دەگەنمەن قۇزىرلى باسقارما بۇقاراعا «بۇل باتپان قۇيرىق, بوسقا جاتقان قۇيرىق» ەمەس ەكەنىن ەسكەرتتى. قارىشتاعان كوپقاباتتى قۇرىلىستىڭ بىرقاتارى زاڭسىز دەپ تانىلعان. بىراق تۇرعىن ءۇيدىڭ كەيبىرىنىڭ ىرگەسى تولىق تۇرعىزىلىپ, انە-مىنە ەسىگىن ايقارا اشقالى تۇر. ەندەشە, ونداي ءجونسىز كوتەرىلگەن ۇيلەردىڭ قاباتتارى سالىنىپ بولعانشا, ء«پاتۋا» ايتار باسقارما نە قارادى ەكەن؟ بۇل جاعى – بەيمالىم. تارقاتالىق...
10 ءۇيدىڭ قۇرىلىسى توقتاتىلدى
جالپى, تۇرعىن ءۇيدىڭ ىشىندە كوممەرتسيالىق تا, بيۋدجەتتىك تە, جەكە تۇرعىن ءۇي دە بار. ايتەۋىر, ءبارىنىڭ ءتۇپ اتاسى – باسپانا. شاماسى جەتكەنى شەكەسىنەن شەرتىپ الادى. جەتپەگەنى بيۋدجەتتىك باسپانا قول سوزادى. يكەمى بارى ءۇي سالادى. قالاي دەسەك تە, ايماقتا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ 62 تامىرى سوعىپ تۇرعانىن اتاۋ ءلازىم.
سونىمەن قاراعاندى قالاسىنداعى باسپانا نارىعىندا «باسەكەگە» تۇسكەندەر كىم؟ ۇلەسكەر كومپانيالار قاتارى – قالىڭ. بۇگىندە دايىن جاڭا ۇيدەن گورى ىرگەتاسى قالانباي تۇرىپ ۇيگە قارجى قۇيىپ قويعاننىڭ تيمدىلىگىن حالىق تا بىلەدى. قۇرىلىس كومپانيالارىن سودان دا جاعالاعاندار كوپ.
قاراعاندىدا وسى كۇنى باسپانا نارىعىندا جۇرگەن 15 شاقتى كومپانيا بار. قولدارىندا انىق قۇرىلىس جوباسىن ۇستاعان. تۇرعىندار قارجىسىن قۇيۋدا. مۇنىڭ قانشالىقتى سەنىمدى-سەنىمسىزدىگى – ساتىپ الۋشىنىڭ تىكەلەي ءوز جاۋاپتىلىعىندا عانا. ويتكەنى ونداي قۇرىلىس كومپانيالارى «قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسى» اق-نىڭ كەپىلدىگىن الۋعا ءتيىس. ولاي بولماعان جاعدايدا مەملەكەت ول ۇيلەرگە جاۋاپتى ەمەس. قاراعاندىدا ونداي كەپىلى بار ءىرى بىردە-ءبىر كومپانيا جوق.
جاقىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس باقىلاۋ باسقارماسى 10 تۇرعىن ءۇي كەشەنى زاڭسىز سالىنىپ جاتقانىن حابارلادى. وسىلايشا, باسقارما قاراعاندىلىقتاردى مۇنداي ءۇي كەشەندەرىنەن پاتەر ساتىپ الۋدا ساق بولۋدى ەسكەرتەدى.
باسقارمانىڭ ايتۋىنشا, وبلىس ورتالىعىندا 7 جاڭا عيماراتتا جۇمىستار سوت شەشىمىمەن توقتاتىلدى. تاعى ۇشەۋىنىڭ ماتەريالدارى قاراستىرىلىپ جاتىر ەكەن. باسقارما مالىمەتىنە سەنسەك, ولاردىڭ بارلىعى جوبانىڭ ساراپتاماسىنسىز سالىنعان.
– جالپى, ءبىز سالىنىپ جاتقان 60-قا جۋىق تۇرعىن ءۇي نىساندارىن باقىلاۋدا ۇستاپ وتىرمىز. مونيتورينگ بارىسىندا حابارلاۋ ءتارتىبى بۇزىلعان 10 تۇرعىن ءۇي كەشەنى انىقتالدى. زاڭ بويىنشا ءاربىر قۇرىلىس سالۋشى بىزگە قۇرىلىستىڭ باستالعانى تۋرالى حابارلاۋى كەرەك. بۇل ونلاين, ەلەكتروندىق ۇكىمەتتىڭ ۆەب-پورتالى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. بار ماسەلە – نەگىزىنەن ساراپتاما قورىتىندىسىنىڭ بولماۋىندا. ياعني ولار اۆتورلىق جانە تەحنيكالىق قاداعالاۋسىز قۇرىلىس جۇرگىزۋدە. ۇلەسكەرلەر ءۇشىن قاۋىپ-قاتەرلەر تۋىندايدى. بىراق موراتوريگە بايلانىستى ءبىز شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە تەكسەرۋ جۇرگىزە المايمىز, دەيدى باسقارما باسشىسى سەرجان ايماقوۆ.
ول زاڭسىز سالىنعان جاڭا عيماراتتاردىڭ ىشىندە توعىز قاباتتى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بولاشاقتا ولار قابىلداۋ اكتىلەرىن الا المايدى. سونىمەن قاتار ۇيلەردى بۇزۋ تۋرالى سوت ءىسىن باستاۋعا بولادى. قۇرىلىس كومپانيالارى قر اقبتك-ءنىڭ 314, 316, 321 جانە 463-باپتارى بويىنشا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان كورىنەدى.
– بۇعان قوسا زاڭدا اقبتك-ءنىڭ 320-بابى بويىنشا ۇلەسكەرلەردى زاڭسىز تارتقانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن. الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جارناما ارقىلى ءبىز ماتەريالداردى سوتقا بەرۋ ءۇشىن قۇقىق بۇزۋشىلاردى انىقتايمىز. ماسەلەن, 2022 جىلى «OPTIMAL BUILD COMPANY» جشس «ترەتي وپتيمالنىي» تك, «ProfInvest» جشس «Zaman 2» تك بويىنشا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. بۇگىنگى تاڭدا «مانحەتتەن» تك بويىنشا «كاپيتالستروي-XXI» جشس, «اسپان» تك بويىنشا «SAPA CITY» جشس-نە قاتىستى حاتتامالار جاسالدى, – دەدى س.ايماقوۆ.
«بىتكەن ىسكە سىنشى كوپتىڭ» كەرى ەمەس پە؟
باسقارما باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, قۇرىلىسشىلاردىڭ «قارا تىزىمىنە» ەنگەن ءاربىر كومپانيا ۇنەمى جاريالانىپ وتىرادى. دەگەنمەن اتى اتالعان كەي قۇرىلىس كومپانيالارى قۇجاتتارىنىڭ زاڭعا ساي ەكەنىن مالىمدەيدى. ماسەلەن, باسقارما قۇرىلىسى زاڭسىز دەپ جاريالاعان «حان» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنە قاتىستى «Satti Lux Stroy» قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ ساتۋ ءبولىمىنىڭ مەنەدجەرلەرى بارلىق قۇرىلىسقا رۇقسات بەرىلگەن قۇجاتتارىن كورسەتىپ جاتىر. «سىزدەرگە بارلىق قۇرىلىس قۇجاتىن كورسەتۋگە ءازىرمىز. رۇقسات قۇجاتتار تولىق», دەيدى كومپانيا وكىلدەرى.
باسقارمانىڭ قاراعاندى قالاسى باسىنداعى تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن زاڭسىز دەپ جاريالاۋى بۇل – العاش ەمەس. جىل سايىن وسىنداي تىزىمدەر شىعىپ تۇرادى. مىسالى, 2021 جىلى 7 كومپانيانىڭ قۇرىلىسقا رۇقساتى جوق دەپ جاريالانعان. ايتسە دە ونىڭ ءبىرازى قۇرىلىسىن ءبىتىرىپ, تۇرعىندار سول ۇيلەردە تۇرىپ تا جاتىر. مۇنى ۇلەسكەرلەر دە راستايدى. سوندا بۇل نە عاجاپ؟
جالپى, تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىنىڭ قۇرىلىسى قارقىن العاندا, ءتىپتى, اياقتالۋعا جاقىن قالعاندا كومپانيالاردىڭ زاڭسىز ءۇي سالىپ جاتقانى باسقارمانىڭ ەسىنە «كۇرت» تۇسەتىنى ءبىرتۇرلى كۇلكىلى. كوپ قاباتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى كوزگە كورىنبەيتىن ۇيشىك ەمەس. وسىعان دەيىن ول قۇرىلىس باستالماي تۇرىپ, نەگە توقتامادى؟ ۇلەسكەرلەردىڭ دە كوكەيىندە – وسى سۇراق.
اتى-ءجونىن اتاماۋدى وتىنگەن ءبىر ۇلەسكەردى سوزگە تارتىپ كوردىك. ول «سمك Group» جشس قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ «Central Park» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنە ۇلەس قۇيعان ەكەن.
– بۇل ون قاباتتى ءۇيدىڭ 7-8 قاباتىنا دەيىن قابىرعاسى قالاندى. حالىق ۇلەسكەر رەتىندە اقشا سالدى. ەندى كەلىپ, ونى زاڭسىز دەپ تانيدى؟ قالانىڭ قاق ورتاسىندا وسىنشا قاباتتى ءۇي سالىنىپ جاتقانى جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ ەسىنە ەندى ءتۇستى مە؟ قۇرىلىس باستالماس بۇرىن ونداي زاڭسىزدىقتاردى نەگە انىقتامايدى؟ دەيدى ۇلەسكەر.
قاراعاندىدا كەپىلدىگىم الىنبادى دەپ قاراپ قالعان قۇرىلىس كومپانياسى جوق. بۇلار كەپىلسىز ەكەن دەپ ۇلەس قۇيمايتىن تۇرعىن تاعى جوق. سەبەبى باسپانا باعاسى جىل وتكەن سايىن ءوسىپ بارادى.
«قاراعاندى يپوتەكالىق ورتالىعى» جشس ماماندارى قازىر قالاداعى باسپانانىڭ ورتاشا شارشى مەترى 300 مىڭ تەڭگەدەن ەكەنىن ايتادى. مۇنىڭ ءبىرىنشى سەبەبى – نارىقتاعى سۇرانىستىڭ ارتۋى. سالىنىپ جاتقان پاتەرلەر سۇرانىستى تولىق قاناعاتتاندىرمايدى. ەكىنشىدەن, قوعامدا ۇرەي بار. بۇل – تەڭگە قۇنسىزدانىپ كەتىپ, دەۆالۆاتسيا بولۋى مۇمكىن دەگەن قورقىنىش.
– سول سەبەپتى, قولداعى قاراجاتىن باسپاناعا سالىپ, ينۆەستيتسيا رەتىندە ۇستاعىسى كەلەدى, دەيدى «قاراعاندى يپوتەكالىق ورتالىعى» جشس ديرەكتورى اينۇر سۇلەيمەنوۆا.
ال ەكىنشى نارىقتاعى, جالپاق تىلمەن ايتقاندا, ەسكى ۇيلەردىڭ دە شارشى مەترى ايتارلىقتاي ارزان ەمەس. ماسەلەن, قالانىڭ ورتاسىندا 60-70 جىلدارى سالىنعان ۇيلەردىڭ شارشىسى – شامامەن 300 مىڭ تەڭگە.
شىنى كەرەك, قازىرگى كەزدە جاڭا ۇيلەردىڭ, ىرگەتاسى كەۋىپ ۇلگەرمەگەن باسپانالاردىڭ بازارى قىزىپ تۇر. ونىڭ كەپىلى بار-جوعىنا قاراپ جاتقان پەندە كەم.
قۇرىلىسى باستالعان كوممەرتسيالىق پاتەردىڭ شارشى مەترى – قاراعاندىدا تاپ قازىر 280 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى. مۇنىڭ اراسىندا ءىىى ساناتتى ەكونوم, ءىى ساناتتى بيزنەس, ءى ساناتتى ليۋكسى بار. اتاۋىنا قاراي باعاسى دا ءارتۇرلى. دەگەنمەن ىرگەتاسى ەندى قۇيىلا باستاعاندا 280 مىڭ تەڭگەدەن ارزانىن تابۋ مۇمكىن ەمەس. ولاردىڭ تۇرعىندارعا تاپسىرىلۋىندا دا سان الۋان جولى بار. بىرەۋلەرى تيەسىلى كەلىسىلگەن شارشى مەتردى بەرەدى, ەسىك-تەرەزەسىن, سۋىن, جىلۋىن قامتىپ. ودان ءارى قاراي ءوزىڭىز ىشكى قابىرعالارىن قالاپ, ءبولىپ الاسىز. جارىعىن جەتكىزەسىز. قابىرعاسىن اقتايسىز دەگەندەي. مۇنى «ەركىن جوبالاۋ, سىلاقسىز (سۆوبودنايا پلانيروۆكا, چەرنوۆوي)» دەيدى. ودان كەيىنگىسى – ىشكى بولمەلەردىڭ قابىرعاسى بولىنگەن, ەلەكتر جەلىسى پاتەردىڭ ىشىندە تولىقتاي بار, قابىرعاسى ءبىر رەت استارلانعان, الدىن-الا ارلەنگەن پاتەرلەر. ءۇشىنشىسى – تازا كادىمگى تولىققاندى ءۇي. ونى جۇرت تا, كومپانيالار دا «تازا ارلەنگەن» (چيستوۆوي) دەيدى. بۇل – كوممەرتسيالىق ۇيلەردەن گورى كەپىلدىگى بار بيۋدجەتتىك ۇيلەرگە ءتان. كوممەرتسيالىق ءۇي سالاتىن كومپانيالار ىشكى جۇمىسىنا بوسقا قارجى دا, تەر دە توككىسى كەلمەيدى. سەبەبى بۇل ءۇي قۇنىنا ىقپال ەتەدى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قاراعاندىدا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى قارقىن الىپ كەلەدى. دەسەك تە سۇرانىستى تولىق جابۋعا جەتپەگەن ەكەن. ال ونىڭ بارلىعىندا دەرلىك «قازاقستان تۇرعىن ءۇي كومپانياسىنىڭ» كەپىلى جوق.
قاراعاندى
