تەپسە تەمىر ۇزەتىن, دەنى ساۋ 18-27 جاس ارالىعىنداعى جىگىتتەر وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋگە مىندەتتى. بۇلاي بولماعان جاعدايدا اسكەردەن قاشقانداردى زاڭ باسىنان سيپامايدى. اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتادى. ەگەر اسكەرگە شاقىرتىلعان ازامات شاقىرۋ قاعازى بويىنشا مەديتسينالىق تەكسەرۋگە كەلمەسە, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە سايكەس 5 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش مولشەرىندە ايىپپۇل تولەيدى.
«اسكەري بورىشىن وتەۋدەن قاساقانا قاشقاندار قىلمىستىق كودەكستىڭ 387-بابىنا سايكەس جازالانادى. اسكەرگە بارۋدان مۇلدەم باس تارتقاندارعا 1000 اەك (3 450 000 تەڭگە) كولەمىندە ايىپپۇل سالىنادى نەمەسە ءبىر جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلادى», دەدى استانا قالاسى قورعانىس ىستەرى جونىندەگى دەپارتامەنت باستىعى, پودپولكوۆنيك مەدەت تۇرىسكەلديەۆ.
ال اسكەرگە بارماۋدىڭ جولىن ىزدەپ دەنساۋلىعىنا قاساقانا زيان تيگىزگەندەر, دەنساۋلىعىندا كىنارات بار ەكەنىن كورسەتەتىن جالعان قۇجات جاساعانداردىڭ جازاسى ءتىپتى قاتال. ولار 3 000 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش (10 350 000 تەڭگە) كولەمىندە ايىپپۇل تولەيدى نەمەسە 3 جىلعا قاماۋعا الىنۋى مۇمكىن. سونداي-اق قاراماعىنداعى قىزمەتشىنىڭ اسكەرگە شاقىرتۋ زاڭدىلىعىن بۇزعانىن بىلە تۇرا ءتيىستى ورىندارعا حابار بەرمەگەن جۇمىس بەرۋشىلەر 29 170 تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل تولەۋگە مىندەتتى.
جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, اسكەرگە شاقىرتىلعان ازامات اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, 5 اەك مولشەرىندە ايىپپۇل تولەپ, ايىبىن وتەسە دە, مىندەتىنەن قۇتىلمايدى. كەلەسى كوكتەمگى نەمەسە كۇزگى شاقىرتۋدا قايتا ساپقا تۇرادى.
قورعانىس مينيسترلىگى بەرگەن مالىمەت بويىنشا 2023 جىلدىڭ وتكەن كەزەڭىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 1 656, ونىڭ ىشىندە استانا قالاسى بويىنشا 132 ازامات اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان, سونىڭ ىشىندە 650 (استانا قالاسى بويىنشا 81) ازاماتقا ەسكەرتۋ جاريالانعان. سالىنعان ايىپپۇلداردىڭ جالپى سوماسى 439 875 تەڭگەنى قۇراعان. ۆەدومستۆونىڭ بۇل ستاتيستيكاسىنا قاراپ وتىرساق, ەلدە اسكەري بورىشىن وتەۋدەن باس تارتاتىنداردىڭ سانى كوپ ەمەستىگىن اڭعارۋعا بولادى. اسكەرگە شاقىرۋ كەزىندە مەديتسينالىق تەكسەرىسكە ۋاقتىلى بارماعاندار نەمەسە اسكەري تىركەۋ ەرەجەسىن بۇزعاندار عانا از كولەمدە ايىپپۇل وتەگەن. مەدەت تۇرىسكەلديەۆتىڭ ايتۋىنشا, اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان ازاماتتاردان الىنعان ايىپپۇلدار بيۋدجەت كودەكسىنىڭ 49-بابىنا سايكەس رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنە تۇسەدى.
استانا قالاسى قورعانىس ىستەرى جونىندەگى دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس اسكەري مىندەتىن ورىنداۋدان جالتارىپ جۇرگەندەردىڭ قاراسى ەلوردادا كوپ. ماسەلەن, وتكەن جىلدىڭ ەسەبى بويىنشا استانادا 3 مىڭعا جۋىق ازامات مىندەتىن ورىنداۋدان قاشىپ ءجۇر. ولاردىڭ ءتىزىمى پوليتسييا باسقارمالارىنا جولدانىپ, ىزدەستىرىلەدى. كەيىن زاڭنامادا كورسەتىلگەن تارتىپتەرگە سايكەس ازاماتتاردى ىزدەستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. اسكەري بورىشىن وتەۋگە مىندەتتىلەر ەسەبىندە تۇرعاندار كوبىنە استانا قالاسىنا ۋاقىتشا كەلىپ, باسقا مەكەنجايلار بويىنشا تىركەلەدى. وسىعان بايلانىستى ولاردى تابۋ قيىنعا سوعادى.
قازاقستاندا جىل سايىن 30 مىڭنان استام بوزبالا اسكەرگە شاقىرىلادى. الايدا ولاردىڭ بەستەن ءبىرى عانا سارباز اتانادى. سونىمەن قاتار ستاتيستيكالىق دەرەكتەر بويىنشا ازاماتتىق بورىشىن وتەۋى قاجەت ازاماتتاردىڭ بەرگەن مەكەنجايلارىن تەكسەرۋ بارىسىندا راستالاتىندارى دا تىم سيرەك. سوندىقتان قورعانىس مينيسترلىگى اسكەر قاتارىنا قوسىلۋدان جالتارىپ جۇرگەندەردى زاڭمەن قۋدالاۋعا كوشتى.
اسكەرگە بارۋعا ق ۇلىقسىز جاستاردىڭ ارەكەتىنەن پرەزيدەنت تە حاباردار. سول سەبەپتى قاسىم-جومارت توقاەۆ وتكەن جىلى ناۋرىز ايىنداعى حالىققا جولداۋىندا ولاردى ىنتالاندىرۋ كەرەك دەپ ناقتى تاپسىرما بەردى. قازىر اسكەرگە بارعان جاستارعا بىرقاتار جەڭىلدىك قاراستىرىلادى. سونىڭ ءبىرى – اسكەري قىزمەتشىلەرىنە كرەديتتىك كانيكۋل بەرۋ ماسەلەسى. قازىر بۇل باستاما ىسكە قوسىلدى.
سونداي-اق 2013 جىلدان باستاپ ءتۇرلى سەبەپپەن وتان الدىنداعى قاستەرلى بورىشىن وتەي الماعاندارعا اسكەري قىزمەتتەن ءوتۋدىڭ شەتەلدەگى سەكىلدى بالاما ءتۇرى ۇسىنىلىپ, «اسكەري قىزمەت جانە اسكەري قىزمەتشىلەر مارتەبەسى» زاڭعا وزگەرىس ەندى. اسكەري بيلەتتى مىندەتتى تۇردە ءبىر جىلدان كەيىن ەمەس, ءبىر ايدان كەيىن الۋ مۇمكىن بولدى. اسكەرگە قابىلدانعاندار «40 كۇندىك اسكەر» اتالاتىن كۋرستا بورىشىن وتەي الادى. وعان 24 پەن 27 جاس ارالىعىنداعى اسكەرگە جارامدى, دەنساۋلىعىنا بايلانىستى جارامدىلىعى شەكتەلگەن جانە شاقىرىلۋى شەگەرىلگەن ازاماتتار قاتىسا الادى. بۇل اسكەر ءتۇرى اقىلى – 263 318 مىڭ تەڭگە. وسىلايشا, مەرزىمدى اسكەري قىزمەت ەكى جىلدان ءبىر جىلعا دەيىن قىسقاردى, ال ەندى ءتىپتى قىرىق كۇندىك اسكەر دە قاراستىرىلدى.
سونداي-اق مەرزىمدى اسكەري قىزمەتشىلەر ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە جەڭىلدىك بەرىلەدى. جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قازىردىڭ وزىندە ەلىمىزدىڭ الپىستان اسا جوعارى وقۋ ورنىمەن مەموراندۋمعا قول قويىلعان. بۇعان قوسا بيىلدان باستاپ اسكەرگە بارىپ كەلگەن ازاماتتار ۇلتتىق بىرىڭعاي تەست تاپسىرماي-اق جوعارى وقۋ ورنىندا تەگىن ءبىلىم الادى. ولارعا مەملەكەت تاراپىنان ءۇش مىڭ گرانت بولىنگەن. ساربازدار وتان الدىنداعى بورىشىن وتەگەن سوڭ ەكى جىل ىشىندە جوعارى وقۋ ورنىنا ءوتىنىش بەرە الادى.
اسكەرگە شاقىرۋدان نەگىزىنەن جوعارى نەمەسە ارناۋلى وقۋ ورىندارىنىڭ كۇندىزگى بولىمىندە وقيتىندار ۋاقىتشا بوساتىلادى. سونىمەن قاتار زاڭ جۇزىندە ءدىني قىزمەتكەرلەر دە اسكەري بورىشىن وتەمەيدى. بۇل قاتارعا اۋە كولىكتەرى ەكيپاجدارىنىڭ مۇشەلەرىن دە قوسۋعا بولادى. نەگىزى اسكەردەن شاقىرتۋدان بوساتىلاتىندار مەن ۋاقىتشا كەيىنگە قالدىرىلاتىندار ءتۇرلى ساناتقا بولىنەدى. ماسەلەن, اسكەري وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرى, عىلىمي اتاعى بارلار, جاقىن تۋىستارى اسكەري قىزمەتتى وتكەرۋ كەزىندە قايتىس بولعان نەمەسە ءبىرىنشى, ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەك بولىپ قالعاندار اسكەري مىندەتتى وتەمەۋگە قۇقىلى. وتباسىن قۇرىپ, بالالى بولعاندار دا وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋدەن بوساتىلادى. مۇگەدەكتىگى بار ءارى كىسى كومەگىمەن ءجۇرىپ-تۇراتىن تۋىستارىن قامقورلىعىنا العاندار, وتباسىنداعى جالعىز اسىراۋشىلار دا اسكەرگە شاقىرتىلمايدى. سونداي-اق پەداگوگيكا, مەديتسينا سالالارىنىڭ وكىلدەرى, پارلامەنت پەن جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتتارىنا اسكەرگە شاقىرتۋدى ۋاقىتشا كەيىنگە قالدىرۋعا رۇقسات بەرىلەدى.
اتالعان ساناتتاعى ازاماتتار عانا اسكەردەن بوساتىلىپ, ايىپپۇل تولەمەيدى. ال بۇعان جاتپايتىن, دەنساۋلىعىندا كىنارات جوق, 18 جاسقا تولعان ءاربىر ازامات وتان الدىنداعى پارىزىن ورىنداۋعا مىندەتتى. بولماسا زاڭمەن بەكىتىلگەن ايىپپۇل تولەۋى قاجەت. الايدا بۇل دا اسكەردەن تۇبەگەيلى بوساتپايدى. سوندىقتان ساپقا قوسىل, سارباز!
