ۇيرەنەرگە ۇلگى ەتەرلىك ءىس كوپ

ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەلوردادا فينليانديانىڭ قازاقستانداعى كۇنى اياسىندا ەكى ەلدىڭ 250-دەن استام كاسىپكەر­لەرى­نىڭ, ۇلتتىق كومپانيالار مەن مەم­لەكەتتىك ورگاندار جەتەكشى­لەرى­نىڭ قاتىسۋىمەن بيزنەس-فورۋم ءوت­كەن ەدى. سوندا سۋومي ەلى كاسىپ­كەر­لەرىنىڭ اتىنان ءسوز سويلەگەن سىرتقى ساۋدا جانە دامۋ ءمينيسترى پااۆو ۆيايۋريۋنەن قازاقستاننىڭ داعدارىسقا قارسى شارالارىن, “ەۋرو­پا­عا جول” جانە ەكونومي­كا­لىق باعدارلا­ما­لار­دى قولدايتى­نىن, كەدەن ودا­عىن­داعى قىزمەتىنە قىزىعۋشىلىق تانىتا­تى­نىن مالىمدەگەن بولا­تىن. مىنە, سوعان وراي سۋومي ەلىنە دوستىق, ءوزارا ىن­تىماقتاستىق اياسىندا ساپارمەن كەلگەن ەلىمىزدىڭ پارلامەنتى ءما­جىلىسىنىڭ توراعاسى ورال مۇحامەد­جانوۆ الدىمەن فينليانديانىڭ سىرتقى ساۋدا جانە دامۋ ءمينيسترى پااۆو ۆيايۋريۋنەن­مەن كەزدەستى. ءوزارا اڭگىمە بارىسىندا ەكى ەلدىڭ اراسىندا ورناعان ىنتىماق­تاس­تىق ودان ءارى نىعايا تۇسەتىندىگى, قازاقستان فينليانديانىڭ قاشان­دا وتە ماڭىزدى ساۋدا ارىپتەسى بولىپ قالا بەرەتىندىگى ايتىلدى. فينليان­ديا ءۇشىن قازاقستان ورتالىق ازيا ايماعىنداعى تۇراقتىلىق پەن دامۋدىڭ ۇلگىسى جانە سەنىمدى ارىپتەس رەتىندە تانىلعان. وسى ورايدا و.مۇحامەدجانوۆ كەز­دەسۋدە قازاقستاندىق دەلەگا­تسيا­نىڭ تىكەلەي پرەزيدەنت تاپسىر­ما­سىمەن جۇرگەنىن جانە عىلىمدى, يننوۆاتسيانى, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ءتيىمدى باسقارۋ تاجىريبەسىن تەرەڭى­رەك زەرتتەۋگە ءمان بەرىلەتىنىن جەت­كىزدى. ودان ءارى ول فيليانديانىڭ كوپ­تەگەن الدىڭعى قاتارلى مەكە­مەلەرىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسقانىن ايتتى. ال پااۆو ۆيايۋريۋنەن قازاق­ستاندىق دەلەگاتسيا از كۇن ىشىندە ءبىراز ماڭىزدى ماسەلەلەردى قاراپ, زەردەلەپ شىققانىنا ريزاشىلىق ءبىلدىردى. ءوزارا تۇسىنىستىك پەن كەلىسىمنىڭ, دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتىڭ جالعاسىنداي رەڭك العان شارا ءماجىلىس توراعاسىنىڭ فينليانديا پرەمەر-ءمينيسترى ماتتي تانەلي ۆانحانەنمەن كەزدەسۋىندە ودان ءارى ءوربىدى. ماتتي ۆانحانەن پرەمەر-مينيسترلىككە تاعايىندالعانعا دەيىن كوپتەگەن ءىرى لاۋازىمدىق قىزمەتتە بولعان. سونىڭ ىشىندە ول ايماقتىق “Kehasanomat” گازەتىندە جۋرناليست قىزمەتىن اتقارعان. كەيىن سول گازەتتىڭ باس رەداكتورى دا بولعان كورىنەدى. جالپى, ەكى جاقتى ساۋدا بارىسى سوڭعى جىلدارى ايتارلىق­تاي قارقىن الىپ كەلەدى. قازاق­ستان­نىڭ ستاتيستيكا اگەنتتىگى مالىمەت­تەرىنە قاراعاندا, قازاقستان مەن فينليانديا اراسىنداعى ەكى جاقتى ساۋدا كولەمى 2009 جىلى 760,9 ملن. اقش دوللارىن قۇراعان. مۇنىڭ ىشىندە ەكسپورت 451,2 ملن., يمپورت 309,7 ملن. اقش دوللارى بولعان. 2008 جىلى 1,1 ملرد. اقش دوللارى بولسا, 2007 جىلى بۇل كورسەتكىش 732,4 ملن. اقش دوللارىن كورسەت­كەن. كەزدەسۋدە قازاقستان مەن فين­ليانديانىڭ اراسىنداعى ىنتىماق­تاستىق بايلانىس, تاجىريبە الماسۋ جانە ءوزارا ىسكەرلىك قارىم-قاتىناس ورناتۋ ماسەلەسى ودان جالعاسىن تابا بەرەتىنى ايتىلدى. اسىرەسە, بۇل ءما­سەلە تاياۋدا فينليانديا پرەزي­دەنتىنىڭ قازاقستانعا جاسايتىن ساپارىنا بايلانىستى ودان ءارى ەكپىن الاتىندىعى سەنىمدىلىك تۋعىزاتىنى اتاپ كورسەتىلدى. قازاقستاندا مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ باستاۋىمەن “بولاشاق” باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلىپ, ساپاسى مەن دەڭگەيى جاعىنان الەم وقۋ ورىندارىنان كەم تۇسپەيتىن ءتۇرلى سالالى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ اشىلىپ, قازىرگى كۇنى ءتيىمدى جۇمىس ىستەپ جاتقانى بەلگىلى. بۇل ەلىمىزدەگى قول جەتكەن جالپى ءبىلىم ساپاسى مەن وزىندىك ماماندارىمىزدى دايىنداۋ­داعى جەتىستىكتەرىمىز بولىپ تابى­لا­دى. وسى ورايدا فين ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سى دە الەمدىك الدىڭعى قاتاردان ويىپ تۇرىپ ورىن الاتىندىعى ءبىلىم ءمينيسترى حەننوي ۆيركۋنەنمەن قازاقستاندىق دەلەگاتسيا كەزدەسكەندە ايتىلدى. ويتكەنى, فين ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ ارقاسىندا عانا فينليانديا جوعارى تەحنولوگياعا قول جەتكىزدى. سوندىقتان ونى بولا­شاقتا ەۋروپالىق وداقتا ەۋ­رو­پا­لىق ءبىلىم بەرۋ جانە زەرتتەۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىنە اينالدىرماق كورىنەدى. 2000 جىلدان باستاپ فين وقۋشىلارى ەلۋ ەلدىڭ اراسىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمى­نىڭ ءۇش جىل سايىن جۇرگىزەتىن ءPىSA حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ زەرت­تەۋى بويىنشا جالپى ءبىلىم الۋدا ەڭ جوعارى كورسەتكىشتەرگە يە بولعان. بۇل اتالعان ءPىSA تەستىلەۋى 15 جاستاعى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا جۇرگىزىلەتىن بولعاندىقتان, ول مەك­تەپتىڭ ءبىلىم بەرۋ تيىمدىلىگىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى دەيدى. مۇندا مەكتەپ ينسپەكتورلارى نەمەسە وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى دەگەن بولمايدى. ءبىلىم الۋ مەكتەپتىڭ ءبىرىنشى سىنىبىنان باستاپ جوعارى وقۋ جۇيەسىنە دەيىن تەگىن جۇرگىزىلەدى. ال نەگىزىنەن بالا ءبىلىمى مەن تاربيەسىنە اسا ءمان بەرۋ بالاباقشادان باستالاتىنداي جاقسى جاعداي جاسالعان. مەملەكەتتىك بالاباقشالار تەگىن, وندا بالدىرعان فيندىكتەر قوعام مەن قورشاعان ورتا تۋرالى العاشقى تۇسىنىكتەرىن تولىققاندى الىپ شىعادى. نەگىزگى توعىزجىلدىق مەكتەپتە وقۋ فينليانديادا تۇراقتى تۇراتىن بالالار ءۇشىن مىندەتتى بولىپ تابىلادى. مۇنى بىتىرگەن وقۋشىلار ەمتيحان تاپسىرماستان بىردەن گيمنازياعا نەمەسە كاسىپتىك-تەحنيكالىق ۋچيليششەگە تۇسەدى. وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيى مەن تارتىبىنە باستى ءمان بەرىلەدى. الەكساندر تاسبولاتوۆ, “ەگەمەن قازاقستان” – حەلسينكيدەن.