداپ وتىر. كۇن سايىن شىعاتىن شۆەد ءباسپاسوزىنىڭ ءبىرى «Aftonbladet» گازەتى جۇرگىزگەن ساۋالناما ناتيجەسى ەلدىڭ ناتو-عا كىرۋىن قولدايتىن تۇرعىنداردىڭ سانى كۇن سايىن ءوسىپ وتىرعانىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, قازىر مۇشەلىكتى قولدايتىن حالىقتىڭ سانى 70 پايىزعا جەتكەن.
سوڭعى مالىمەتتەر بويىنشا شۆەتسيا 11 شىلدەگە قاراي ناتو-عا قابىلدانۋى مۇمكىن. بۇل تۋرالى اقش-تىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى ەنتوني بلينكەن «Euronews» ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا مالىمدەدى. ول تۇركيا مەن ماجارستان شۆەتسيانى قولدايدى دەپ سەنىم ءبىلدىردى. وسىلايشا شۆەد ەلى اليانستىڭ 32-مۇشەسى بولماق.
