اكەلى-بالالى كونستانتين مەن يليا موردوۆەتستەردىڭ شىعارماشىلىعى وزىندىك ستيلىمەن, تالعامىمەن, تىڭ كوزقاراسىمەن ەرەكشە. قولدان ونەر جاساۋ بۇل وتباسىنا ورتاق دارىعان. ولار نەگىزىنەن حالىققا بەيتانىس اسپاپتار جاساۋمەن اينالىسادى. ماسەلەن, ەلىمىزدە جاپىراق تيپتەس تونالدى بارابان – گليۋكوفوندى سولار عانا جاسايدى. سىزباسىن وزدەرى سىزادى, وزدەرى دايىندايدى جانە سوعان كەز كەلگەن اۋەندى سالىپ ورىندايدى. ۇيرەنەمىن دەۋشىلەرگە دە وزدەرى كورسەتەدى. ەشكىمگە ۇقساعىسى كەلمەيتىن ءھام ءبارى ىستەگەن دۇنيەنى قايتالاعىسى كەلمەيتىن تالاپتارىنا قايران قالاسىڭ.
حانگتار مەن گليۋكوفونداردىڭ, ۆارگانداردىڭ, تيبەتتىك ءان سالاتىن توستاعانداردىڭ, سونداي-اق قوڭىراۋ اتاۋلىنىڭ بارلىق ءتۇرىنىڭ عارىشتىق اسەردەگى دىبىستارى تاڭعالدىرادى, ءبىر ءسات ساناڭدى مۇلدەم باسقا عاسىرعا الىپ ۇشىپ, ەندى ءبىر ءسات ىشتەگى تىنشىپ جاتقان ءبىر رۋحتى وياتقانداي بولادى. تىڭنان تۇرەن سالعان دىبىستار دەلەبەڭدى قوزدىرا تۇسەدى. تىڭداپ وتىرىپ, جاپىراق-باراباندى ۇرعىلاعىڭ-اق كەلەدى. ارينە, ەڭ باستىسى – ءار سوققىدان شىعاتىن دىبىستى سەزىنۋ, اسەرىن, تىنىسىن ولشەۋ. بايقاساق, اكەسى مەن بالاسىنىڭ جاساپ جاتقان اسپاپتارىنىڭ ءبارى دەرلىك ميستيكالىق سارىنعا تولى. ءار دىبىس سيقىرىمەن باۋراپ الاتىنداي كۇشپەن شىعادى. كەيدە ءتىپتى كوك تۇرىكتىڭ رۋحىن سەزدىرەتىندەي مە, قالاي؟!
ايتا كەتەيىك, بۇل گليۋكوفون دەگەنىڭىز 2005 جىلى عانا پايدا بولعان جاڭا اسپاپ. ايگىلى پەركۋسسيونيست Felle Vega ونى كادىمگى گاز باللونىنان جاساپ, ينتەرنەتكە بەينە-جازباسىن جاريالاعان. گليۋكوفوننىڭ دىبىسى كوپشىلىكتى قىزىقتىرعانى سونشالىق, اسپاپتى الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندە جاساي باستادى. گاز باللوندارىن كەسىپ, دانەكەرلەپ, دىبىسىن قويىپ, وسىناۋ بەلگىسىز تۋىندىعا موردوۆەتستەردىڭ دە اڭسارى اۋدى. وسىدان سوڭ الماتىلىق جۇرت ولاردى شەبەرلەردىڭ ءتۇرلى جارمەڭكەلەرىندە ءجيى كورىپ ءجۇردى. ال يليا «الاكول قاناتتارى» رەسپۋبليكالىق ەكوفەستيۆالىنىڭ امباسسادورى بولدى. ءدال وسى فەستيۆالدا «قاماجاي» ءانى حانگ پەن گليۋكوفوندا العاش رەت وينالعان ەدى. يليا موردوۆەتس حالىق اۋەنىن «فونوگراف» توبىمەن بىرگە ورىندادى. كەيىن «قاماجايدى» KITF حالىقارالىق تۋريستىك كورمەسىنىڭ قوناقتارى دا تىڭدادى. بۇل جولى يليا ءاندى يندونەزيالىق مۋزىكانتتارمەن بىرگە حانگتا توسىننان وينادى. بىراق حانگ, بىلە بىلسەڭىز, ارنايى ورىندى قاجەت ەتەتىن كولەمدى اسپاپ. ال گليۋكوفون كىشىگىرىم ءارى الىپ جۇرۋگە دە ىڭعايلى.
جاقىندا پايدا بولعان قوراپشانىڭ ءجونى تىپتەن بولەك. اۋەنى ەستىلىسىمەن-اق بيگە يكەمدەلىپ, دەنەڭ ەرىكسىز ىرعالا جونەلەتىن ءاندى ەندى سومكەگە سالىپ جۇرۋگە دە بولادى. الاقانىڭىزعا قويىپ, الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىندە «قاماجايدى» تىڭداي الاسىز. ءبىر ءسات تۋعان جەردىڭ توپىراعى مەن دارقان كوڭىلىن ەلەستەتىپ, جان سارايىڭىز جىلىپ سالا بەرەدى.
شاعىن فورماسىنان بولەك قازاقتىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىن تانىتاتىن قوراپشانىڭ رۋحاني ماڭىزى دا ۇلكەن. ياعني سان قىرلى سالت-داستۇرگە باي قازاقستاننىڭ ءبىر بەلگىسىندەي ءرول اتقارادى. ءارى بۇيىم, ءارى سىيلىق – تۋريستەر ءۇشىن دە تاپتىرماس زات.
«قاماجايدىڭ» تاريحى سوناۋ ەجەلدەن تامىر تارتادى. ءتىپتى ءاننىڭ اۋەنىنە قازاقتىڭ ۇلتتىق ءبيىن بيلەۋ دە داستۇرگە اينالىپ كەتكەن. بۇل بي حالقىمىزدىڭ بەس مىڭ جىل بۇرىنعى تاريحي بولمىسىن بەينەلەيدى. جالپى, قازاق بيلەرى سەكىلدى ول دا ەجەلگى جىلان كۋلتىنە نەگىزدەلگەن. ءبيشىنىڭ دەنە قوزعالىسى, ءىس-ارەكەتى جىلاننىڭ قوزعالىسىن يميتاتسيالايدى. «قاماجاي» ءسوزىنىڭ ەتيمولوگياسىن جىلان كۋلتى تاراپىنان قاراستىرساق, «قام» ءسوزىنىڭ ءتۇبىرى باقسىلىققا قاتىسى بار, ال «اجا» – جىلان, بابا. «قاما» – كونە تۇركى داستۇرىندەگى باقسىنىڭ اتاۋى. ماحمۇت قاشقاري سوزدىگىندە «قام» ءسوزى «بالگەر, ەمشى, شامان» دەپ اۋدارىلادى.
ال ءان ءاۋ باستان «حالىق ءانى» دەلىنەدى. اۆتورىنىڭ كىم ەكەنى زەرتتەلىپ, انىقتالعان جوق. بالكي, وعان ءتيىستى مالىمەتتەردىڭ قولعا تيمەۋى سەبەپ بولار. دەگەنمەن «قاماجاي» ءانىنىڭ العاشقى اتاۋى «اۋەز-اي» بولعانى ول قۇلەكە باتىردىڭ ءانى ەكەنى جونىندە ءسوز بار. سونداي-اق قازىرگى ايتىلىپ جۇرگەن ءسوزى اۆتوردىڭ وزىنىكى ەمەسدەگەن دە پىكىر ايتىلىپ ءجۇر. قۇلەكە باتىردىڭ «قاماجاي» ءانى ءبىر ۋاقىتتا اقتوعاي, بالقاش وڭىرىنە كەڭىنەن تاراعان ءان بولعان دەسەدى. بىراق ءان تاريحى تۋرالى ەش جەردە ەشتەڭە جاريالانباعان. ءان اۆتورىنىڭ ەسىمىنىڭ اتالماي, حالىق جادىنان ۇمىتتىرىلۋىنا العاشىندا «اۋەز-اي» دەگەن اتپەن تانىمال بولعان ءان اۆتورى قۇلەكە قارمىس ۇلى باتىردىڭ كەنەسارى كوتەرىلىسىنە قاتىسۋى جانە پاتشالىق رەسەيدىڭ ساياساتىنا قارسى شىققان قاۋىپتى ساياسي تۇلعا رەتىندە ەسىمىن اتاۋعا, ول تۋرالى جازۋعا تىيىم سالىنۋى سەبەپ بولعان. ءاننىڭ اتىن «قاماجاي» دەپ وزگەرتكەن, قالىڭدىعىنا ولەڭ جازىپ, وسى ءاننىڭ اۋەنىنە سالىپ, ونى قالىڭدىعى قاميلاعا شىرقاتقىزعان قىزىلباي جاندەركە ۇلىنىڭ اتى-ءجونى دە اشىق ايتىلمادى. ويتكەنى ول الاشوردا قايراتكەرى جاقىپ اقباەۆتىڭ اكەسىمەن بىرگە تۋعان اعايىنى بولاتىن. جەرگىلىكتى حالىق ءان اۆتورلارىن بىلسە دە, وسىنداي سەبەپتەرمەن ولاردىڭ اتتارىن ايتا الماي, قۇپيادا ساقتادى. قاۋاز مۇقاجان ۇلىنىڭ انگە قاتىستى قولجازباسىنداعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك تە وسى ويعا بەكيمىز. ياعني ءاننىڭ بۇرىنعى اتى – «اۋەز-اي, ءانىم مەنىڭ», ءسوزى دە, ءانى دە قۇلەكە باتىردىكى, قالىڭدىعى تاشكەنت جاقتاعى ارعىن-التايدىڭ قىزى ەكەن, سول كىسىگە ارناپ شىعارعان ەكەن. كەيىن ەلگە كەلگەندە دوسىمبەكتىڭ قاميلاسى ۇيرەنىپ, ايتىپ جۇرەتىن بولىپتى. بۇل ءاندى اتاستىرعان كۇيەۋ جىگىتى جاندەركەنىڭ قىزىلبايى قاتتى ۇناتىپ, وقۋىندا ءجۇرىپ قاماجايىنا ولەڭمەن حات جازعاندا, ولەڭنىڭ اتى «قاماجاي» اتالىپ, تاراپ كەتىپتى. ءسويتىپ, بۇرىنعى ءسوزى دە, قۇلەكەنىڭ اتى دا, قىزىلبايدىڭ اتى دا ۇمىتىلىپتى دەسەدى. القيسسا.
اتالعان مۋزىكالىق قوراپشانىڭ اۆتورى يليا موردوۆەتس بۇل يدەياعا قالاي كەلگەنىن ايتتى. «شەتەلدى كوپ ارالادىم. سوندا بايقاعانىم, قالانىڭ, ەلدىڭ اتتارىمەن وسىنداي قوراپشالار كوپ. بىراق سول ۇلتتىڭ مادەنيەتىنەن حابار بەرەتىن, جالپى حالىقتىڭ بويىنا سىڭگەن ءان جوق. كوبىسى گارري پوتتەر, ء«بيتلزدىڭ» سىندى بەلگىلى كينولار مەن توپتاردىڭ اۋەندەرىن عانا وينايدى. سوسىن قازاقتىڭ ونەرىنەن ءبىر ۇزىك رەتىندە جالپاق جۇرتقا تانىمال حالىق ءانىن قوراپشادا ويناتۋ ويىما كەلدى. كوپ ىزدەندىم. «قاماجايدى» العاش تىڭداعاندا قازاقتىڭ تىرشىلىگىن, تۇرمىس-سالتىن, تابيعاتىن كورسەتەتىن نوتالاردى بىردەن تانىدىم. ءاننىڭ اۋەزى دە كوڭىلدى عوي», دەيدى شەبەر.
سونداي-اق ول قوراپشانىڭ يدەياسى مەن سىزباسى, ديزاينى عانا وزدەرىنىكى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال تاۋار قىتايدا جاسالعان. بۇگىنگى تاڭدا «قاماجاي» ءتۇرلى جارمەڭكەلەردە ساتىلىمدا تۇر. «ەندى تاعى قازاق دالاسىنا ايدىك ءان تاۋىپ, مۋزىكالىق قوراپشانىڭ مەحانيزمىنە سالۋىم كەرەك», دەيدى يليا.
