تيىمدىلىگى مول ورتالىق
اۋتيزمگە شالدىققان جانە باسقا دا اقىل-وي كەمىستىگى بار بالالارعا ارنالعان «قامقورلىق» وبلىستىق بالالاردى وڭالتۋ ورتالىعى بىلىكتى كەشەندى كومەك كورسەتۋگە, نەعۇرلىم ءتيىمدى ادىستەمەلەردى بىرىكتىرۋگە, دەربەستىكتى جانە الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ داعدىلارىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەيدى ماماندار. وڭىرىمىزدە العاش اشىلىپ وتىرعان مەملەكەتتىك ورتالىق جىل سايىن 1,5 جاستان 18 جاسقا دەيىنگى پسيحو-نەۆرولوگيالىق كەمىستىگى بار 100-دەن اسا بالاعا قىزمەت كورسەتە الادى. بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن مۇندا ارنايى پەداگوگتەر مەن پسيحولوگتەر, سەنسورلىق ينتەگراتسيا مامانى, پسيحياتر, نەۆروپاتولوگ, پەدياتر, جاتتىعۋ تەراپياسىنىڭ نۇسقاۋشىسى جانە تاعى دا باسقا ماماندار توبى دايىندالدى. مەكەمەدە الەمدىك تاجىريبەدە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتكەن ءتۇرلى باعىت مەن ءادىس قولدانىلادى. اتاپ ايتقاندا, اۆا-تەراپيا, كاسىپتىك تەراپيا, كينەزيوتەراپيا, بەيىمدەلۋ جانە ەمدىك دەنەشىنىقتىرۋ, ەڭبەك تەراپياسى, ارت-تەراپيا, مۋزىكالىق تەراپيا, قىشتان بۇيىم جاساۋ, اتا-انالارمەن جۇمىس, سەنسورلىق ينتەگراتسيا, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق باعدار, لوگوپەديا, پسيحولوگپەن جانە دەفەكتولوگپەن ساباقتار بار.
بۇل كۇنى ەرتىس-بايان وڭىرىندە اۋتيست بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان اتا-انالاردىڭ ارمانى ورىندالدى دەسە دە بولادى. سەبەبى مۇنداي بىرەگەي ءارى زامانعا ساي جابدىقتالعان ورتالىق وبلىستا العاشقى رەت قۇرىلدى. عيماراتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسقان پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى اسايىن بايحانوۆ, «Samruk-Kazyna Trust» كق باس ديرەكتورى الفيا اديەۆا, «قازاقستان حالقىنا» قق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءلاززات شىڭعىسباەۆا جانە «قامقورلىق قورى» كق ديرەكتورى ارايلىم ەركىنوۆا وڭىردە العاش جۇمىسىن باستاعان مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك مەكەمەنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
ءلاززات شىڭعىسباەۆا بۇل ىسكە ۇيىتقى بولعان بارلىق مۇددەلى تاراپ ورتالىقتى جابدىقتاۋ ماسەلەسىنە ۇقىپتى جانە مۇقيات قاراعانىنا توقتالدى. عيماراتتى جوبالاۋدىڭ بىرىڭعاي تۇجىرىمداماسى اۋتيست بالالارمەن جۇمىس ىستەۋ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنگەن. ساپالى, قاۋىپسىز, ۇتقىر جانە بالامەن بىرگە «وسە» الاتىن جيھازدار حالىقارالىق تالاپتارعا, EN, ISO ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەدى.
– وسىنداي تاماشا عيماراتتى جوندەپ, ءىشىن زامانعا ساي بەزەندىرگەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ باسشىلىعىنا العىسىمىزدى بىلدىرەمىز. ءبىزدىڭ قورىمىز «Samruk-Kazyna Trust» قورىمەن بىرلەسىپ قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن, جيھازدارمەن قامتاماسىز ەتتى. مۇندا قىزمەت ەتەتىن ماماندار اۋتيزمگە شالدىققان جانە باسقا دا اقىل-وي كەمىستىگى بار بالالاردى وڭالتۋ سالاسىنداعى وتاندىق جانە شەتەلدىك ساراپشىلاردىڭ كۋرستارىن, ترەنينگتەرىن, كوشپەلى سەمينارلارىن تىڭداپ, ارنايى ازىرلەنگەن باعدارلاما شەڭبەرىندە وقىتىلدى. مامانداردى دايارلاۋ نۇرسۇلتان نازارباەۆ قورىنىڭ قولداۋىمەن ۇيىمداستىرىلعانىن اتاپ وتكەن ابزال. بارلىق وقىتۋ, دامىتۋ ستاندارتتارى ەۋروپالىق دەڭگەيدە جاسالعان. قورىمىزدىڭ كومەگىمەن ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك سالالارىنا بۇدان دا باسقا زور قولداۋ جاسالىپ جاتقانى ءمالىم. سونىڭ ىشىندە ورفاندىق اۋرۋلارعا شالدىققان 130 ادامعا 16 ملرد تەڭگەگە جۋىق قاراجات جۇمسادىق. ول اقشاعا ەۋروپادان قىمبات ءدارى-دارمەكتەر ساتىپ الىندى. تەك قانا پاۆلودار وبلىسىنا قۇنى 1 ملرد تەڭگەگە جۋىق پرەپاراتتار جەتكىزىلدى. يننوۆاتسيالىق پروتەزدەر, ءتۇرلى مەكتەپتەر بار. جالپى, باعدارلامامىزدىڭ بارلىعى اۋىلدىق جەرلەرگە, ياعني وڭىرلەرگە ارنالعان. ەندىگى جوسپارلاپ وتىرعانىمىز, ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ ءىس-شاراسىنا ءوز كومەگىمىزدى تيگىزۋ. يننوۆاتسيالىق ەمدەۋ شارالارى, شەتەلدە شىعارىلاتىن قىمبات ءدارى-دارمەك, ونكولوگيالىق ديسپانسەرلەردىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن وقىتۋ ماسەلەلەرى نازارعا الىندى. دەنساۋلىق ساقتاۋ, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىمەن جۇمىسىمىز الداعى ۋاقىتتا جۇيەلەنە تۇسەدى. بيىل جىل باسىنان بىزگە 40 مىڭ ادامنان ءتۇرلى ءوتىنىم ءتۇستى. ولاردىڭ بارلىعىن ءبىز جۇيەلى تۇردە قاراپ, كەشەندى باعدارلامالار قۇرۋدامىز. رەسپۋبليكا بويىنشا 25 ءتۇرلى باعدارلامامىز بار, – دەپ اتاپ ءوتتى ول.
«Samruk-Kazyna Trust» كق «قامقورلىق قورىمەن» بىرلەسىپ 2019 جىلدان باستاپ 18 جاسقا دەيىنگى بالالارعا ارنالعان 15 ورتالىق, ەرتە ارالاسۋ بويىنشا 8 ورتالىق اشىپتى. كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى الفيا اديەۆانىڭ مالىمەتىنشە, بيىلعى جىل سوڭىنا دەيىن قازاقستاندا اۋتيزمگە شالدىققان بالالاردى ەمدەيتىن 8 ورتالىق اشۋ جوسپاردا تۇر.
پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى اسايىن بايحانوۆ ەلىمىزدە, سونىڭ ىشىندە وڭىرىمىزدە قوعامدىق قورلاردىڭ قاتىسۋىمەن سوڭعى ۋاقىتتا الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ باعىتىندا اۋقىمدى جۇمىس ىستەلىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى.
– «جاقسى ءسوز – جاننىڭ جىلۋى» دەگەن. ءبىر-بىرىمىزگە جىلى قاباق تانىتىپ, جاقسى ءسوزىمىزدى ارناپ جۇرگەن قانداي عانيبەت! بۇگىن مىناداي تاماشا زاماناۋي ورتالىقتىڭ اشىلىپ جاتقانى اتا-انالار قاۋىمىن عانا ەمەس, وسى سالادا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن مامانداردى دا قۋانتىپ وتىرعانى ءسوزسىز. بۇل يگىلىك قوعامدىق قورلارمەن, ءتۇرلى كورپوراتسيالارمەن سەرىكتەستىگىمىزدىڭ ناتيجەسىندە دۇنيەگە كەلىپ وتىر. وسى سالاعا عۇمىرىن ارناپ, اۋتيست بالالارمەن, ءتۇرلى دەرتكە شالدىققان جاسوسپىرىمدەرمەن جۇمىس ىستەيتىن ماماندارعا العىسىمىز شەكسىز! قازىرگى كۇنى اتا-انالار تاراپىنان كامەلەتكە تولعان جاستار بويىنشا ءارى قاراي وڭالتۋ شارالارىن جۇرگىزۋگە قاتىستى ساۋالدار ءجيى تۇسەدى. بۇل باعىت بويىنشا قازىر وڭىردە جۇمىستار قولعا الىنعان. سوندىقتان جوسپارلارىمىزدىڭ ناتيجەسى بولادى دەپ كۇتەمىز. وسىنداي بىرلەسكەن جوبا-جوسپارلارىمىزدىڭ ارقاسىندا قوعامدا قالىپتاسىپ تۇرعان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە بولاتىنىن بۇگىنگى ورتالىق كورسەتتى, – دەدى مەكەمەنىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىندە ءوڭىر باسشىسى.
روبوتتار بالالاردى وڭالتۋعا كومەكتەسەدى
الەمدىك تاجىريبەدە اۋتيست بالالارمەن تۇزەتۋ جۇمىستارىندا روبوتتەحنيكانى قولدانۋ قالىپقا اينالعان ءۇردىس. بارلىق بالا وقىتۋشىنىڭ نۇسقاۋلارىن ورىنداي بەرمەۋى مۇمكىن. سوندىقتان ارنايى روبوتتار بۇل ىڭعايسىزدىقتى جويادى. «قامقورلىق» ورتالىعىندا ماماندارعا NAO جانە Furhat اتتى روبوتتار كومەكتەسەدى. ولار تۇرمىستىق داعدىلاردى ۇيرەتىپ, بالامەن ديالوگ قۇرادى, زەيىندى دامىتۋعا ارنالعان جاتتىعۋلار وتكىزىپ, كەڭىستىكتەگى قوزعالىستىڭ نەگىزدەرىن قاراپايىم تۇردە كورسەتەدى.
نەگىزى پاۆلودار وبلىسىندا پسيحولوگيالىق اۋىتقۋعا شالدىققان بالالاردىڭ قاتارى جىل ساناپ ءوسىپ كەلە جاتقانىن بايقاۋعا بولادى. بىلتىر ولاردىڭ سانى 3242 بولسا, وسى جىل باسىندا 3787 ءجاسوسپىرىم تىركەلدى. ولاردىڭ 1331-ءى – مەنتالدى اۋىتقۋى بار بالا. اۋتيزمگە شالدىققان 457 بالا ەسەپتە تۇر. وبلىستىق وڭالتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ازيل ماناباەۆتىڭ اقپارىنشا, مۇندا ءتۇرلى وڭالتۋ كابينەتتەرىنەن بولەك, اعاشتان بۇيىمدار جاساۋ تسەحى, تىگىن تسەحى, كومپيۋتەرلىك سىنىپ بار. بۇلاردىڭ بارلىعىندا بالالار جاتتىعىپ, ءىس تىگىپ, بۇيىمدار جاساۋدى ۇيرەنەدى. قازىرگى تاڭدا وڭىردە 13 پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق تۇزەتۋ كابينەتى جانە 3 پسيحولوگيالىق مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كونسۋلتاتسيا جۇمىس ىستەپ تۇر. بۇعان دەيىن ايماقتا اۋتيزمگە شالدىققان بالالارمەن تولىققاندى اينالىساتىن جالعىز «اسىل ميراس» ورتالىعى جۇمىس ىستەپ كەلسە, ەندى ونداي امبەباپ ورتالىقتىڭ سانى وسىمەن ەكەۋگە جەتىپ وتىر.
«قازىرگى تاڭدا اۋتيزم سپەكترى بۇزىلعان بالالار تاربيەلەۋدەگى اتا-انالارعا مامانداردىڭ كومەگى قولجەتىمسىز نەمەسە قالتاسى كوتەرمەيدى. «قامقورلىق» ورتالىقتارىنىڭ اشىلۋى ءاۋتيزمنىڭ اۋىر تۇرلەرىمەن اۋىراتىن بالالارعا ولار تۇراتىن جەردە ۇزاقمەرزىمدى كومەك كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز «سامۇرىق-قازىنا» جانە «قازاقستان حالقىنا» قورلارىنا وسىنداي ماڭىزدى الەۋمەتتىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن العىسىمىزدى ايتامىز», دەدى «قامقورلىق قورى» ديرەكتورى ارايلىم ەركىنوۆا.
ايتىپ وتەيىك, «سامۇرىق-قازىنا» كومپانيالار توبىنان 1,2 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, جىل سوڭىنا دەيىن اقتوبە, شىعىس قازاقستان, جامبىل, قوستاناي, جەتىسۋ وبلىستارىندا جانە الماتى قالاسىندا وسىنداي مەكەمەلەر اشىلادى. بۇعان دەيىن مۇنداي ورتالىق شىمكەنت قالاسىندا تۇساۋىن كەستى.
وفتالمولوگيالىق جابدىقتاردىڭ وراسان مۇمكىندىگى
قازاقستاندا دامۋىندا كەمىستىك پايدا بولۋ قاۋپى جوعارى بالالارعا ەرتە دياگنوستيكا جانە ەرتە ابيليتاتسيالىق كومەك كورسەتۋ قاجەتتىلىگىنىڭ ماسەلەسى وزەكتى. ءومىردىڭ العاشقى ايلارىنان باستاپ دۇرىس جۇرگىزىلگەن دياگنوستيكا مەن تۇزەتۋ وزگەرىستەردى جەڭىلدەتىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار جاڭا اقاۋدىڭ پايدا بولۋىنا جول بەرمەيدى ءارى بالانىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەيدى اق حالاتتىلار. وسى رەتتە قازاقستاننىڭ مەديتسينالىق ۇيىمدارى «قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ قولداۋىمەن شالا تۋعان نارەستەلەرگە وفتالمولوگيالىق سكرينينگ جۇرگىزۋ جانە زاعيپتىعىن ەمدەۋگە ارنالعان جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
مۇنداي مۇمكىندىككە پاۆلودار وبلىستىق №1 پەريناتالدىق ورتالىعى جانە وبلىستىق بالالار اۋرۋحاناسى دا يە بولدى. كەشە قوس مەديتسينالىق مەكەمەدە وفتالمولوگيالىق جابدىقتاردىڭ تانىستىرىلىمى ءوتتى.
«قازاقستان حالقىنا» قق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءلاززات شىڭعىسباەۆانىڭ ايتۋىنشا, قوردىڭ «شالا تۋعان نارەستەلەرگە وفتالمولوگيالىق سكرينينگ جۇرگىزۋ جانە رەتينوپاتياسىن ەمدەۋگە ارنالعان جابدىقتارمەن مەديتسينالىق ۇيىمداردى قامتاماسىز ەتۋ» قايىرىمدىلىق باعدارلاماسى اياسىندا پاۆلودار وبلىستىق №1 پەريناتالدىق ورتالىعى جالپى سوماسى 33,5 ملن تەڭگەگە دياگنوستيكالىق اسفەرالىق لينزالارمەن جانە وفتالمولوگيالىق لازەرمەن جابدىقتالدى. مەديتسينالىق ۇيىمعا جابدىقتاردى جەتكىزۋ مامانداردى وقىتۋمەن قاتار جۇرگەن.
وفتالمولوگيالىق جابدىق شالا تۋعان نارەستەلەردىڭ كورۋ قابىلەتىنىڭ بۇزىلۋىن (رەتينوپاتيا) انىقتاۋعا, ۋاقىتىلى ەمدەۋگە جانە الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستان وڭىرلەرىندەگى مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ كوپشىلىگىندە وفتالمولوگيالىق سكرينينگكە ارنالعان جابدىق جەتىسپەيدى. 2022 جىلى ەلىمىزدە دەنە سالماعى 2500 گرامنان از 20 مىڭنان استام نارەستە دۇنيەگە كەلسە, سونىڭ 5 مىڭعا جۋىعىندا رەتينوپاتيانىڭ دامۋ قاۋپى جوعارى بولعانى تىركەلىپتى. سوندىقتان شالا تۋعان نارەستەلەردى وفتالمولوگيالىق سكرينينگپەن قامتۋدى ۇلعايتۋ, رەتينوپاتيانى ۋاقتىلى ەمدەۋ جانە مۇگەدەكتىك دەڭگەيىن تومەندەتۋ ماقساتىندا «قازاقستان حالقىنا» قورى مەديتسينالىق ۇيىمداردى شالا تۋعان نارەستەلەرگە وفتالمولوگيالىق سكرينينگ جۇرگىزۋ جانە رەتينوپاتيانى ەمدەۋگە ارنالعان جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى باعدارلاماعا باستاماشىلىق ەتتى. بىلتىرعى جىلدىڭ قازان ايىندا اتالعان قور, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى جانە 13 ءوڭىردىڭ اكىمدىكتەرى اراسىندا ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۇشجاقتى مەموراندۋمدارعا قول قويىلعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ تىزبەسىنە سايكەس مەديتسينالىق ۇيىمدارعا جابدىقتاردى جەتكىزۋ بويىنشا ۇشجاقتى شارتتار جاسالدى. باعدارلاما اياسىندا قازاقستاننىڭ 13 وڭىرىندە 28 مەديتسينالىق ۇيىم 57 دياگنوستيكالىق اسفەرالىق لينزانىڭ ەكى تۇرىمەن, 24 دانا ماڭداي بينوكۋليارلىق وفتالموسكوپپەن, 7 وفتالمولوگيالىق لازەرمەن جابدىقتالادى. بارلىق قۇرال-جابدىقتىڭ جالپى قۇنى – 307 ملن تەڭگە. باعدارلاما استانا مەن شىمكەنت قالالارىن, اقمولا, قوستاناي, سولتۇستىك قازاقستان, قاراعاندى, ۇلىتاۋ, اباي, پاۆلودار, تۇركىستان, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, اقتوبە وبلىستارىن قامتىماق.
پاۆلودار وبلىستىق №1 پەريناتالدىق ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى ايمان وسپانوۆا بۇگىندە مەكەمەدە 338 مەديتسينالىق قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەتىنىن, تەك بىلتىر مۇندا 4370 ايەل بوسانعانىن جەتكىزدى. بۇل ورتالىقتا نەگىزىنەن جۇكتىلىك كەزەڭى اۋىر وتكەن جانە بوسانۋ كەزىندە ءتۇرلى تاۋەكەلدەر تۋىنداۋى مۇمكىن انالار بوسانادى.
بىلتىر شالا تۋعان ءارى رەتينوپاتيا اۋرۋىنا شالدىققان 2 بالاعا الماتى مەن استانا قالالارىندا كۇردەلى وپەراتسيالار جاسالىپتى. شالا تۋعان سابيلەرگە تۋعاننان رەتينوپاتيالىق دياگنوستيكا جۇرگىزىلىپ, ولاردىڭ دەرتكە شالدىققان-شالدىقپاعانى انىقتالادى. سەبەبى شالا تۋعان شاقالاقتاردىڭ بۇل دەرتپەن اۋىرۋ تاۋەكەلى جوعارى. مۇنداي سكرينينگ ءتۇرى 2012 جىلدان باستاپ ومىرشەڭ ەتىلگەن. ال قور سىيلاعان جاڭا جابدىقتاردىڭ ارقاسىندا ورتالىق ماماندارى سابيلەردىڭ دەنساۋلىعىنداعى اقاۋدى ەرتەرەك انىقتاپ, كۇردەلى وپەراتسيالاردى بۇرىنعىدان دا ساپالى تۇردە جاساۋعا مۇمكىندىك الادى. جالپى, مەكەمە ماماندارى سوڭعى ۋاقىتتا كوز جانارىنا ەكپە سالۋدى, سوڭعى ەمدەۋ ءادىس-تاسىلدەرىن مەڭگەرىپ جاتىر.
– شالا تۋعان بالالاردىڭ ءتىرى قالىپ ءارى قاراي ءومىر ءسۇرىپ كەتۋ جاعدايلارى سوڭعى جىلدارى جاقسارا ءتۇستى. سوعان وراي سكرينينگ جاساعاندا رەتينوپاتيا اۋرۋلارى انىقتالعان جايتتار دا كوبەيدى. ماسەلە مىنادا, شالا تۋعان شاقالاقتار ۇزاق ۋاقىت وكپەنى تىنىس الدىراتىن اپپاراتتا جاتقاندا وتتەگى مولشەرىنىڭ تىم كوپ بولۋىنان كوز جانارىنىڭ تامىرلارى زاقىمدانادى. ءسويتىپ, كوز اۋرۋلارى پايدا بولادى, – دەپ ءتۇسىندىردى باس دارىگەر.
ال مەكەمەنىڭ كوز دارىگەرى ساۋلە عابدىلعازيزوۆا ءسابي ومىرگە كەلگەن سوڭ سكرينينگ شارالارى ءۇشىنشى اپتادان جاسالاتىنىن, انىقتالعان دەرت ءۇشىنشى ساتىسىندا ەكەنى انىقتالسا, وپەراتسيا تاعايىندالاتىنىن جەتكىزدى. بىلتىر رەتينوپاتيا بويىنشا 40 وپەراتسيا جاسالعان.
پاۆلودار
