مۋزەي • 06 ءساۋىر, 2023

كونە كارتالار سىر شەرتەدى

350 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

ۇلتتىق مۋزەيدە «قازاق دالاسى تاريحي كارتالاردا: كەڭىستىك پەن اۋماق قۇرىلىمدارى» اتتى كورمە اشىلدى. وندا XVI عاسىر مەن 1939 جىل ارالىعىندا ەۋروپالىق, امەريكالىق, رەسەيلىك كارتوگرافتار قۇراستىرعان تاريحي 26 كارتا تانىستىرىلدى. بۇل كارتالار مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قاريننىڭ جەكە كوللەكتسياسىنان ۇسىنىلدى. تاريحي كارتالاردا قازىرگى ەلىمىزدىڭ قۇرامىنا كىرەتىن ايماقتار كورسەتىلىپ, بەكىتىلگەن.

كونە كارتالار سىر شەرتەدى

كورمەنى وتكىزۋدەگى ماقسات – بۇگىنگى ەلى­مىزدىڭ اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىك­تەرىن قۇرايتىن اۋماقتار بەينەلەنگەن بىرەگەي, ەرەكشە قۇندى كارتالاردى مادەني-اقپاراتتىق اينا­لىمعا ەنگىزۋ.

مادەني ءىس-شارانىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ايبەك سىدىقوۆ كورمەنىڭ ماڭى­زىنا توقتالا كەلىپ:

«كارتوگرافيا – بىرنەشە سالانى قام­تيتىن كۇردەلى عىلىم. وندا تاريح, گەوگرافيا, بەينەلەۋ ونەرى, ادەبيەت پەن مادەنيەت سەكىلدى سالالار ءبىر ارنادا توعىسادى. سون­دىقتان كارتوگرافيانىڭ كەڭىنەن ناسيحاتتالۋى حالقىمىزدىڭ تاريحي ساناسىنىڭ جاڭعى­رۋىنا ىقپال ەتەدى», دەدى ول.

سونداي-اق پارلامەنت ءما­جىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, تاريح عى­لىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ەركىن ءابىل تاريحي گەو­گرافيا مەن ارحيۆ ءىسىن تە­رەڭ زەرتتەۋ مەملەكەت تۇ­تاستى­عىنىڭ ءبىر كەپىلى ەكەنىن ايتتى.

كورمە بەس بولىمنەن تۇرا­دى. «اتلاستار ءداۋىرى» اتتى ءبىرىنشى بولىمدە XVI-XVII عاسىرلاردا جاسالعان 7 كارتا قويىلعان. اۆتورلارى – اعىل­شىن, يتاليان, نيدەرلاند جانە نەمىس كارتوگرافتارى. ەكىن­شى ءبولىم – «جاڭا زامان كارتوگرافياسىنداعى قا­زاق دالاسى». وندا شەتەلدىك عالىمدار قۇراستىرعان 5 كارتا بار. ماسەلەن, دجون كەرري رەسەي يمپەرياسىنىڭ كارتاسىن جاساعاندا قازاقتاردىڭ 1799 جىلعى ەتنوستىق اۋما­عىن دا تانىستىرادى. ءۇشىن­شى ءبولىم – «ەۋروپالىق كار­تو­گرافيانىڭ شارىقتاۋ كە­زەڭىندەگى قازاق دالاسى» دەپ اتالعان. مۇندا 4 كارتا بار, ىشىندەگى ەڭ قۇندىسى – دجون مارتين راپكيننىڭ «تا­ۋەل­سىز تارتاريا» كارتاسى. بۇل كارتا شا­مامەن 1846-1851 جىلدارى باسىلسا كە­رەك. «XIX عاسىرداعى اسكە­ري توپو­گراف­تار جۇمى­سىنداعى قازاق دالاسى» دەگەن ءتورتىنشى بولىمدە 8 كارتا ۇسى­نىلعان. ولاردى رەسەي يمپەرياسى باس شتابىنىڭ قازاق دالاسىن زەرتتەگەن وفيتسەرلەرى دايىنداعان. ال بەسىنشى بو­لىمدە «قازاق كسر. 1939 ج» تا­ريحي كارتاسى بەرىلگەن. بۇل كار­تادان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس ال­دىنداعى قازاق كسر-ءىنىڭ اكىم­شىلىك قۇرىلىمىن كو­رەسىز.

سوڭعى جاڭالىقتار