وقۋ ۇدەرىسىن تسيفرلاندىرۋداعى ولقىلىق

ۇكىمەت تاراپىنان وقۋ ۇدەرىسىن تسيفرلاندىرۋعا بايلانىستى اۋقىم­دى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتقا­نى­نا قاراماستان, اتالعان ماسەلەگە قاتىس­تى شاعىم كوپ. وسى ماسەلەنى پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ ۇكى­مەت وتىرىسىندا ءتيىستى ۆەدومستۆو­لار باسشىلارىمەن بىرگە تالقىلاپ, يننو­ۆاتسيالىق ادىستەردى شالعاي اۋىلدار­دىڭ وزىندە قولدانۋ مۇمكىندىكتەرىنە شەكتەۋ جوق ەكەنىن ايتقان بولاتىن.

ۇكىمەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, قالا مەن اۋىل وقۋشىلارىنىڭ ارا­سىن­داعى ءبىلىم ساپاسىنىڭ الشاق­تىعىن قىسقارتۋ ماقساتىندا ەڭ الدى­مەن, اۋىلدىق مەكتەپتەردى ينتەراك­تيۆ­تى تاقتامەن جانە كومپيۋتەرمەن جابدىقتاۋ قاجەت. ەلەكتروندى وقۋلىق­تار كەز كەلگەن كومپيۋتەردە نەمەسە موبيلدىك گادجەتتە قولجەتىمدى بولۋعا ءتيىس. مۋلتيمەديالىق كومپونەنتتەر مەن تاپسىرمالار كورىنىس تاۋىپ, وقۋ ۇدەرىسى ينتەراكتيۆتى, زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارىنا نەگىزدەلۋى كەرەك.

الايدا ۇكىمەت باسشىسى ايتىپ وتىرعان زاماناۋي مۇمكىندىكتەر ينتەر­نەتتىڭ ساپاسىزدىعىنان كوپتە­گەن ايماقتاعى مەكتەپ ءۇشىن قول­جەتىمسىز. تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات ءمۋسيننىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى كەزدە اۋىل مەكتەپتەرى ينتەرنەت ينفرقۇرىلىمىمەن تولىقتاي جابدىقتالعان. دەسە دە اۋىلدارداعى ءبىلىم ۇدەرىسىن تسيفرلاندىرۋ ءالى تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر. ونىڭ سەبەپ­تەرىن مەكتەپشىلىك ينتەرنەت جۇيەسىنىڭ تارالىمىمەن بايلانىستىرعان ب.مۋسين جىلدامدىقتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىنە قاتىستى پروبلەمالاردى دا اتادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, مەكتەپتەردە ينتەرنەتتى قامتاماسىز ەتۋگە قارجىلىق جاعىنان اكىمدىكتەر جاۋاپتى. سونداي-اق تەحنيكالىق شارت­تاردىڭ بولماۋىن دا قاپەرگە الۋ شارت. بۇگىندە مەكتەپتەردى جوعا­رى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قوسۋعا تەحنيكالىق مۇمكىندىك بار. الاي­دا ونى تولىققاندى پايدالانۋعا مەك­تەپ ديرەكتورلارىنىڭ قارجى ۇنەم­دەۋى ەمەس, اكىمدىكتەر مەن ءماسليحاتتار مەكتەپتەردى قاجەتتى تاريف­تىك جوسپارعا قوسۋعا ءمان بەرمەي­تىندىگى سەبەپ بولىپ وتىر. ال قاراجات­تىڭ جەتىس­پەۋشى­لىگىنەن جوعارى جىلدام­دىق­تى ينتەر­نەتتى قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىن ەمەس.

ۇكىمەت باسشىسى وسى ولقى­لىق­­تاردىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن تسيفر­ل­ىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەرو­عارىش ونەركاسىبى مينيستر­لىگى ءوڭىر اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, مەكتەپتەردەگى ينتەرنەت جىلدام­دىعىن ارتتىرۋ, مەكتەپتەردى تالشىقتى-وپتيكالىق, جەرگىلىكتى جانە سىمسىز جەلىلەرمەن قامتاماسىز ەتۋگە تاپسىرما بەردى. قازىرگى كەزدە ءىرى قالالاردىڭ وزىندە ينتەرنەت-سيگنالدىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. ال ءوڭىر اكىمدەرى وقۋ ورىن­دارىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرىن جەكە باقىلاۋدا ۇستاۋى قاجەت.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ دەرەك­تەرىنە سۇيەنسەك, بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋب­ليكا بويىنشا 7 مىڭداي مەكتەپ Kundelik, BilimLand, EDU جانە تاعى دا باسقا ءبىلىم بەرۋ پلاتفورما­لارىن قولدانادى. بۇعان قوسا مەكتەپ­تەر­دىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارى, انالي­تيكالىق تاقتالار, اسحانا ءمازىرى جانە باسقا دا قوسىمشا قىزمەتتەرى بار. قازىرگى كەزدە وقۋلىقتاردىڭ 80 پايىزعا جۋىعى تسيفرلىق فورماتقا اۋىستىرىلىپ, مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكەن. كەلەر جىلى پاندەردى تسيفرلىق وقۋلىقتارمەن ءجۇز پايىزعا دەيىن قامتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ءتيىستى مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە, قوسىمشا وقۋ ماتەريالدارى رەتىندە مۋلتيمەديالىق كونتەنتى بار تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارى قولدانىستا ءارى پاندەر بويىنشا 50 مىڭنان استام رەسۋرس جۇمىس ىستەيدى. جىل باسىنان بەرى تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋ رەسۋرستارىنا 6,7 مىڭ مەكتەپ قوسىلىپ, ونىڭ قىزمەتىن كۇن سايىن 3 ملن وقۋشى مەن مۇعالىم پايدالانادى.

تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى دەرەكتەرى بو­يىن­شا بۇگىندە 7 098 مەملەكەتتىك مەك­تەپتىڭ (5 137-ءسى – اۋىلدىق, 1 961-ءسى – قالالىق) 7 078-ءى (5 122 اۋىلدىق جانە 1 956 قالالىق مەكتەپ) ينتەرنەت جە­لىسىنە تالشىقتى-وپتيكالىق باي­­لانىس جەلىلەرى, جەرسەرىكتىك تەحنو­لو­گيا­لار, راديو-رەلەلىك جەلى, سون­داي-اق ADSL تەحنولوگياسى سياقتى ءارتۇر­لى تەحنولوگيالارمەن قوسىلعان. ينتەر­نەت جىلدامدىعى 664 مەكتەپتە (509 اۋىلدىق جانە 155 قالالىق) حالىق­ارالىق ەلەكتر بايلانىسى وداعىنىڭ ۇسىنىمدارىنا سايكەس كەلەدى. 6 414 مەكتەپتە (7 078-دەن 90,61 پايىزى) ينتەرنەت جىلدامدىعىن وسى وداقتىڭ تالاپتارىنا جەتكىزۋ قاجەت. حالىقارالىق ەلەكتر بايلانىسى وداعى ءبىر مەكتەپكە كە­مىندە سەكۋن­دىنا 20 مەگابيت جىلدام­دىق­تى ۇسى­ن­ادى. ال وقۋشىلار سانى 400-دەن اساتىن مەكتەپتەر ءۇشىن قوسىمشا ءار­بىر 20 وقۋشىعا كەمىندە سەكۋندى­نا 1 مە­­گابيت جىلدامدىق قاجەت. قازىر­­گى كەز­­دە 2 833 مەكتەپتە ينتەرنەتكە قول جەت­­كىزۋ جىلدامدىعىن وداق ۇستا­­نىم­دا­رى­­نا جەتكىزۋگە تەحنيكالىق مۇم­كىن­­دىك بار. وعان جىل سايىن شا­ما­مەن 10 ملرد تەڭگە قاراستىرىلۋعا ءتيىس. بار­­­لىق مەكتەپتەگى ينتەرنەت جەلىسى­نە قول­­جە­­تىم­دىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تولەنەتىن قاراجات كولەمى 6,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.

وسى ورايدا ءتيىستى مينيسترلىك جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ينتەرنەت جىلدامدىعىن ارتتىرۋعا قاراجات ءبولۋىن قۇپتاپ وتىر. سونىمەن قاتار وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ءاربىر مەكتەپ ءۇشىن جەرگىلىكتى جەلى توپولوگياسىن ازىرلەۋدى جانە الداعى ەكى جىل­دا جەر­گىلىكتى جانە سىمسىز جەلىلەر قۇرۋ قاجەت ەكەنىن العا تارتىپ وتىر. بى­راق ەلى­مىزدەگى 6 414 مەكتەپتىڭ 3 581-ىن­دە ين­تەرنەت جىلدامدىعىن ارت­تىرۋعا تەح­­نيكالىق مۇمكىندىك جوق. سوندىقتان ين­­تەر­نەتتىڭ قاجەتتى جىلدامدىعىن جەر­­سەرىكتىك تەحنولوگيالاردى قولدانا وتى­­رىپ قامتاماسىز ەتۋگە تۋرا كەلەدى.

«رەسپۋبليكالىق عارىشتىق بايلانىس ورتالىعى» اكتسيونەرلىك قوعام­ى­نىڭ الدىن الا ەسەپتەۋلەرىنە سايكەس جىل سايىنعى قارجى كولەمى – 418,2 ملن تەڭگە, ال ءبىر مەكتەپكە كەتەتىن قارجى كولەمى 913 149 تەڭگەگە تەڭ. وسى ورايدا جەرسەرىكتىك تەحنولوگيالاردى قولدانىپ, 458 مەكتەپتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال قالعان 3 123 مەكتەپكە تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىن تارتۋ «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە جۇزەگە اسادى. اۋىلدىق ەلدى مەكەندەرگە تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىلەرىن تارتۋ جوباسى شەڭبەرىندە 2024-2027 جىلدارعا 190 ملرد تەڭگە ءبولۋ كوزدەلىپ وتىر.

ءتيىستى مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازىرگى كەزدە اكىمدىكتەرگە ينتەرنەت قوسۋ كەلىسىمشارتتارىن ورتالىقتاندىرۋ مەن مەكتەپ ىشىندە Wi-Fi جانە لوكالدى جەلىلەر ورناتۋعا قوسىمشا قارجى قاراستىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرىلگەن. سىمسىز نۇكتەلەر 200 قۇرىلعىنىڭ ءبىر مەزەتتە جۇمىس ىستەۋىنە جانە بارلىق سىنىپ, زەرتحانا, مەكتەپ اۋلاسى, اكىمشىلىك بلوكتى Wi-Fi-مەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تيپتىك تالاپتاردى ازىرلەپ, ءبىلىم مەكەمەلەرى ءۇشىن بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىن قۇرۋ جوسپارلانعان.