تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋ تۇيتكىلدەرى زاڭناماداعى جاڭا تۇزەتۋلەرمەن شەشىلە مە؟

قوعامداعى قوردالانعان ماسەلەلەر­دىڭ ءبىر پاراسى تۇرعىن ۇيلەردىڭ كوممۋ­نالدىق شارۋاشىلىعىنا قاتىستى بول­عاندىقتان, مۇنى جۇيەلى شەشۋدىڭ جولى رەتىندە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى ارناۋلى زاڭعا تۇزەتۋ ەنگىزۋگە باستاماشىلىق جا­­ساعان ەدى. وسى ايدىڭ ورتاسىندا مەم­لەكەت باسشىسى اتالعان زاڭ جوباسى­نا قول قويدى. سونىمەن, «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتى­لەرىنە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شا­رۋا­شىلىق ماسەلەلەرى بويىنشا وزگە­رىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» بۇل زاڭنىڭ نەگىزگى باعىتتارى – كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى باسقارۋ تەتىگىن جاقسارتۋ, كوندومينيۋم نىساندارىن باسقارۋ جانە كۇتىپ ۇستاۋ جونىندەگى قىز­­مەتتە اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق پاتەرلەر, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جاي­لار يەلەرىنىڭ وسى ۇدەرىستەرگە قاتىسۋى.

تالقىلانىپ جاتقان زاڭناماعا سايكەس, ەندى پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆ­تەرىنىڭ (پيك) ورنىن م ۇلىك يەلەرىنىڭ بىرلەستىگى (ميب) نەمەسە قاراپايىم سەرىكتەستىك (قس) باسادى. ءوز كەزەگىندە بۇل بىرلەستىكتەر ء«بىر م ۇلىك يەلەرىنىڭ بىرلەستىگى – ءبىر شوت» قاعيداتى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. مۇنىڭ جاي-جاپسارى تۋرالى تۇرعىن ءۇي كوممۋنالدىق-شارۋا­شىلىعىن جاڭ­عىر­تۋ مەن دامىتۋدىڭ قازاقستاندىق ورتا­لىعىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى مارعۇ­لان ابدىكارىموۆ تاپتىشتەپ ايتىپ بەردى.

– جاڭا باستامانىڭ اياسىندا كوپ پا­تەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ يەلەرى باسپانا­لارىن وزدەرى قاداعالاپ, جاۋاپ بەرەدى. رەفورمانىڭ حالىققا ءتيىمدى تۇسى تۇرعىن­داردان جينالعان قاراجاتتى پايدالا­نۋ­دىڭ اشىقتىعى قامتاماسىز ەتىلىپ, سون­داي-اق بۇل اقشا ناقتى ءبىر تۇر­عىن ءۇيدى باسقارىپ, كۇتىپ ۇستاۋعا باعىت­تالا­دى. قارجىلىق سيپاتتاعى ماسەلە­لەردى شەشۋ ءۇشىن مەنشىك يەلەرىنىڭ جالپى سانىنان كۆورۋمدى تومەندەتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. اتاپ ايتقاندا, قاجەتتى شەشىم قا­بىل­داۋ ءۇشىن پاتەر يەلەرى مەن كوپ پاتەر­لى تۇرعىن ۇيدەگى بوس كەڭىستىكتى يەلە­ن­ىپ وتىرعانداردىڭ جالپى سانىنىڭ 51%-ىنىڭ قاتىسۋى جەتكىلىكتى بولادى. سونىمەن قاتار كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردە مەملەكەت قاتىساتىن مەكەمەلەر بار. وسى وبەكتىلەردىڭ ورتاق م ۇلىكتى باسقارۋعا قاتىسۋى ءۇشىن جانە كۇتىپ ۇستاۋعا ارنالعان شىعىستاردى, كۇردەلى جون­دەۋگە جينالاتىن جارنالاردى تو­لەۋى ءۇشىن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ راسىمدەرىن جۇرگىزۋ تالاپ ەتىلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان جاڭا زاڭ جوباسىندا وسىنداي جارنالاردى تولەۋ ءۇشىن مەملەكەت قاتىساتىن ۇيىمدارعا «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭنىڭ كۇشىن تاراتپاۋ ۇسىنىلادى, – دەدى م.ابدىكارىموۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, پاتەرلەردىڭ, تۇر­عىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ, از پاتەرلى تۇر­عىن ۇيلەردىڭ مەنشىك يەلەرى, ياعني 16 پاتەرگە دەيىن كوندومينيۋم وبەكتىسىن باسقارۋ فورماسىن ەركىن تاڭداپ, اۋىس­تىرا الادى. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردىڭ جال­پى سانىنىڭ شامامەن 50%-ىندا كون­دومينيۋم وبەكتىلەرى تىركەلگەن. تۇر­عىنداردىڭ ەنجارلىعىنا بايلانىستى كوندومينيۋم وبەكتىسىن تىركەۋدى جەڭىل­دەتۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى اتقا­رۋ­­شى ورگاندارعا وسى راسىمگە باستا­ما­شى­لىق جاساۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ۇسىنىلىپ وتىر.

بۇعان قوسا زاڭناماداعى ەلەۋلى وزگە­رىس­تەردىڭ قاتارىندا ۋاقىتشا باسقارۋشى كومپانيانى تارتۋ, كوپ پاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى باسقارۋ ماسەلەلەرىن جەتىلدىرۋ, جاۋاپتى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانعا كوندومينيۋم وبەكتىسىن تىركەۋگە ءوتىنىش جىبەرۋ فۋنكتسياسىن بەرۋ, تۇراق ورنى مەن قويما يەلەرىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىن­دەتتەرىن بەكىتۋ, سونداي-اق اۋىلدى جەر­­دە, كەنتتە تۇرعىن ءۇي سالعان جۇمىس بەرۋشى­لەردىڭ شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ بار.

– وسى ورايدا بۇگىندە اۆتوتۇراقتار مەن قويمالار جەكەمەنشىككە قارايتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. سايكەسىنشە بۇلاردىڭ كاداسترلىق ءنومىرى بار جانە سالىق كودەكسىنە سايكەس سالىق سالۋ وبەكتىلەرى بولىپ سانالادى. وسىعان بايلانىس­تى 31-باپقا ءتيىستى وزگەرىستەر مەن تولىق­تىرۋلار ەنگىزىلدى. ايتا كەتۋ كەرەك, يەسىز سىرتقى ينجەنەرلىك جەلىلەردىڭ بولۋى فاكتىلەرى بار. بۇل جونىندە زاڭدا قۇرىلىس سالۋشىعا سىرتقى ينجەنەرلىك جەلىلەردى كوممۋنالدىق مەنشىككە بەرۋ مىندەتىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ ۇسىنىلادى. ال اۆتوتۇراق ماسەلەسىنە ورالساق, مۇنىڭ جەكەمەنشىكتە ەكەنىن ايتتىق. بىراق سولاي ەكەن دەپ اۆتوتۇراق يەلەرىنىڭ پاركينگتە كولىك جۋىن ورىندى دەپ ايتا المايمىز. ءىس جۇزىندە مۇنداي فاكتىلەر كەزدەسەدى. بۇل پاركينگتى ۇستاۋ­دىڭ قۇرى­لىس جانە سانيتارلىق نورمالارىنا سايكەس كەلمەيدى. سوندىقتان كوندومينيۋم وبەكتىسىنىڭ ورتاق مۇل­كىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن پاركينگتىڭ نەمەسە تۇراق ورنىنىڭ جانە قويمانىڭ كونسترۋكتيۆتى بولىگىن, فۋنكتسيونالدىق ماقساتىن وزگەرتۋگە زاڭ جۇزىندە تىيىم سالىنادى, – دەدى سپيكەر.

سونداي-اق م.ابدىكارىموۆ اتاپ وتكەندەي, يەسىز قالعان سىرتقى ينجەنەر­لىك جەلىلەر بار. بۇل رەتتە زاڭدا قۇرىلىس سالۋشىعا سىرتقى ينجەنەرلىك جەلىلەردى كوممۋنالدىق مەنشىككە بەرۋ مىندەتىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ ۇسىنىلدى. كوپ جاعدايدا تۇرعىن ءۇيدىڭ ورتاق ينجە­نەرلىك جۇيەلەرى پاتەرلەردىڭ, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ مەنشىك يەلەرى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن كەزدە كونسترۋكتسيالارمەن قورشالادى. سوسىن مەنشىك يەلەرى اپاتتار مەن سۋدىڭ اعۋى ورىن الا قالعان جاعدايدا ونى اشۋدان باس تارتادى. وسىعان بايلانىستى پاتەرلەردىڭ, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ مەنشىك يەلەرى پاتەردە, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايدا ورنالاسقان ورتاق م ۇلىككە قول جەتكىزۋدى شەكتەيتىن كونسترۋكتسيالاردى ءوز بەتىنشە بولشەكتەيدى دەگەن نورما زاڭنامالىق تۇردە بەكىتىلمەك.

بۇعان قوسا كوندومينيۋم وبەكتىسىنىڭ ورتاق مۇلكىن, ونىڭ ىشىندە ءليفتتى جوندەۋ بولىگىندە كوپتەگەن ماسەلە تۋىندايتىنى جاسىرىن ەمەس. مۇنىڭ شەشىمى رەتىندە كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ ليفتتەرىن ءوز كىرەبەرىسىندە جوندەۋ نەمەسە اۋىستىرۋ جونىندە شەشىم قابىلداۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. بۇل رەتتە مۇنداي شەشىم قا­بىل­داۋ ءۇشىن كوپ پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ كىرە­بەرىسىندەگى پاتەر يەلەرىنىڭ, تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردىڭ جالپى سانىنىڭ ۇش­تەن ەكىسىنەن استامىنىڭ قولداۋى قاجەت.

جالپى, بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە 5 572 ميب جانە 39 853 قس قۇرىلدى. وسى ورايدا قوسشى قالاسىنداعى ميب توراعاسى ەركەبۇلان مەڭجاساروۆ تۇرعىن ءۇيدى باسقارۋدىڭ جاڭا فورماسىنا كوشۋدەگى جاعدايدان ازداپ حاباردار ەتتى.

– «كوش جۇرە تۇزەلەدى» دەگەندەي, بۇل رەفورمانى جۇزەگە اسىرۋدا كوپ­تە­گەن قيىندىق بولدى. دەگەنمەن ميب قۇرۋ ارقىلى تۇرعىندار وزدەرى تۇ­رىپ جاتقان ءۇيدى باسقارۋدى ءوز قولىنا الدى. مىسالى, قازىر ءبىر تۇرعىن ءۇيدىڭ ءوز شوتى بولادى. وندا تۇسكەن قارجىنىڭ قالاي جۇم­­سالىپ جاتقانىن تۇرعىندار تۇگەل كورىپ وتىرادى. ياعني تولىقتاي اشىق­تىق قا­عيداتى ساقتالادى. اي سايىن ءۇي­دىڭ كىرە­بەرىس­تەرىندەگى تاقتادا ار­نايى ەسەپ ءىلىنىپ تۇرادى. بۇعان قوسا مۇنداي ەسەپ­تەردى, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس­تار­دى قازىرگى زاماننىڭ تالابىنا سايكەس الەۋ­مەتتىك جەلىلەردە ءبولىسىپ وتىرامىز. ءارى بۇل جەلىلەر تۇرعىنداردىڭ پىكىرى مەن ارىز-شاعىمىن ءبىلىپ وتىرۋعا قولايلى, – دەدى ە.مەڭجاساروۆ.

سونىمەن قاتار ول قاراستىرىلىپ جاتقان ءتيىستى زاڭ جوباسىنا قاتىستى ءوز ويىن دا ءبىلدىردى.

– ءبىزدىڭ ويىمىزشا, اۆتوتۇراق ورىندارى مەن قويمالار – كوندومينيۋم وبەكتىسى. ياعني ءبىز تۇرعىن ءۇيدىڭ بولىك­تەرىن بولەك-بولەك قاراستىرا المايمىز. بۇعان تەحنيكالىق قاباتتار مەن جەر ۋچاسكەلەرى دە جاتۋى كەرەك. تاعى دا قوسارىم, جاڭادان سالىنعان كوپ پاتەرلى ۇيلەردى قابىلداپ الاردا ۇكىمەتتىك كو­ميس­سيانىڭ بولماۋى قىنجىلتادى. سو­نىڭ سالدارىنان قۇرىلىس ساپاسى تومەن­دەپ كەتەدى. شىنداپ كەلگەندە, قۇرى­لىس نىسانىنا تاپسىرىس بەرۋشى دە, ونى ورىنداۋشى دا, سودان سوڭ قابىلداپ الۋشى دا ءبىر تۇلعا بولاتىن جاعداي­لار كەزدەسەدى. بۇدان كەيىن قايدان ساپا بولسىن؟! قازىر قوسشى قالاسىندا وسىنداي پروبلەمالارمەن سوتتاسىپ جات­قان داۋ-داماي كوپ. سونداي قارالىپ جاتقان ىستەردە ءبىز سالىنعان تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىس قۇجاتىنا تولىق سايكەس كەلمەيتىنىن دالەلدەۋگە تىرىسىپ باعىپ جاتىرمىز. وسى ماسەلە نازارعا الىنىپ, الداعى ۋاقىتتا سالىنعان قۇرىلىستاردى ۇكىمەتتىك كوميسسيا ءجىتى قاداعالاپ, قا­بىل­داپ السا, ساپاسىنا الاڭداماي, كوڭىل دە جاي بولار ەدى, – دەدى ميب توراعاسى.

بۇل رەتتە يندۋستريا جانە ينفراقۇ­رىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە قاراستى قالا قۇرىلىسى جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋ­نالدىق ساياسات دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى رۋسلان لەپەسوۆ تۇرعىن ۇيلەردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ بويىنشا قانداي شارالار قابىلداناتىنى تۋرالى ايتىپ بەردى.

– قازىرگى كەزدە مينيسترلىك اتالعان باعىتتا جۇمىس ىستەپ جاتىر. ناقتىراق ايتساق, قالا قۇرىلىسى كودەكسىنىڭ جوباسى ازىرلەنۋدە. سول كودەكس بويىنشا ءبىز قالا قۇرىلىسى جانە ساۋلەت سالاسىنا قاتىستى نورمالاردى ەنگىزۋدى قاراس­تىرىپ جاتىرمىز. ولارعا تالداۋ جاساعان سوڭ زاڭعا ەنگىزەمىز. ءتيىستى زاڭ جوباسىن بيىل قاراشا ايىندا ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا ۇسىنامىز. جالپى, 7 جىل بۇرىن سالىنعان قۇرىلىستى ساپاسىن باعالاپ, قابىلداپ الاتىن مەملەكەتتىك كوميسسيا بولعان. قۇرىلىس سالاسىندا قازىر تەك 4 ادام – سايكەستىك دەكلاراتسياسى بويىنشا, مەردىگەر, اۆتورلىق تەحنيكالىق قاداعالاۋ جانە تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ ءوزى پايدالانۋعا بەرۋ اكتىسىنە قول قويادى. سوسىن نىساندى قابىلداۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ساۋلەت-قۇرىلىس ينسپەكتسياسى قول قويىپ, تەكسەرەدى, – دەدى مينيسترلىك وكىلى.

قالاي دەگەنمەن, تۇرعىن ءۇي شارۋاشى­لىعى – «اۋى مەن باۋى» كوپ ماسەلە. ونىڭ تۇيتكىلدەرىن شەشۋ ءۇشىن, جۇيەلى جولعا قويۋ ءۇشىن ءالى دە بايىپتى, جان-جاقتى تالقىلاۋ قاجەت. سودان كەيىنگى ءتيىستى زاڭناماعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋ­لەر كوپشىلىكتىڭ ۇدەسىنەن شىعادى دەپ ۇمىت­تەنەمىز.