سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
جالپى, حالىقارالىق ساراپشىلار قازاقستاندا جۇزەگە اسىرىلعان سايلاۋ جۇيەسىنىڭ رەفورماسىن وڭ باعالادى. ەقىۇ-دان وسى سايلاۋعا ەقىۇ/دياقب بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ باسشىسى رەتىندە يرلانديا ساياساتكەرى وۋەن مەرفي, بيۋرو ديرەكتورى ماتتەو مەكاچچي, ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسى دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىسى رەتىندە اۋستريالىق دەپۋتات راينحولد لوپاتكا, ەقىۇ قىسقا مەرزىمدى بايقاۋشىلار ميسسياسىنىڭ باسشىسى رەتىندە كيپر رەسپۋبليكاسىنىڭ دەپۋتاتى يرەن حارالامبيدەس جانە ەقىۇ پارلامەنتتىك اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى مارگارەت سەدەرفەلت سياقتى جوعارى دارەجەلى حالىقارالىق شەنەۋنىكتەر كەلدى.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەقىۇ جانە وزگە دە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ تاراپىنان قازاقستانعا مۇنشالىق نازار اۋدارىلۋى – قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بەلسەندى ءارى نىسانالى جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى, سونداي-اق پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان ەلىمىزدەگى اۋقىمدى رەفورمالارعا حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان ۇلكەن قىزىعۋشىلىق پەن قولداۋدىڭ بار ەكەنىنىڭ دالەلى.
سايلاۋ كەزىندە ۇيىمداستىرىلعان حالىقارالىق بايقاۋشىلارعا قولعابىس كورسەتۋ ورتالىعىندا ءتۇرلى شەتەلدىك ۇيىم وكىلدەرىنىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك.
ريزۆان گۋسەينوۆ,
كاۆكاز تاريحي ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى (ازەربايجان):
– استانادا قار جاۋىپ, اۋا رايى قۇبىلمالى بولدى. دەگەنمەن تاڭعى ساعات 8.00-دە حالىقتىڭ 10-12 پايىزى داۋىس بەردى. بۇل – وتە جاقسى كورسەتكىش. ماعان جالپى ەلدەگى سايلاۋ ۇدەرىسى ۇنادى. ءوزىم ازەربايجاندا پرەزيدەنتتىك, پارلامەنتتىك سايلاۋلارعا قاتىستىم, بىراق «بارلىعىنا قارسىمىن» دەگەن گرافانى وسى سايلاۋدا عانا كورىپ تۇرمىن. بۇل باعالاۋعا تۇرارلىق نارسە, دەموكراتيالىق ەلدىڭ كورسەتكىشى. ماسەلەن, ەشبىر پارتيانىڭ ۇستانىمىمەن, قادامىمەن كەلىسپەيتىن تۇرعىنداردىڭ بولارى حاق, ولارمەن دە ساناسۋ كەرەك. وسى جەردە ادامداردىڭ بارلىق ساناتىنا تاڭداۋ جاساۋعا مۇمكىندىك بار, ءتىپتى ول كەلىسپەيتىن پوزيتسيادا بولسا دا.
ۆاحتانگ مايسايا,
ساياساتتانۋشى, قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى جونىندەگى ساراپشى, كاۆكاز حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى (گرۋزيا):
– الدىمەن قازاق حالقىن ناۋرىز مەرەكەسىمەن قۇتتىقتايمىن. سايلاۋ كۇنى تۇسكە دەيىن تۇرعىنداردىڭ بەلسەندىلىك دەڭگەيى جوعارى بولدى. مەن قازاقستاندا وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋعا قاتىسقان ەدىم, سول كەزدە دە تۇرعىندار بەلسەندىلىگىنىڭ جوعارى ەكەنىن بايقاعانمىن. جالپى, قازاق ەلىندە ساياسي رەفورمالار بولىپ جاتىر, ەلدەگى بۇل وزگەرىستەرگە ادامدار بەيجاي قاراماي, پىكىرلەرىن اشىق ءبىلدىرىپ ءجۇر. بۇل مەنى تاڭقالدىردى. سايلاۋعا اسىرەسە جاستار كوپ كەلدى. ۆولونتەر جاستاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى, بەلسەندىلىگى ءتىپتى قۋانتادى. بۇل جوعارى سايلاۋ مادەنيەتتىلىگىن كورسەتەدى. مەن ءوز ەلىمە بارعان سوڭ وسىلاردى مىندەتتى تۇردە ايتىپ, ۇلگى ەتەمىن. گرۋزين ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىن بۇل ۇردىستەن حاباردار ەتەمىن.
تاڭعى ساعات 7.00-دەن باستاپ 11 سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولدىم. ورەسكەل قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى بايقامادىق. جاي عانا قاتەلىكتەر بولدى, ءبىز ەسكەرتكەن سوڭ بىردەن دۇرىستالدى. جەرگىلىكتى بايقاۋشىلارعا ورىندىق جەتىسپەدى, بۇل ماڭىزدى اسپەكتىلەردىڭ ءبىرى عوي. بايقاۋشىلاردىڭ بارلىعى تەڭ دارەجەدە جۇمىس ىستەۋلەرى قاجەت. مۇنى ەسكەرتتىك. سونىمەن قاتار سايلاۋ ۋچاسكەسىندە سايلاۋشىلار فوتوعا ءتۇسىپ جاتتى, الايدا بۇل زاڭمەن تىيىم سالىنباعان, مۇنداي ارەكەتتەر دۇرىس. تەك كىمگە داۋىس بەرىپ جاتقانى تاسپالانباسا بولعانى.
جالپى العاندا, سايلاۋ ۇدەرىسى, رەفورمالاردىڭ ورىن الۋى, ساياسي شەشىمدەر قابىلداۋدا قازاقستان بىرقاتار تمد ەلدەرىنىڭ الدىنا شىقتى دەسەم ارتىق بولماس, ونىڭ ىشىندە گرۋزيانى دا باسىپ وزدى. ماسەلەن, بىرقاتار ولقىلىققا بايلانىستى گرۋزيا ءالى ەۋرووداققا مۇشە بولا الماي كەلەدى. وسىنىڭ ورنىن ءالى دە بولسا تولتىرا الماي تۇرمىز. ال قازاق ەلىنىڭ بەتالىسى وتە جاقسى, ساياسي ءومىرى جوعارى دەڭگەيدە ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
ەرحان تيۋربەدار,
تۇركى اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى:
– تاڭعى ساعات 7.00-دەن باستاپ تۇسكە دەيىن 10 سايلاۋ ۋچاسكەسىن ارالادىم. مەن بارعان ۋچاسكەلەردە قۇقىق بۇزۋشىلىق تىركەلمەدى, باستاپقىدا حالىقتىڭ بەلسەندىلىگى تومەن بولدى. ءبىر-بىردەن, وتباسىمەن بىرگە كەلگەندەردى كوردىم. بىراق تۇسكە تامان تۇرعىندار كوپتەپ كەلە باستادى. سايلاۋعا دايىندىق وتە جوعارى دەڭگەيدە. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى كوميسسيا مۇشەلەرى جۇمىستارىن جاقسى اتقاردى.
مەن بۇل سايلاۋعا دەيىن بولگاريا, كوسوۆو, بوسنيا مەن گەرتسوگوۆينا سايلاۋلارىندا بايقاۋشى بولدىم. بۇل مەنىڭ حالىقارالىق تاجىريبەمدى كورسە-
تەدى. وسى جيناقتاعان تاجىريبەمنىڭ اياسىندا مەن قازاقستانداعى ميسسيامدى ەڭ ءساتتى وتكەن كەزىم دەپ ايتقىم كەلىپ وتىر. ويتكەنى ءبارى جوعارى دەڭگەيدە, اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن, دايىندىقپەن ءوتتى. ارينە, ۇساق-تۇيەك كەمشىلىك مىندەتتى تۇردە بولماي قويمايدى. ولار لەزدە تۇزەلەتىن جاعدايلار. جالپى, قازاقستان سايلاۋ ناۋقانىن وتكىزۋدە تاجىريبە جيناقتاعان دەپ ايتا الامىن.
فان چي,
اوسشك حاتشىلىعى باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى:
– تاڭەرتەڭ اوسشك حاتشىلىعىنىڭ بايقاۋشىلارىمەن بىرگە بىرقاتار سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولدىق. بۇگىن استانادا اۋا رايى قولايسىز, ءارى جەكسەنبى بولسا دا, قازاقستاندىقتار داۋىس بەرۋگە كوپتەپ كەلدى. كەيبىرەۋلەرى وتباسىمەن داۋىس بەردى. بۇل – ساياسي دوداعا قىزىعۋشىلىقتىڭ جوعارى بولۋىنىڭ بەلگىسى. اوسشك بايقاۋشىلارى قازاقستاندا سايلاۋدى باقىلاۋعا بۇعان دەيىن دە شاقىرىلعان ەدى. وسى سايلاۋعا ءبىزدىڭ ۇيىمنان ەكى-اق بايقاۋشى قاتىستى اوسشك شتاب-پاتەرى استانا قالاسىندا ورنالاسقان. قىزمەتكەرلەردىڭ باسىم بولىگى قازاقستان ازاماتى بولعان سوڭ, ولار ساياسي كەزەڭگە قاتىسۋلارى قاجەت, سوندىقتان بايقاۋشى بولا الماۋى زاڭدى. ءوزىم قىتاي ەلىنىڭ ازاماتى رەتىندە جانە مەنىڭ تۇرىك ارىپتەسىم ەكەۋمىز سايلاۋدا بايقاۋشى بولۋعا مۇمكىندىك الدىق.
جالپى, قازاقستاندا دەموكراتيا دەڭگەيى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
دۋشان پروروكوۆيچ,
حالىقارالىق ساياسات جانە ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ ەۋرازيالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ باسشىسى (سەربيا):
– مەن بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولدىم. زاڭ تالاپتارىن بۇزۋ دەرەكتەرىن انىقتامادىق. الايدا, ءبىر نازار اۋدارارلىق نارسە, ادامداردىڭ بارلىعى سايلاۋ ۋچاسكەسىندە سۋرەتكە تۇسۋگە قۇمار ەكەن. بۇل مەن ءۇشىن كۇتپەگەن ءارى قالىپسىز جاعداي بولدى. سەلفيلەتكەن حالىق قاراسى وتە كوپ, بارلىعى دەرلىك دەۋگە بولادى. بۇل جاقسى ما, جامان با بىلمەيمىن, باعا دا بەرە المايمىن. ارىپتەستەرىمنەن سۇراپ ەدىم, مۇنداعى قالىپتى جاعداي زاڭعا قايشى ەمەس ەكەنىن ايتتى. بۇرىن-سوڭدى كورمەپ ەدىم, وزگە ەلدەردەگى تاجىريبەمدە مۇنداي جاعداي كەزدەسپەدى.
ستەفانو ۆەرنولە,
جەرورتا تەڭىزى ەۋرازيالىق زەرتتەۋلەر قاۋىمداستىعى (CeSEM) ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى, «ەۋرازيا» گەوساياسي زەرتتەۋلەر جۋرنالىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى (يتاليا):
– بۇل مەنىڭ قازاقستانعا جاساعان ەكىنشى ساپارىم. وتكەن جىلى بىرنەشە قالادا بولعان ەدىم, وسى جولى استانادا عانا جۇمىس ىستەدىم. تاڭنان باستاپ №329, 365, 372 سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە بارىپ شىقتىم. داۋىس بەرۋ بىرقالىپتى, مەرەكەلىك اتموسفەرادا ءوتتى. حالىقتىڭ كوڭىل كۇيى جوعارى بولدى. بەلسەندىلىگى دە جوعارى. نەگىزى پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە كوپتەگەن ەلدەگى سايلاۋدا باقىلاۋعا قاتىستىم, بۇل باعىتتا تاجىريبەم مول. مەن بايقاعان بارىنە ورتاق ءبىر نارسە: داۋىس بەرۋ مەرەكەلىك اتموسفەرادا ءوتتى. ءبىز قازاقستاندا جاقسى جۇمىس ىستەدىك دەپ سەنىممەن ايتا الامىن.
دوكتور مارتين سايديك,
اۋستريا ەۋروپالىق ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك ساياسات ينستيتۋتىنىڭ باسقارۋشى مۇشەسى جانە كەڭەسشىسى (اۋستريا):
– مەنىڭ بايقاۋشى رەتىندە تاجىريبەم ايتارلىقتاي كوپ ەمەس. الايدا ەلدىڭ ساياسي جاعدايىنا جالپى ساراپتاما جاساي الامىن. ويتكەنى ەۋروپالىق ساياسات جانە قاۋىپسىزدىك ساياسات ينستيتۋتى اۋسترياداعى جەتەكشى مەكەمەنىڭ ءبىرى. ءبىزدىڭ ينستيتۋت الەمدەگى, اسىرەسە پوستكەڭەستىك ەلدەردە ورىن الىپ جاتقان ترانسفورماتسيالاردى, رەفورمالاردى ۇنەمى باقىلاپ وتىرادى.
قازاقستاننىڭ ترانسفورماتسيالىق الەۋەتى وتە جوعارى. وسى جەردە كەڭەس وداعىنداعى ساياسي وقيعالارعا كۋا بولعانىمدى ايتىپ وتكىم كەلىپ وتىر. 1972-1973 جىلدارى ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە ماگيستراتۋرادا ءبىلىم الدىم. 1985-1989 جىلدارى اۋستريا ەلشىلىگىندە قىزمەت ەتتىم. اندروپوۆ, برەجنەۆ, گورباچەۆتىڭ باسقارۋ ساياساتىنا كۋا بولدىم. سونداي-اق پوستكەڭەستىك ەلدەردىڭ تاۋەلسىزدىك الىپ, گۇلدەنگەن شاقتارىن دا كوردىم. وسىلاردىڭ ىشىندە قازاقستان ەرەكشە دامىدى. كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان 12 ەل ءالى دە بولسا ىشكى, سىرتقى قاقتىعىستاردان ارىلعان جوق. بەيبىتشىلىكتى قازاق ەلى عانا ساقتاپ تۇر. ارينە, قازاقستان دا ىشكى قاقتىعىس جاعدايلارىن وتكەردى, الايدا ونىڭ شەشىمىن تاۋىپ, ەلدەگى تاتۋلىقتى ساقتاپ قالدى.
الەمنىڭ ءتۇرلى ەلدەرىنەن كەلگەن حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ كوپتىگى جاڭا جانە ادىلەتتى قازاقستانداعى جاڭا مەملەكەتتىك مودەلگە دەگەن حالىقارالىق قىزىعۋشىلىق بار ەكەنىن كورسەتەدى. مەنىڭشە, بۇگىنگى سايلاۋ ەل حالقىنا قاجەت ءوزارا سەنىم تۋعىزاتىن وسى مەملەكەتتىك مودەلدى ىسكە اسىرۋداعى ناقتى كەزەڭ بولادى دەپ ويلايمىن. وسى سايلاۋ – قازاقستاندىق قوعام مەن دەموكراتيانى دامىتۋدا, بيلىك پەن حالىق اراسىنداعى قارىم-قاتىناستا ىلگەرى جاسالعان قادام دەپ سەنەمىن.
پەتەر كمەتس,
سلوۆاك رەسپۋبليكاسى حالىق راداسىنىڭ دەپۋتاتى, ەۋروپالىق ىستەر كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى (سلوۆاكيا):
– قازاقستان – ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندە ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. سونداي-اق ەۋرووداق ءۇشىن ساياسي ويىنشى رەتىندەگى ەل. سوڭعى كەزدە ەلدىڭ ەۋرووداقپەن ىنتىماقتاستىعى دامىپ, اسىرەسە ەنەرگەتيكا سالاسىندا الىس-بەرىس نىعايىپ كەلەدى.
سايلاۋعا كەلەر بولساق, وتە جوعارى دەڭگەيدەگى پروگرەسس بايقالادى. قازاقستان قۇرا العان ارالاس سايلاۋ وسىنىڭ دالەلى. سايلاۋ كەزىندە كەلىسىم مەن ۇيلەسىم بايقالادى. سايلاۋشىلاردىڭ مادەنيەتى, بەلسەندىلىگى جوعارى. جاڭا پارلامەنت قۇرامى سايلانىپ, بەلگىلى بولعان سوڭ قازاق, سلوۆاكيا دەپۋتاتتارى اراسىندا ارىپتەستىك ورنايتىنىنا سەنەمىن.
بوريس ۆولوساتىي,
رۋمىنيا پارلامەنتىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان-رۋمىنيا پارلامەنتارالىق دوستىق توبىنىڭ مۇشەسى:
– مەن قازاقستاندا 45 جىل بۇرىن بولىپپىن. ەل, ارينە, ءبىراز وزگەرگەن, دامىعان. سايلاۋ ۋچاسكەسىندە مەن ءبىر سايلاۋشىنى توقتاتىپ ء«سىز نە ءۇشىن داۋىس بەردىڭىز», دەپ سۇرادىم. ول ماعان ەش دايىندىقسىز, مۇدىرمەستەن «مەن دەموكراتيالىق جانە تاۋەلسىز ەلىم ءۇشىن داۋىس بەردىم», دەپ جاۋاپ بەردى. وسى سوزىمەن ەل تۇرعىنى سايلاۋعا باعا بەرىپ تۇر.
قازاقستان بۇل سايلاۋعا ماڭىز بەرىپ, ەرەكشە دايىندالعان. سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندەگى قىزمەتكەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ەرەكشە اتاپ ءوتۋ كەرەك. مىندەتتەرىن ءمىنسىز اتقاردى. بايقاۋسىز قاتەلەسىپ, مەكەن-جايىن وزگەرتكەن تۇرعىندار كەلىپ ءوز اتى-ءجونىن تىزىمنەن تاپپاي جاتتى. قىزمەتكەرلەر سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن تاۋىپ بەرىپ, جول سىلتەدى. بۇل ۇيلەسىمدى قىزمەت كورسەتۋدى كورسەتەدى.
قازاقستان ماڭىزدى ساياسي ومىرگە قادام باستى. بۇل مەملەكەتكە وزگە ەلدەردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتىپ, ىنتىماقتاستىققا ۇمتىلىپ كەلەدى.
دانيەل روبەرت كاۆچينسكي,
ۇلىبريتانيا پارلامەنتىنىڭ مۇشەسى, ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ موڭعولياداعى ساۋدا وكىلى ( ۇلىبريتانيا):
– كەڭەس وداعى ىدىراعان سوڭ قازاقستان قىسقا ۋاقىت ىشىندە تاۋەلسىز, دەموكراتيالىق ەلگە اينالدى. بۇل – مەملەكەتتىڭ ۇلكەن جەتىستىگى. سايلاۋ كەزەڭى دە ەرەكشە. جەكسەنبى كۇنى وتكىزىلەتىنىنە تاڭ قالدىم, ۇلىبريتانيادا, ماسەلەن, بەيسەنبى كۇنى وتكىزىلەدى. بۇل جۇمىس كۇنى بولعان سوڭ, كوپ ادام بوس بولا بەرمەيدى. وسىنى ءبىز ەسكەرمەپپىز. ال قازاقستان بولسا, ۇتىمدى جول تاۋىپتى. سونداي-اق مەن سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن كوردىم. بۇل حالىق دەنساۋلىعىنا نازار اۋدارىپ وتىرعانىن كورسەتەدى. قازىر كوكتەم مەزگىلى بولعانىمەن استانادا قار جاۋىپ تۇردى. ۇلكەن كىسىلەر كەلدى داۋىس بەرۋگە, ال ولاردىڭ اياق استىنان دەنساۋلىقتارى سىر بەرۋى مۇمكىن. سول كەزدە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى دەر كەزىندە تابىلا قويادى. بۇل دا ماڭىزدى ەسكەرەر نارسە. سونىمەن قاتار سايلاۋ ۋچاسكەلەرىندە مۋزىكا ويناپ تۇردى. بۇل كەلگەن ادامدارعا جاقسى اسەر قالدىرىپ, كوڭىل-كۇي سىيلايدى ەكەن. ءبىز قانشا دامىعان ەل بولساق تا, وسىنداي ماڭىزدى ءارى ادامي فاكتورلاردى ەسكەرە بەرمەيتىنىمىزدى مويىنداۋىمىز كەرەك.
گريگوري لوگۆينوۆ,
شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, ميسسيا باسشىسى:
– بايقاۋشىلار ميسسياسى ءوز جۇمىسىن جاقسى اتقارىپ شىقتى. استانادا بەسىنشى كۇن ءجۇرمىز. وسى ۋاقىت ىشىندە ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى باسشىلىعىمەن كەزدەسۋ وتكىزدىك. ءبىز بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بولدىق, جاقسى اسەردەمىز. سايلاۋعا دايىندىقتىڭ جان-جاقتى ءارى كاسىبي دەڭگەيدە ەكەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. اسىرەسە تەحنيكالىق ساتتەرگە ەرەكشە ءمان بەرىلگەن.
بىزدە وتە وپتيميستىك جانە وڭ كوزقاراس قالىپتاستى. قازاقستان – شىۇ-نىڭ ەڭ جاۋاپتى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى. ءبىز بەيتاراپ ءپوزيتيۆتى كوزقاراستى باسشىلىققا الامىز. سونىمەن قاتار, مەملەكەتتىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسپايمىز جانە سايلاۋ زاڭناماسىنا باعا بەرمەيمىز. بۇل شىۇ-نىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنا ءۇزىلدى-كەسىلدى قايشى.
شانحاي ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى اتىنان سايلاۋ بارىسىن 18 بايقاۋشى قاداعالادى. ولار بايقاۋشى مىندەتتەرىن ەلوردا جانە اقمولا وبلىسىندا جۇرگىزدى.
گلەنگ اگۋنگ حولە,
وڭتۇستىك شىعىس نورۆەگيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ لەكتورى, مولدە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى, «Procuratio Consulting» كومپانياسىنىڭ كەڭەسشىسى (نورۆەگيا):
– قازاقستان دەموكراتياعا جەتۋگە قادام جاساپ جاتىر. ارينە, وعان كوپ ۋاقىت قاجەت, ۇزاق جولدان ءوتۋ كەرەك, بىردەن دەموكراتيا ورناي قويمايدى. الايدا قازاق ەلىنىڭ وعان دەگەن ۇمتىلىسى جوعارى, قادامى دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن.
تاڭنان باستاپ سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن ارالادىق. ءبىز باقىلاعان ۋچاسكەلەردە قۇقىق بۇزۋشىلىق بايقالعان جوق. بارلىعى ءوز ورنىمەن, ءوز ەرەجەسىمەن وتكىزىلدى. وزگە دە حالىقارالىق بايقاۋشىلاردان ەسكەرتپە تۇسپەدى.
ەجي ولەندزكي,
«بويما» اتىنداعى ازيا جانە جاhاندىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ عىلىمي كەڭەسىنىڭ مۇشەسى (پولشا):
– قازاقستانداعى تاريحي ساتكە كۋا بولعانىما قۋانىشتىمىن. بۇل ەلدىڭ دەموكراتيزاتسيا ۇدەرىسىندەگى وتە ماڭىزدى قادامنىڭ ءبىرى. مەن تۇسكە دەيىن بىرنەشە سايلاۋ ۋچاسكەسىنە باردىم. اتاپ ايتار بولسام, «قازمۇنايگاز» كومپانياسىندا, 84-مەكتەپتە, شتاب پاتەردە بولدىم. بارلىعى ستاندارت بويىنشا دۇرىس, انونونيمدىك ەرەجە ساقتالعان. داۋىس بەرۋشىلەر ەمىن-ەركىن تاڭداۋ جاساپ, لەبىزدەرىن دە ءبىلدىرىپ جاتتى.
حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى قازاقستانداعى ساياسي ناۋقان بارىسىنان حاباردار, بۇعان دەيىنگى سايلاۋلاردى باقىلاعان. سول سەبەپتى ولار بۇل سايلاۋعا باعا بەرۋدەن ەش قينالعان جوق. «بۇل جولعى سايلاۋ وزگەشە, سەبەبى ءوزىن-ءوزى ۇسىنىپ جاتقان ۇمىتكەرلەر سانى كوپ. جاستار داۋىس بەرۋدەگى جاۋاپكەرشىلىكتى جاقسى سەزىنەدى. حالىق وتە بەلسەندى», دەگەن سەكىلدى پىكىرلەر كوپ ايتىلدى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ كوپتەپ قاتىسۋى ناۋقاننىڭ اشىقتىعى مەن جاريالىعىنا, مەملەكەت تاراپىنان حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردىڭ ساقتالۋىنا ىقپال ەتەدى.
