ەلدەگى ەرەكشە قورعاۋعا الىنعان تابيعي ايماقتاردىڭ اۋدانى رەسپۋبليكانىڭ شامامەن 9%-ىن الىپ جاتىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وسى اۋماقتار ەكوتۋريزمگە سۇرانىپ-اق تۇر
ەلگە تۋريستەر كوپ كەلەتىن ەلدەردىڭ وندىعىندا رەسەي, وزبەكستان, تۇركيا, قىرعىزستان, تاجىكستان, قىتاي, ءۇندىستان, گەرمانيا, ۋكراينا, اقش تۇر. قوناقتاردىڭ باسىم كوپشىلىگى الماتى, استانا جانە شىمكەنت قالالارىمەن قوسا, اقتوبە, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ وبلىستارىنا ساپارلايدى. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنىپ, ەلگە كەلگەن شەتەلدىكتەردىڭ ۇلەسى جىلدان-جىلعا ارتىپ جاتقانىن ءبىلۋ قيىن ەمەس. ارينە, وسىدان كەيىن ستاتيستيكانىڭ ەسەبى قايدان شىعادى دەگەن سۇراق تۋادى. مۇنداعى بار گاپ – شەتەلدەن كەلەتىن تۋريستەردىڭ جاپپاي دەمالىس ورىندارىنا بارمايتىنىندا. قوناقتار كوبىنە ەكوتۋريزمگە, ىسكەرلىك تۋريزممەن قاتار اۋقىمدى ءىس-شارالارعا نەمەسە تانىس-بىلىستەرىنە كەلەدى. ولار قوناقۇي نەمەسە حوستەلدەردە ءبىر كۇن تۇنەسە بولدى, تۋريست بولىپ سانالادى.
تاقىرىپقا ورالساق, 2017 جىلى ەلدە وتكەن ەكسپو كورمەسى ءتۋريزمدى جاڭا قىرىنان تانۋعا تۇرتكى بولعانداي. سول جىلى مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تۋريزم يندۋسترياسى كوميتەتىنە باعىنىستى «Kazakh Tourism» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى قۇرىلدى. بۇل جاڭاشىلدىق راسىندا ەل ءتۋريزمىن الەمدىك دەڭگەيدە ىلگەرىلەتۋگە ناقتى قادام دەسەك تە بولاتىنداي. وسى وزگەرىستەن كەيىن اراعا ەكى جىل سالىپ ۇكىمەت ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ 2019-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قابىلدادى. وسىدان سوڭ, ارينە, تۋريستەر قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن ورىنداردى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىلدى. ياعني سالاعا ەڭبەك رەسۋرستارىن تارتىپ, سىرتقى جانە ىشكى تۋريستىك اعىندى ارتتىرۋ, ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتىپ, قىزمەت ءتۇرىن كەڭەيتۋ سىندى تاعىسىن-تاعى مەجەلى مىندەتتەر بەلگىلەندى.
بىلتىر ەلگە 610 مىڭنان اسا تۋريست كەلگەن ەكەن. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى ىلە الاتاۋىنا, بۋرابايعا, كولساي كولدەرى, باياناۋىل, شارىن شاتقالىنا ساياحاتتاعان. ىشكى ءتۋريزمنىڭ دە ۇلەسى ەسەلەپ ارتا ءتۇسىپتى. نەگىزى ءبىر الماتى قالاسىنىڭ اۋماعىندا تۋريستەرگە جايلى 4 ۇلتتىق پارك بار. سوسىن استانا – بۋراباي, شىمكەنت – تۇركىستان باعىتى, الاكول, ماڭعىستاۋ وڭىرىمەن قوسا كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدىڭ سولتۇستىگىندەگى ايماقتارعا بارۋدى ءجون كورەتىندەر كوبەيىپ جاتىر ەكەن. بۇل اتالعان باعىتتاردا ءتۋريزمدى ودان ءارى دامىتۋعا مۇمكىندىك مول دەگەن ءسوز. ءبىرى بىلسە, ءبىرى بىلمەس, ەلىمىزدە 14 ۇلتتىق ساياباق, 10 قورىق, 6 تابيعي رەزەرۆات, 50 قاۋمال, 5 قورىقتىق ايماق بار. ەلدەگى ەرەكشە قورعاۋعا الىنعان تابيعي ايماقتاردىڭ اۋدانى رەسپۋبليكانىڭ شامامەن 9%-ىن الىپ جاتىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وسى اۋماقتار ەكوتۋريزمگە سۇرانىپ-اق تۇر.
جوعارىدا تۋريزم سالاسىنىڭ تارماقتارى كوپ ەكەنىن ايتتىق. الەمدە دەمالۋعا تاپتىرمايتىن كۋرورتتى ايماقتارمەن قوسا, ەسكى قالالاردى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي قورىپ, الاقانىنا سالىپ وتىرعان ەلدەر بار. ال تۋريستەر نەگە قىزىعادى دەگەنگە كەلسەك, ارينە, ەرەكشە, تاڭسىق دۇنيەلەرگە. مىسالى, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ مادەنيەتىنەن, تۇرمىس-سالتىنان, ۇلتتىق ايشىقتارىنان حابار بەرەتىن ەتنوستىق تۋريزم بار. قاراپ وتىرساق, ۇلان-عايىر اتىراپتىڭ تەڭدەسسىز تاريحي-مادەني مۇراسى ءتۋريزمدى وسى باعىتتا دامىتۋعا قولايلى. سايىن دالادا كونە زاماننىڭ كوزىندەي ساقتالعان جادىگەر, ەسكەرتكىشتەردى تاماشالاعان قوناقتار ۇلتىمىزدىڭ ادەت-عۇرپى, سالت-داستۇرىمەن تانىسىپ, تاريحىن تانيدى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, الەمگە ايگىلى ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا ورنالاسقان, ءوز داۋىرىندە وركەندەگەن شاھارلاردىڭ ورنى نە تۇرادى؟ بۇل بەرگى جاعى, ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا ەجەلگى ادامداردان قالعان بۇيىمداردان باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىنگى تاريحىمىز قۇنداقتاۋلى.
ءبىز ۇلتتىق مەرەكە, فەستيۆالدەرىمەن دۇنيە ءجۇزىنىڭ نازارىن بۇرعىزعان ەلدەردىڭ بارىن بىلەمىز. مۇنداي مەرەكەلەردىڭ مادەنيەت ياكي ءداستۇر, دىنمەن بايلانىسى بارىن ەستىگەندە تاڭعالاتىنىمىز راس. ءۇندىستاندا كوكتەم كەلگەندە تويلاناتىن ەجەلگى «حولي» مەرەكەسى بار. سول سەكىلدى قىتاي «جاڭا جىلى», يسپانياداعى «La Tomatina» فەستيۆالى بار. برازيليادا ەرەكشە مەرەكەلەردىڭ ءبىرى سانالاتىن «ريو كارناۆالىنا» الەمنىڭ ءار قيىرىنان قىزىقتاپ باراتىندار كوپ. الىسقا ۇزاماي-اق قويالىق, موڭعوليانىڭ استاناسى ۇلانباتىر قازاقتارى 2000 جىلدان كۇنى بۇگىنگە دەيىن بۇركىتشىلەر تويىن ءداستۇرلى تۇردە وتكىزەدى. وسى مەرەكەدە الىس-جاقىن شەتەلدەن ارنايى تاماشالاۋعا بارعان ساياحاتشىلاردى كەزىكتىرۋ تاڭسىق ەمەس. وسىندايدا نەبىر سوقتىقپالى-سوقپاقتى كەزەڭنەن امان-ساۋ ءوتىپ, ادەت-عۇرپىن, مادەنيەتىن ساقتاعان ۇلتتىڭ ۇلىس كۇنى – ناۋرىز تويىن الەمگە تانىتىپ, ۇلىقتاۋعا نە كەدەرگى دەپ تولعاناسىڭ؟ 2020 جىلدان بەرى ەلدە ناۋرىز مەيرامى جاڭا فورماتتا تويلانا باستادى. قازىر مەرەكە 14 ناۋرىز – كورىسۋ كۇنىنەن باستالىپ, 22 ناۋرىزعا دەيىن بەلگىلەنگەن ءار مەرەكەلىك كۇندى اتاپ وتۋمەن جالعاسادى. وسى ۇلگىدە تويلاۋ ءداستۇرى, اسىرەسە ماڭعىستاۋ, تۇركىستان وبلىسىندا, الماتى مەن شىمكەنت قالاسىندا كەڭ سيپات العانى بايقالادى. قۋانتارلىق جاي. كەشەگى 14 ناۋرىزدا اقتاۋدا وتكەن كورىسۋ كۇنىنە شەتەلدەن دە تۋريستەر كەلگەن ەكەن. ەندەشە, كەلەشەكتە تۋريستەر ناۋرىز تويدى اپتا بويى تويلاسا دا ابدەن جاراسادى. دەگەنمەن ناۋرىز تويىن حالىقارالىق دەڭگەيگە شىعارۋ ءۇشىن ءالى دە بولسا اۋقىمدى جوسپارلار قولعا الىنۋى قاجەت سەكىلدى. ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ ارينە, ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ۇلتتىق مەرەكە قوناقتاردى قىزىقتىرۋى كەرەك.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى قولداۋ كورسەتكەن مادەني ءىس-شارالاردىڭ تۋريزمگە دە قاتىسى بولاتىنى تۇسىنىكتى. وسىعان قوسا ناق قازىر ەلدەگى تاريحي-مادەني نىسانداردى ساقتاۋعا, كوپشىلىككە تانىتۋعا جانە ۆيزيت-ورتالىقتار اشۋعا كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر. ۆيزيت-ورتالىقتاردا تۋريستەرگە قولايلى قىزمەت ۇسىنۋعا مۇمكىندىك قاراستىرىلادى. نەگىزى, ەتنوتۋريزم – قالىپتى ءتۋريزمنىڭ قاتارىندا. ياعني ەتنوتۋريزم دامىعان وڭىرلەردە جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تۋريزم ارقىلى پايدا تابۋىنا مۇمكىندىگى مول. ولار قوناقتاردى ۇلتتىڭ تۇرمىس-سالتىمەن تانىستىرا وتىرىپ, قىزمەت كورسەتە الادى. سول ءۇشىن دە مينيسترلىك باستاپ, «Kazakh Tourism» ۇلتتىق كومپانياسى قوستاپ, اۋىلداعى ءتۋريزمدى دامىتۋ جاعى جولعا قويىلعان. قازىردىڭ وزىندە كولساي مەن قايىڭدى تۋريستىك ايماعىنىڭ ورتاسىنداعى ساتى اۋىلىنىڭ تاجىريبەسى ەلدىڭ وزگە ايماقتارىنداعى تابيعاتى كوركەم اۋىلدارعا ۇلگى رەتىندە ۇسىنىلعان. وڭتۇستىك قازاقستان, اقمولا وبلىسى سىندى باسقا وڭىرلەردە تۋريزمگە جايلى اۋىلدار كوپ. ەتنوتۋريزمدى قايماعى بۇزىلماعان اۋىلداردىڭ ءداستۇرىن, تۇرمىسىن كورسەتىپ دامىتۋعا بولادى. ەتنوتۋريزمنىڭ تاعى ءبىر باعىتى رەتىندە قازىر قولونەرشىلەردىڭ تۋىندىلارىن تانىتۋعا دا كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر ەكەن. ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا مينيسترلىكتىڭ قولداۋىمەن قولونەرشىلەردىڭ كورمەسى ۇيىمداستىرۋ دا داستۇرگە اينالىپ كەلەدى. سەبەبى قولونەر كرەاتيۆتى يندۋستريانىڭ اجىراماس بولىگى سانالادى. «Kazakh Tourism» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى ەرنۇر كەنجەبەكوۆ تە ەكوتۋريزم, ەتنوتۋريزمگە باسىمدىق بەرۋ ارقىلى ءتۋريزمنىڭ وزگە دە باعىتتارىن دامىتۋعا بولاتىنىن ايتتى.
– بىزدە كۋرورت, جاعاجاي ءتۋريزمى ەندى-ەندى دامىپ كەلەدى. ونىڭ وزىندىك سەبەبى جوق ەمەس. مىسالى, تۇركيا مەن ەلدەگى كليماتتىڭ ايىرماشىلىعى بار. بىزدە جىلدىڭ تەك ەكى ايىندا عانا جاعاجاي ءتۋريزمى اشىلادى. ارينە, تۋريستەردى جىل بويى قابىلداۋعا قولايلى ورىندار بار. بىراق جاعاجاي ەمەس. ەكوتۋريزم, ەتنوتۋريزم تيىمدىرەك. سول ءۇشىن دە مەملەكەت ءتۋريزمدى دامىتۋدى كوزدەگەن كاسىپكەرلەردى اركەز قولدايدى. جاڭادان سالىناتىن تۋريستىك ورىنداردىڭ جالپى شىعىنىنىڭ 10 پايىزىن وتەۋگە مەملەكەت جاردەمدەسەدى. تۋريزم ەكونوميكامەن تىعىز بايلانىستا. قازىر الەمدە ءاربىر ءتۋريستى ەلگە تارتۋ ماقساتىندا ۇلكەن باسەكە ءجۇرىپ جاتىر. سالاعا قىرۋار قاراجات جۇمسايتىن ەلدەر كوپ. جۋىردا عانا بەرليندە اۋقىمدى تۋريستىك كورمە وتكەن ەدى. سول كورمەگە گرۋزيا سەرىكتەس بولىپ, 35 ملن دوللاردان اسا قاراجات جۇمساعان. راسىمەن دە بۇل – ءبىر كورمە ءۇشىن قوماقتى قاراجات. باسەكەنىڭ قىزىپ تۇرعانىن سالىستىرمالى تۇردە وسىعان قاراپ باعامداي بەرسەك بولادى, – دەيدى ول.
بۇل ءتۋريزمدى جانداندىرۋ ءۇشىن تەك ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرىپ قويماي, جارناماعا, تۋريستەردى تارتۋعا قاتار كوڭىل ءبولىنۋ كەرەك دەگەندى بىلدىرەدى. مىسالى, تۇركىستاندا «كەرۋەن-ساراي» تۋريستىك كەشەنى اشىلعاندا ماۋسىم بويى قوناقتار ۇزىلمەدى. ءار ءوڭىر, قالا, اۋىلدىڭ كورگەن ادام قىزىعاتىن كەشەندەرى, وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى كوبەيگەن سايىن تۋريستەر اعىنى ارتادى. وسى تۇستا ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ءتۋريزمدى تابىس كوزى رەتىندە كورەتىن كاسىپكەرلەرگە سەنىم ارتىلادى. مىسالى, وزبەكستان, قىرعىزستان جانە ەلدەگى تۋريستىك كومپانيالار بىرلەسىپ, ءۇش ەلدىڭ كورىكتى جەرلەرىن بايلانىستىراتىن باعىت ۇسىنعان. مۇندا تۋريستىك كومپانيالار الىستان كەلگەن قوناقتارعا بىردەن ءۇش ەلدى شارلاۋعا مۇمكىندىك جاساپ وتىر.
مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن بيىل تاعى ءۇش ۆيزيت-ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە. ول تۇركىستانداعى «ساۋران», «گاۋحار انا» جانە «ورداباسى» تۋريستىك ورتالىقتارى. ال ناق قازىر الماتى وبلىسىنداعى «تاڭبالى», ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى « ۇلىتاۋ» جانە تۇركىستان وبلىسىنداعى «وتىرار» ۆيزيت-ورتالىقتارى جۇمىس ىستەپ تۇرعانىن ايتا كەتكەنىمىز ءلازىم. وسىعان قوسا بىلتىر مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن 17 تاريحي ەسكەرتكىش قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن. بۇل قاتاردا ازىرەت-سۇلتان قورىق-مۋزەيى اۋماعىنداعى ەسكەرتكىشتەر, وتىرار قالاشىعىنىڭ ۋچاسكەلەرى, جاركەنت مەشىتى, بوتاي قونىسى, بوكەي ورداسىنداعى حان سارايى, احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ مۋزەي-ءۇيى, بەكەت اتا جەراستى مەشىتى, ساۋران ارحەولوگيالىق كەشەنى, تاڭبالى پەتروگليفتەرى, جەتىاسار ءوازيسىنىڭ التىناسار ەسكەرتكىشى, يسپيدجاب قالاشىعىنىڭ نىساندارى, ابىلاي حان رەزيدەنتسياسى, تاراز قالاشىعى جانە گ.كولپاكوۆسكي اتىنداعى ۋچيليششە بار. وسىلايشا, بىلتىر باس-اياعى 31 تاريحي-مادەني نىسان قالپىنا كەلگەن. حرونولوگيالىق تۇرعىدا قاراعاندا جاڭارعان نىساندار قولا داۋىرىنەن باستاپ, XIX عاسىردىڭ سوڭىنا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيدى ەكەن. بۇل دا بولسا ەلدە ەتنوتۋريزمدى ىلگەرىلەتۋدەگى ارتىقشىلىعىمىز بولسا كەرەك.
