بىلتىر اتالعان وقۋ ورنىنا زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مارتەبەسى بەرىلدى. وسى باعىتتا وقۋ ورنى زاماناۋي عىلىمي-وندىرىستىك ەكوجۇيەنى دامىتۋعا, الەمدەگى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ وزىق داستۇرلەرى نەگىزىندە بيزنەسپەن جانە وندىرىسپەن ساباقتاستىقتى دامىتۋدى جولعا قويدى.
– ەلىمىزدە عىلىمدى قارجىلاندىرۋ ەداۋىر ءوستى. سوعان بايلانىستى عالىمداردىڭ ءارتۇرلى باعىت بويىنشا جۇرگىزگەن عىلىمي جوبالارىنىڭ سانى ەكى ەسە ۇلعايدى. پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرام مەن عالىمداردىڭ عىلىممەن اينالىسۋدان تۇسكەن تابىسى كوبەيدى. حالىقارالىق قاۋىمداستىقپەن ورتاق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ جولعا قويىلدى. «جاس عالىم» پرەزيدەنتتىك جوباسىنىڭ ناتيجەسىندە عالىمدار توبى 86 پوستدوكتورانتقا كەڭەيدى. «500 عالىمنىڭ تاعىلىمداماسى» جوباسى اياسىندا 50-دەن اسا عالىم ەكىنشى جىل قاتارىنان الەمنىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارىندا تاعىلىمدامادان ءوتىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەت كوممەرتسيالاندىرۋ يدەياسىن قولداۋ ءۇشىن ءوز گرانتتارىن دا ۇسىنىپ كەلەدى. بۇگىندە ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت الەمنىڭ ۇزدىك 300 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قاتارىنا كىرەدى جانە «QS World University Rankings» رەيتينگىندە 277-ورىندى يەلەندى, – دەدى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىم, كوممەرتسيالاندىرۋ جانە ينتەرناتسيونالداندىرۋ جونىندەگى پرورەكتورى جاننا قۇرمانعاليەۆا.
ۋنيۆەرسيتەتتەگى يادرولىق تەحنولوگيالار پاركىندە ەنەرگەتيكا, قۇرىلىس, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە مەديتسيناعا ارنالعان ەكولوگيالىق قاۋىپسىز ءونىمنىڭ 10-نان اسا ءتۇرى شىعارىلادى. وسى باعىتتاعى جەتىستىكتىڭ ءبىرى رەتىندە «Beta sorb» يننوۆاتسيالىق گيدروگەلىن ايتۋعا بولادى. رادياتسيالىق تىگىلگەن سۋپەرابسوربەنت ونىمدىلىگىن 30 پايىزعا ءوسىرىپ, سۋارۋ شىعىنىن 50 پايىزعا دەيىن ازايتادى. سونىمەن بىرگە قۇرعاقشىلىققا توزىمدىلىكتى جانە توپىراق ىلعالدىلىعىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. 1 گرامم سۋپەرابسوربەنت 300 گرامم سۋدى ساقتايدى.
ءبىزدى «كروۆلەن» ءونىمىنىڭ تەحنولوگياسى قىزىقتىردى. مۇنى قۇرىلىستا, حيميا جانە مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىندە گيدرووقشاۋلاعىش جانە شاتىرعا ارنالعان ماتەريال رەتىندە قولدانادى. ونىڭ بەرىكتىگى, يكەمدىلىگى, قولايسىز اۋا رايىنا, سونىڭ ىشىندە كۇن رادياتسياسىنا توزىمدىلىگى جوعارى. عالىمدار بۇعان پوليمەرلى قوسپالارى بار كاۋچۋكتىڭ ارنايى سورتتارىن سوڭعى رادياتسيالىق تەحنولوگيالارمەن وڭدەۋ ارقىلى قول جەتكىزگەن.
مۇنداعى عالىمدار «ەكويزول» ساۋدا بەلگىسىمەن جوعارى ساپالى گيدرو, جىلۋ, شۋ وقشاۋلاعىشىن جاسايدى. ەۋروپالىق ساپاداعى ەكولوگيالىق تازا ءونىم جىلۋ شىعىنىن 30 پايىزعا ازايتادى, 25 دب شۋدى ءسىڭىرۋ ارقىلى دىبىس وقشاۋلاۋدى جاقسارتادى, جوعارى دەڭگەيدەگى گيدرووقشاۋلاۋدى قامتاماسىز ەتەدى. پەنوپوليەتيلەندى قولدانۋ مەرزىمى ۇزاق, ول 50 جىلعا دەيىن ساپاسىن جوعالتپايدى. «تەرمويزول» ساۋدا بەلگىسىمەن مۇناي-گاز سالاسى جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ءۇشىن تەرموورنىقتىرىلعان وقشاۋلاعىش پەن توتقا قارسى لەنتالار شىعارىلادى. ولار ماگيسترالدىق قۇبىرلاردى قورعايدى. ايتا كەتەيىك, عالىمداردىڭ جوبالارى وندىرىسكە ەنگىزىلگەن. ەلىمىزدەگى نارىقتا قولجەتىمدى.
سونداي-اق تەحنولوگيالار پاركى مەديتسينالىق بۇيىمداردى, ازىق-ت ۇلىكتى رادياتسيالىق وڭدەۋمەن, جاندىكتەردى زالالسىزداندىرۋمەن اينالىسادى. پاندەميا كەزىندە قان الۋ ءۇشىن 205 ميلليوننان استام پروبيركا, ءتۇرلى ماقساتتاعى 2 ميلليوننان اسا مەديتسينالىق جيىنتىق وڭدەلسە, وتكەن جىلى 25 ميلليون پروبيركا, 400 مىڭ جەكە مەديتسينالىق بۇيىم زالالسىزداندىرىلدى.
سونىمەن قاتار ينجەنەرلىك باعىتتاعى زەرتحاناسىندا ترەك مەمبرانالارىنا نەگىزدەلگەن سۋدى تازارتۋعا ارنالعان ءفيلترلى سۇزگىلەر ورنالاسقان. بۇل سۇزگى اشىق كوزدەردەن 2 مىڭ ليتردەن استام سۋدى تازارتادى. قازىر زەرتحانادا ەلىمىزدەگى شىعارىلاتىن ترەك مەمبرانالارى ارقىلى سۋ-ماي ەمۋلسيالارىن ءبولۋدىڭ جوعارى ءتيىمدى ادىستەرى جاسالادى. جوبا قۇرامىندا مۇنايى بار اعىندى سۋلار مەن پايدالانىلعان مايلاردى تازارتۋ ارقىلى ەلدىڭ ەكولوگيالىق پروبلەماسىن شەشەدى. ءتۇرلى مۇناي ونىمدەرىن قايتا پايدالانۋدا رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋگە جول اشىلادى. ترەك مەمبرانالارى جۇقا پوليمەرلى پلەنكالاردان جاسالعان.
اسىرەسە ۋنيۆەرسيتەتتەگى «ەۋرازييا فيزيكا-ەنەرگەتيكالىق جانە عىلىمدى قاجەتسىنەتىن تەحنولوگيالاردى زەرتتەۋ» ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي جەتىستىكتەرى اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق. مۇندا تەرموەلەكترلىك مودۋلدەر مەن ناتري-يوندى باتارەيالارعا ارنالعان نانوكومپوزيتتىك ماتەريال وندىرىلەدى. جوعارى ءتيىمدى تەرموەلەكترلىك ماتەريالداردىڭ نەگىزگى ارتىقشىلىعى – ۋلى كومپونەنتتەر بولمايدى, باعاسى دا تومەن, سونداي-اق جوعارى ەنەرگيا مەن جىلۋ ەنەرگياسىن ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىرۋدىڭ تيىمدىلىگى اۋقىمدى. قىزمەت ەتۋ مەرزىمى دە ۇزاق. ونىمدەر تەرموەلەكترلىك گەنەراتورلار مەن جارتىلاي وتكىزگىش توڭازىتقىشتار شىعاراتىن كاسىپورىنداردا پايدالانۋعا ارنالعان.
– وتىندىق ەلەمەنتتەر دەگەنىمىز – قانداي دا ءبىر زاتتىڭ قۇرامىنداعى حيميالىق ەنەرگيانى ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىرۋعا ارنالعان قۇرىلعىلار. ءبىز وتتەگى مەن سۋتەگىنىڭ قۇرامىنداعى حيميالىق ەنەرگيانى ەلەكتر ەنەرگياسىنا اينالدىرۋ ءۇشىن وتىندىق ەلەمەنتتەردى قولدانامىز. ولاردىڭ بىرنەشە ءتۇرى بار. ونىڭ ىشىندە ءبىز ەكى ءتۇرىن پايدالانامىز. ءبىرىنشىسى – جوعارى تەمپەراتۋرالى وتىن ەلەمەنتتەرى. بۇلاردىڭ جۇمىس ىستەۋ تەمپەراتۋراسى 800 گرادۋستان باستالادى. پايدالى اسەر كوەففيتسەنتى وتە جوعارى. ەكىنشىسى – بولمە تەمپەراتۋراسىندا جۇمىس ىستەيتىن وتىن ەلەمەنتتەرى. بۇل قوندىرىعىنىڭ پايدالى اسەر كوەففيتسەنتى تومەندەۋ بولعانىمەن ەلەكتر ەنەرگياسىن ءوندىرىپ, تەگىن قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى عىلىمي قىزمەتكەر كەنجەباتىر بەكمىرزا.
ەندى ءبىر ايتاتىن جاڭالىق, اتالعان وقۋ ورنىنىڭ عالىمدارى ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋدىڭ ءتيىمدى ادىستەرىن زەرتتەۋدى قولعا العان. بۇل جوبانىڭ بىرەگەيلىگى – پرەپاراتتى جاساۋ جانە ونى نانوتاسىمالداۋشىلار ارقىلى راك كلەتكالارىنا تىكەلەي ەنگىزۋ. اعا عىلىمي قىزمەتكەر يليا كورولكوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوبانىڭ ارتىقشىلىعى – نانوتاسىمالداۋشىلاردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىندە جانە ولاردى وزگەرتۋ ادىستەرىندە.
اقپاراتتىق تەحنولوگيالار فاكۋلتەتىنىڭ جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسى كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى نۇرزادا امانگەلدى قىمبات داتچيكتەردى, بىرەگەي كامەرالار مەن سۋپەركومپيۋتەرلەردى پايدالانباي اۆتوماتتى ىم-يشارامەن جەتكىزىلەتىن قازاق سۋردواۋدارماسىنىڭ قولجەتىمدى جۇيەسىن جاساعان. ول جاساندى ينتەللەكتكە نەگىزدەلگەن. جۇيەنى كومپيۋتەردىڭ قاراپايىم كومەگىمەن پايدالانا الاسىز. ۋنيۆەرسيتەت دوكتورانتى عاني بالباەۆتىڭ توبىق بۋىنىن قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعان جاڭا كيىلەتىن روبوتتالعان ەكزوسكەلەتى دە ەرەكشە. بۇل جوبا جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە جاسالىپ, وعان مەحانيكالىق بايلانىستار قولدانىلادى. قۇرىلعى جەڭىل, شاعىن, كيۋگە جانە بەلسەندى قوزعالىستارعا وتە ىڭعايلى.
«ENU-Lab» عىلىمي-وندىرىستىك ورتالىعىنداعى قۇرىلىسقا ارنالعان زاماناۋي تەحنولوگيالاردىڭ دا جاڭالىعى كوپ. ماسەلەن, عالىمدار ونەركاسىپ قالدىقتارىنان كوپقاباتتى ۇيلەردەگى شۋدى ەستىرتپەيتىن جەڭىل بەتوندار جاساۋدى قولعا العان. بۇل ماتەريالدى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ ىشكى بولمەسىنە قولدانادى. قازىردىڭ وزىندە وسى جوباعا ەلىمىزدەگى ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارى قىزىعۋشىلىق تانىتقان. سونىمەن بىرگە بەرىكتىگى وتە جوعارى تسەمەنت جاساپ شىعارعان. ول ادەتتەگىدەن 2,5 ەسە مىقتى بەتون الۋ ءۇشىن قاجەت. ونى سۋ ەلەكتر ستانساسى جانە بوگەتتەر مەن كوپىرلەر سالۋعا پايدالانادى.
