ەستەرىڭىزدە بولسا, مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلى 1 قىركۇيەكتەگى «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام» جولداۋىندا دا وسى ماسەلەنى وتكىر كوتەرگەن ەدى. «يگەرىلمەي جاتقان نەمەسە زاڭسىز بەرىلگەن جەر كولەمى 10 ميلليون گەكتارعا جۋىقتايدى. ۇكىمەت پەن اكىمدىكتەر كەلەسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وسى جەرلەرگە قاتىستى ناقتى شەشىم قابىلداۋعا ءتيىس. قازىر جەر ماسەلەسىن تەكسەرۋگە جاريالانعان موراتوري دە كۇشىن جويدى», دەگەن پرەزيدەنت بۇل قادام جۇمىسقا وڭ ىقپالىن تيگىزەتىنىن دە ايتقان ەدى.
زاڭسىز جەر تەلىمدەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ – سوڭعى ۋاقىتتا جۇيەلى جۇزەگە اسا باستاعان شارۋانىڭ ءبىرى. كۇنى كەشە الماتىدا اسكەري پروكۋرورلار قۇنى 6 ملرد تەڭگەدەن اساتىن بۇرىنعى اسكەري گوسپيتالدىڭ جەر ۋچاسكەسى مەملەكەتكە قايتارىلعانىن مالىمدەدى. بۇل تۋرالى قۇرىلىمنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.
ءمالىم بولعانداي, 2014 جىلى الماتى قالاسىنىڭ مەدەۋ اۋدانىنداعى جالپى اۋدانى 3,8484 گا-نى قۇرايتىن شۇرايلى جەر كاسىپكەر تيمۋر ق ۇلىباەۆقا تيەسىلى «دوستىق ستروي» قۇرىلىس كومپانياسى» جشس-ءنىڭ مەنشىگىنە وتكەن. جەر تەلىمىنىڭ 7 جىلدان بەرى ماقساتقا ساي پايدالانىلماعاندىعى ەسكەرىلىپ, اسكەري پروكۋراتۋرا ورگاندارى ونى ماجبۇرلەپ الىپ قويۋ تۋرالى تالاپ-ارىزبەن سوتقا جۇگىنگەن. الماتى قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ شەشىمىمەن اسكەري پروكۋراتۋرانىڭ تالاپ-ارىزى قاناعاتتاندىرىلىپ, زاڭدى كۇشىنە ەندى. قازىرگى ۋاقىتتا سوت اكتىسىن ورىنداۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە.
قۇجاتتا «سوت «دوستىق ستروي» قۇرىلىس كومپانياسىنان الماتى قالاسى مەدەۋ اۋدانى نازارباەۆ داڭعىلى, 222ا مەكەنجايىندا ورنالاسقان, 20-315-021-540 كاداستر نومىرىمەن تىركەلگەن جەر ۋچاسكەسىن مەملەكەت پايداسىنا ءماجبۇرلى تۇردە الىپ قويۋ تۋرالى شەشىم شىعاردى» دەپ جازىلعان. جەرگە يە بولعان كومپانيا 2012 جىلى قورعانىس مينيسترلىگىنە الماتىنىڭ شەتىنەن 3,6 ميلليارد تەڭگەگە جاڭا گوسپيتال سالىپ بەرىپ, ورنىنا قالا ورتالىعىنداعى قۇيقالى جەردى العان دەگەن مالىمەت بار. اسكەري پروكۋراتۋرانىڭ حابارلاۋىنشا, 2014 جىلى بۇل جەردىڭ نارىقتاعى قۇنى 6 ميلليارد تەڭگەنى قۇراعان. جەر جەكەمەنشىككە وتكەننەن كەيىن پايدالانۋ ماقساتى وزگەرتىلىپ, قوناقۇي, اكىمشىلىك عيمارات سالۋ كوزدەلگەن. دەگەنمەن گوسپيتال عيماراتى سۇرىلگەنىمەن ورنىنا ءالى ەشقانداي نىسان بوي كوتەرمەگەن.
جۋىردا كوپتەن بەرى قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ كەلگەن ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اۋماعىنا تيەسىلى جەر تەلىمىنە قاتىستى داۋلى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقاعان بولاتىن. سوت ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بۇرىن يەلىكتەن شىعارىلعان جەرلەرىن قايتاردى. بۇل تۋرالى قالانىڭ جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىنىڭ وكىلدەرى مالىمدەدى. كوميتەت الماتى اكىمدىگىنىڭ ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەت تەرريتورياسىنىڭ ءبىر بولىگىن زاڭسىز مەنشىكتەۋگە جول بەرگەنىن ناقتىلادى. الماتىنىڭ اۋدانارالىق-ەكونوميكالىق سوتى قالانىڭ جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتى مەن «Omirex» جشس, «Atlas Development» جشس, قازۇۋ ءوتىنىشىن تولىق قاراستىردى. ارنايى قابىلدانعان قاۋلىدا ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتتارىن جارامسىز دەپ تانۋ تۋرالى تالاپ قويىلعان.
زاڭگەر باقىتجان بازاربەكتىڭ تۇسىرگەن شاعىمى نەگىزىندە دەپارتامەنت ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ اۋماعىنىڭ ءبىر بولىگىن يەلىكتەن شىعارۋدىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرگەن. تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا الماتى قالاسى اكىمدىگى قولدانىستاعى زاڭناما تالاپتارىن بۇزا وتىرىپ, جالپى اۋدانى 0,7494 گەكتاردى قۇرايتىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جەر تەلىمىنىڭ ءبىر بولىگىن يەلىكتەن شىعارۋ تۋرالى زاڭسىز قاۋلىلار قابىلداعانى انىقتالعان. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ يەلىگىنەن زاڭسىز شىعارىلعان جەر تەلىمدەرى جونىندەگى تالاپ-ارىزدى قاراعان الماتى قالاسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتى شاعىمدى قاناعاتتاندىردى.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, سوڭعى ۋاقىتتا جەر تەلىمدەرىن زاڭعا قايشى مەنشىكتەۋ فاكتىلەرىنە قاتىستى جۇمىس قارقىن الا باستادى. الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسى اۋماعىنداعى قۇيقالى جەرگە قۇمارتقانداردىڭ دەنى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەردىڭ تۋىستارى ەكەنى جاريالانىپ, زاڭسىز بەرىلگەن جەر تەلىمدەرى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپ جاتىر. الماتى قالالىق سوتى 1997-2004 جىلدار ارالىعىندا قالا اكىمى بولعان ۆيكتور حراپۋنوۆ پەن كاسىپكەر تيمۋر ق ۇلىباەۆ اراسىندا جاسالعان فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتىڭ ۋچاسكەسىن ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتىن جارامسىز دەپ تانىدى. جۋىردا «Amanat» پارتياسى جانىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋدى دامىتۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا بولات نازارباەۆتىڭ ەنشىلەس كومپانيالارىنا تيەسىلى جەرلەر مەملەكەتكە قايتارىلعانى مالىمدەلگەن ەدى. باس پروكۋراتۋرا اتالعان تۇلعاعا تيەسىلى استانا, الماتى, تالعار قالالارى, قاسكەلەڭ ەلدى مەكەنى, تۇركىستان وبلىسىنىڭ ەڭ شۇرايلى جەرلەرىندە ورنالاسقان 244 گەكتار بولاتىن 59 جەر تەلىمىن انىقتاعان.
«زاڭ – ازاماتتاردىڭ بارىنە بىردەي قىزمەت ەتۋگە ءتيىس. ادىلەتتەن اينىدى ما, ەشكىمنىڭ بەت-جۇزىنە قاراماي جاۋاپقا تارتقان ءجون. ادىلەتتى قوعام – مەملەكەت دامۋىنىڭ كەپىلى. اتا زاڭىمىزدا ايشىقتالعانداي, جەردىڭ يگىلىگى – حالىقتىڭ بايلىعى. پرەزيدەنتىمىزدىڭ بۇل تۇرعىداعى باستاماسى كوپتەگەن يگى شەشىمدەرگە جول اشىپ وتىر. قالاي ايتقاندا دا سەڭ بۇزىلدى. جەر تەلىمدەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جۇمىستارىنان كەيىن حالىقتىڭ دا بيلىككە سەنىمى ارتا باستادى. ءبىر زاڭسىز شىعارىلعان شەشىمنىڭ سالدارىنان قانشاما ادام زارداپ شەگەدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستاردى سوڭىنا دەيىن جەتكىزىپ, زاڭسىزدىقتاردىڭ جولىن مۇلدە كەسۋ كەرەك», دەيدى قوعام بەلسەندىسى جاندوس الىمعوجا.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا وسى ماسەلەگە قاتىستى جيىن وتكىزگەن «جەر اماناتى» كوميسسياسى الماتى قالاسىندا جەر زاڭناماسىن بۇزۋدىڭ 33 دەرەگى انىقتالعانىن العا تارتتى. ەڭ قىزىعى جەرگە قاتىستى بۇل شيكىلىكتىڭ 31 دەرەگى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تيەسىلى كورىنەدى. كوميسسيا اتاپ وتكەندەي, الماتى اكىمدىگى تاراپىنان – 11, قالالىق جەر قاتىناستارى باسقارماسى – 15, «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» كورپوراتسياسىنان 5 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالعان. وسىعان قاتىستى ءۇش تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, ايىپپۇل ارقالاعان. وسىلايشا, جەر تەلىمدەرىن زاڭسىز بەرۋ ماسەلەسىنە جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر ناتيجەسىندە, مەگاپوليستە جالپى كولەمى 17,3 گەكتاردى قۇرايتىن 23 جەر تەلىمى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان.
الماتى قالاسىندا جاڭا سالىنعان تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇجاتىنداعى شيكىلىكتەرگە قاتىستى سوت پەن جەكە كومپانيا اراسىندا سابىلىپ جۇرگەندەر جەتەرلىك. ماماندار تۇرعىنداردى مۇنداي ماسەلەدە اباي بولۋعا شاقىرادى. كۇنى كەشە قالا اكىمدىگى م ۇلىكتى زاڭسىز ساتاتىن قۇرىلىس سالۋشىلار تۋرالى اقپارات جاريالاپ, قارا تىزىمگە ەنگەن تۇرعىن ۇيلەردى اتاپ كورسەتتى. ولاردىڭ قاتارىندا «Auezov Apartaments» سەكىلدى قىمبات تۇرعىن ءۇي كەشەنى دە بار. قاداعالاۋشى ماماندار, قۇرىلىس يەلەرى پاتەرلەردى ساتۋدى باستاعانىمەن, بولاشاقتا بۇل ۇيلەردى تىركەۋدە قيىندىقتار تۋىنداۋى ىقتيمالدىعىن اتادى. ال «Tole bi Residence» تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ سايتىندا پاتەرلەردىڭ العاشقى كەزەگى 2023 جىلى پايدالانۋعا بەرىلەتىنى كورسەتىلگەنىمەن, بۇگىنگە دەيىن ءۇيدىڭ ىرگەتاسى دا قالانباعان. قۇرىلىستى سالۋ مەرزىمى كەيىنگە شەگەرىلۋى مۇمكىن ەكەنىنە قاراماستان, اتالعان كومپانيا ول تۋرالى سالىمشىلارىنا حابارلاماعان. مۇنداي تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىن ساتىپ العاندار ءۇشىن بولاشاقتا زاڭدىق تۇرعىدان قيىندىقتار ورىن الۋى مۇمكىن ەكەنىن, ءتىپتى زاڭسىز سالىنعان تۇرعىن ۇيلەردى كەيىن بۇزىپ تاستاۋى دا ىقتيمالدىعىن ەسكەرتكەن اكىمدىك وكىلدەرى جىلجىمايتىن م ۇلىكتى ساتىپ الۋشىلارعا قۇرىلىس سالۋشى مەن نىساندار تۋرالى اقپاراتتى تىكەلەي اكىمشىلىككە حابارلاسىپ تەكسەرۋدى ۇسىنىپ وتىر.
ەلدەگى ەلەۋلى وزگەرىستەر جەكە تۇلعالاردىڭ مۇددەسىنە ەمەس, حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتسە يگى. بوي كوتەرگەن ءاربىر نىسان, سالىنىپ جاتقان دەمالىس ورىندارى زاڭعا پىسقىرماعانداردىڭ قالتاسىن قامپايتپاۋى قاجەتتىگىن پرەزيدەنت باسا ايتتى. مەملەكەت باسشىسى ەل تىزگىنىن قولعا ۇستاعان تۇستا كوپتەن بەرى قوعامدا قىزۋ پىكىرتالاس تۋدىرىپ كەلگەن كوكجايلاۋ تاۋ شاڭعىسى كۋرورتىن سالۋ تاقىرىبىنا نۇكتە قويعانى دا سوندىقتان. وعان دەيىن قانشاما قوعام بەلسەندىلەرى مەن تابيعات جاناشىرلارى ءدال قازىرگى جاعدايدا كوكجايلاۋ تاۋ شاڭعى كۋرورتىنىڭ الماتى ءۇشىن اسا قاجەتتىلىگى جوعىن ايتىپ دابىل قاققان-دى. ەكولوگتار جوبادا كورسەتىلگەن جاساندى سۋ باسسەيندەرى ارقىلى قار جاۋدىرۋ ەش قيسىنعا كەلمەيدى دەسە, ەكونوميستەر مۇنىڭ قالا بيۋدجەتى ءۇشىن قىپ-قىزىل شىعىن ەكەنىن ايتىپ شىر-پىر بولدى.
قالاي ايتقاندا دا الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن باق-تاعى بايانداۋلار جوبانى قولداعانداردان گورى كوڭىلى تولماعانداردىڭ باسىم بولعانىن بايقاتتى. قوعامدىق پىكىردى ەسكەرگەن پرەزيدەنت الماتى قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ارنالعان وتىرىستا بۇرىن زاڭسىز بەرىلگەن جەرلەردى ىلە الاتاۋى ۇلتتىق پاركىنە قايتارۋ قاجەتتىگىن باسا ايتىپ, اعاشتار مەن الما باقتارىن زاڭسىز وتاعاندارعا قاتاڭ باقىلاۋ ورناتۋدى مىندەتتەگەن ەدى.
الماتى
