سايلاۋعا دەيىن 5 مىڭ بايقاۋشىنى دايىنداپ وقىتقان قوزعالىستىڭ ايماقتاردا 25 شتابى جۇمىس ىستەگەن. دەگەنمەن كەشەگى سايلاۋعا «باقىلا» قوزعالىسىنىڭ 3 800 وكىلى بايقاۋشى رەتىندە قاتىسىپتى. ساياساتتانۋشى اسحات قاسەنعاليدىڭ سوزىنشە, بىرقاتار ۋچاسكىگە بايقاۋشىلاردى كىرگىزۋ تۇرعىسىنان قيىندىقتار تۋىنداعان.
«اسىرەسە قاراعاندى قالاسىندا, سونداي-اق باسقا دا كەي ايماقتاردا مۇنداي جايلار بولدى. اتاپ ايتقاندا, بايقاۋشىلارعا بولىنگەن ورىن بولا تۇرا ءارى ولاردىڭ تاڭعى التىدان سايلاۋ ۋچاسكەسىنە كەلگەنىنە قاراماستان ءتيىستى ورىندارىنا وتىرا الماي 7-8 ساعات اياقتارىنان تىك تۇرىپ باقىلاۋعا تۋرا كەلگەن. ءبىر كابيناعا ەكى ادامنىڭ ءبىر مەزەتتە كىرۋى, كەشكە قاراي حاتتامانى بەرمەي قويۋ سىندى زاڭعا تومپاق كەلەتىن جايتتار بولعانى جەلىگە تاراعان ەدى. بۇل ماسەلەلەرمەن الداعى ۋاقىتتا زاڭ ماماندارى اينالىسادى. ءبىز 25 قالانى قامتىدىق. بايقاۋشىلارىمىزدىڭ باسىم بولىگى الماتى, استانا, شىمكەنت قالالارىندا بولدى. بايقاۋشىلاردىڭ باستى ماقساتى – سايلاۋدا بەرىلگەن داۋىستىڭ ۇرلانباي, حاتتاماعا ءتيىستى دارەجەدە ءتۇسۋىن قاداعالاۋ. قالاي دەگەندە دە بايقاۋشىلارىمىز ءوز مىندەتتەرىن ابىرويمەن اتقاردى. كەزەكتى سايلاۋ – بيىل ەڭ كوپ تالقىلاناتىن ماڭىزدى ساياسي وقيعا. قوعام مۇنى ءالى دە ۇزاق تالقىلايتىنى بەلگىلى. كەز كەلگەن سايلاۋدىڭ نەگىزگى ۇستىنى بايقاۋشىلار جۇمىسى. ويتكەنى داۋىستىڭ قالاي بەرىلگەنى ەمەس, داۋىستىڭ قالاي سانالعانى ماڭىزدى. بايقاۋشىلار ينستيتۋتىن قالىپتاستىرۋ جانە ولاردى ساياسي ناۋقانعا ماقشىقتاندىرۋدىڭ ماڭىزى زور, – دەيدى اسحات قاسەنعالي.
قوعامدىق قوزعالىس وكىلى اتاپ وتكەندەي, ۇيىم نەگىزىنەن ءىرى قالالاردى قامتىعان. ال اۋداندار مەن اۋىل ايماقتاردى تولىق قامتۋ مۇمكىن بولماپتى. ايتۋلارىنشا بۇعان ۇلكەن رەسۋرس قاجەت. «اۋقىمدى ساياسي ناۋقانداردىڭ كەدىر-بۇدىرسىز وتپەيتىنىن» العا تارتقان ساياساتتانۋشى ەدۋارد پولەتاەۆ, باقىلاۋ جۇمىسىنا ءوز ەركىمەن ىنتا بىلدىرگەن جاستاردىڭ باسىم بولعانىن ايتادى. ء«بىز ءوز جۇمىسىمىزدى ءتيىستى دەڭگەيدە اتقاردىق. الماتىنىڭ سايلاۋ ورىندارىندا كەمى 6-7 بايقاۋشىدان وتىردى. سايلاۋ بارىسىن باقىلاۋ بارىسىندا ازاماتتاردىڭ بەلسەندىلىگىن بايقادىق. ءوز ەلىنىڭ بولاشاعىنا نەمقۇرايدى قاراي المايتىن جاستاردىڭ جىگەرى ءسۇيسىندىردى. بايقاۋشىلار كەيبىر تۇسىنىكسىز جايلاردى بەينەباقىلاۋعا ءتۇسىرىپ العان. قولىمىزدا مۇنداي ماتەريالدار بار. ال جالپى الىپ قاراعاندا, بۇل جولعى سايلاۋدىڭ اۋقىمى كەڭ بولدى. سايلاۋ كوميسسياسى ءۇشىن دە بۇل شارۋالاردىڭ وڭايعا سوقپاعانىن مويىنداۋىمىز كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى.
ساياساتتانۋشى ماقسات جاقاۋ سايلاۋداعى وڭ وزگەرىستەر پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ساياسي رەفورما ەنگىزۋگە جاساعان يدەياسىنىڭ ءىس جۇزىندە العا باسقانىن كورسەتتى دەپ ەسەپتەيدى.
«ەلدە دەموكراتيالىق جاڭعىرۋعا باعىتتالعان ساياسي دودا ءوتتى. سايلاۋ سوڭعى 19 جىلدا بولماعان تارتىسقا تولى ارالاس سايلاۋ جۇيەسى ارقىلى وربىگەنى ءمالىم. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلدەگى دەموكراتيانىڭ كەڭىستىگىن كەڭەيتىپ, جاڭا ساتىعا كوتەرەتىن ۇلكەن ناۋقاننىڭ باستاماسى دەپ اتاعانىمىز ءجون. ەل پرەزيدەنتىنىڭ ساياسي جاڭعىرۋعا باعىتتالعان باستاماسىنىڭ جۇيەلى ناتيجەسى كورىنىپ جاتىر. 2004 جىلى پارلامەنت پەن ماسليحاتقا 12 پارتيا قاتىسقان ەدى. ءدال وسى كورىنىس قايتالانا باستادى. العاشقى ەسەپتەر بويىنشا 6 پارتيا پارلامەنتكە وتۋگە مۇمكىندىك الدى. جەكە ماندات بويىنشا دوداعا تۇسكەن كانديداتتار اراسىنداعى تارتىستاردى سايلاۋدىڭ قىزىقتى وتۋىمەن بايلانىستىرۋىمىز قاجەت. ونى سىنعا الماعان دۇرىس. ويتكەنى بۇل فەستيۆال نەمەسە كونكۋرس ەمەس, سوندىقتان ۇمىتكەرلەر ءاربىر داۋىس ءۇشىن كۇرەسۋى كەرەك. بايقاۋشىلار دەموكراتيانىڭ قولداۋشىسى ءارى قورعاۋشىسى دەپ قابىلداۋعا ءتيىسپىز. ساياسي بەلسەندى جاستاردىڭ جاڭا تولقىنى قالىپتاسىپ كەلە جاتىر. ەل اۋماعى بويىنشا ءارتۇرلى تاۋەلسىز ۇيىمداردىڭ اتىنان 90 مىڭعا جۋىق بايقاۋشى سايلاۋعا قاتىسقان. سەڭ قوزعالعانى, دۇرىس باعىتقا بەت تۇزەپ بارا جاتقانىمىزدىڭ ءبىر دالەلى وسى», دەيدى ماقسات جاقاۋ.
ۇيىم وكىلدەرى كەيبىر سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ توراعالارى تاراپىنان بايقاۋشىلارعا دورەكى سويلەگەن جاعدايلار بولعانىن ايتادى. «ساياسي مادەنيەت قالىپتاستىرامىز دەسەك مۇندايدان اۋلاق بولعانىمىز ءجون», دەيدى ولار. «دەگەنمەن بايقاۋشىلار دا تىم ەركىنسىپ ويىنا كەلگەنىن ىستەمەۋى كەرەك. ازاماتتار سايلاۋعا قاتىستى جەلىدەگى نەگاتيۆ پىكىرلەردىڭ ءبارىن قۇپتاي بەرمەي, ولاردى دا تارازىلاي بىلگەنى ءجون», دەيدى ماماندار.
الماتى
