تۋريزم سالىعى قايتا قارالادى

قازىر ەلىمىزدىڭ 31 قالاسى مەن اۋدا­نىندا وسى تاريفتەر بەكىتىلگەن. بۇل رەتتە ءبىر وبلىستىڭ اۋداندارى مەن قالالارىندا ءارتۇرلى تا­ريف­تەر قولدانىلۋى مۇمكىن, بىراق سا­لىق كولەمى قوناقۇيدىڭ ءبىر كۇندىك جالاقىسىنىڭ 1 پايىزىنان كەم ەمەس. قا­زاقستاننىڭ تۋريستىك قاۋىمداس­تى­عىن­دا ايتىلعانداي, جيناۋ تەتىكتەرى ۇكىمەت قاۋلىسىندا ناقتىلانىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى

«قازىرگى ۋاقىتتا ءبىزدىڭ الدىمىزدا قوناقتارعا ىڭعايلى بولۋ ءۇشىن جانە قوناقۇي يەلەرى وپەراتسيالىق قيىن­دىقتارعا تاپ بولماس ءۇشىن جەدەل تۇردە وزگەرتۋلەر ەنگىزۋ مىندەتى تۇر», دەدى ۆيتسە-مينيستر ەرجان ەركىنباەۆ.

وسىعان دەيىنگى ۇسىنىستاردا تۋر­جار­نا ارقىلى جينالعان قاراجات تۋريزم ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا جانە وڭىرلەردەگى باعىتتاردى ىلگەرى­لە­تۋگە جۇمسالاتىنى ايتىلعان. بىراق بۇل ەرەجە ۇكىمەت ۇسىنعان قاۋلىنىڭ سوڭعى رەداكتسياسىنان الىنىپ تاستالدى. «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالا­ت­اسىنىڭ ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانعا وتىنىشتەرىنە ناقتى جاۋاپ كەل­مەگەن. ال تاۋەلسىز ساراپشىلار بولسا, 2024 جىلى استانا مەن ال­ما­تى قالالارىندا پيلوتتىق نەگىز­دە جۇزەگە اسىرىپ, كەمشىلىكتەرى مەن وسال تۇستارىن تۇزەپ, 2025 جىلى تو­لىق­قاندى قازاقستان اۋماعىندا جۇ­زەگە اسىرۋعا بولاتىنىن ايتقان. ەڭ سو­ڭىندا ۇكىمەت پەن ۇكپ كەلىسىمگە كە­لىپ, جوعارىدا ايتىپ وتكەن نۇسقانى ۇسىندى.

تۋريزم يندۋسترياسى كوميتەتى تۋريستىك الىمدارعا قاتىستى ەرەجە­لەر­­گە وزگەرىستەر ەنگىزۋ ءۇشىن ءبىر ايدان استام ۋاقىت قاجەت ەكەنىن ايتا­دى. بۇل وزگەرىستەر جىلدىڭ سو­ڭىنا دەيىن اياقتالادى دەپ كۇتىلۋدە جانە وعان دەيىن اعىمداعى الىم مول­شەر­لە­مەلەرى قولدانىلادى.

ۇكىمەت بالالاردى ساۋىقتىرۋ ور­تا­­لىقتارى مەن جول بويىنداعى قىز­مەت كورسەتۋ نىساندارىنداعى قو­ناق­ۇيلەردى تۋريستىك تولەم الىناتىن ۇيىم­دار تىزىمىنەن شىعارۋدى ۇسىن­دى. ونىڭ ۇستىنە, بۇل تولەمدى با­لا­لار­دان الماي, تەك العاشقى ەكى اپتادا تو­لەيتىنىنە كوز جەتكىزۋ ۇسى­نى­لادى.

وسىعان دەيىن كاسىپكەرلەر تۋريس­تەردەن الىناتىن 5 پايىزدىق الىم دا, 0,5 پايىزدىق ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش تە تۋريستەر اعىنىنا ەشقانداي اسەر ەتپەيتىنىن دە ايتىپ كەلگەن بولاتىن. بۇل ماسەلەدە ەڭ باستىسى, جيناۋ جۇيەسى انىق جانە اشىق بولۋى كە­رەك. ونىڭ ۇستىنە ساياحاتشىلار بارا­تىن ەلدى تۋريستىك سالىقتىڭ بار-جوعى­نا قاراپ تاڭدامايتىنىن تۋريزم ەكونو­ميكانىڭ ءىرى سەگمەنتى رەتىندە دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنەن بىلەمىز. ءبىزدىڭ كاسىپكەرلەرىمىزدى ءبىر كۇيدىرىپ, ءبىر جاندىرعان تۋريستىك سالىق ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە, جاپونيا مەن اقش-تا بار. دەگەنمەن وسى مەملەكەتتەردىڭ كوپشىلىگى ەڭ كوپ كەلەتىن مەملەكەتتەر بولىپ قالا بەرەدى.

مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تۋريستىك سالىمداردىڭ وڭاي قاداعا­لا­ناتىنىن ايتىپ وتىر. قارجى مينيستر­لىگى ولار ءۇشىن جەكە بيۋدجەتتىك سىنىپتاما كودىن بەلگىلەدى. 2023 جىلى وبلىس­تاردىڭ قورىن 2,5 ملرد تەڭ­گەگە تولىقتىرۋ جوسپارلانۋدا. بۇل اقشا ينفراقۇرىلىم مەن جول بو­يىنداعى قىزمەت كورسەتۋ سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالادى.

«قالا ءتۋريزمىن دامىتۋ ورتالىعى» قاۋىمداستىعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى تاتيانا ۆەرنيتسكايانىڭ ايتۋىنشا, ازىرگە رەسپۋبليكالىق ما­ڭىزى بار قالالار مەن استانادا تىركەلگەن مولشەرلەمە 0,5 اەك (2023 جىلى 1725 تەڭگە), قالعان بارلىق قالالاردا 0,2 اەك (690 تەڭگە) بولاتىنى تالقىلانىپ جاتىر. تولەم ءاربىر شەتەلدىك ءتۋريستىڭ قاي قوناقۇيدە جانە قاي بولمەدە تۇراتىنىنا قارا­ماستان, قوناقۇيدە بولعان كۇنىنە تولە­نەتىن بولادى. ول ءۇشىن جار­لىق­قا تۇ­زە­ت­ۋلەر ەنگىزۋ قاجەت. بۇل وزگەرىس­تەر­دى ءبىر جارىم ايدىڭ ىشىندە جاساۋعا بو­لادى. ساراپشىنىڭ ايتۋىن­شا قو­ناقۇيلەر كەيدە تۋروپەراتورلار­مەن, كومپانيا­لارمەن جانە جاي قوناق­تارمەن جەكە كەلىسىمدەر جاسايدى.

قازىر ەلىمىزدىڭ 31 قالاسى مەن اۋدا­نىندا وسى تاريفتەر بەكىتىلگەن. بۇل رەتتە ءبىر وبلىستىڭ اۋداندارى مەن قالالارىندا ءارتۇرلى تا­ريف­تەر قولدانىلۋى مۇمكىن, بىراق سا­لىق كولەمى قوناقۇيدىڭ ءبىر كۇندىك جالاقىسىنىڭ 1 پايىزىنان كەم ەمەس. قا­زاقستاننىڭ تۋريستىك قاۋىمداس­تى­عىن­دا ايتىلعانداي, جيناۋ تەتىكتەرى ۇكىمەت قاۋلىسىندا ناقتىلانىپ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى باستالىپ كەتتى. ساراپشىلار ءوز كەزەگىندە 5 پايىزدىق الىم الەمدە ەڭ جوعارى ەمەس ەكەنىنە نازار اۋدارادى. مىسالى, ءۇندىستاندا تاماق پەن سۋسىندار ءۇشىن 5 پايىزدىق وسىمگە 3 پايىز قوسىلادى, جيىنتىعى – 8 پايىز. حيۋستوندا كۋرورتتىق سالىق – 17 پايىز, دۋبايدا 22 پا­يىزدان اسادى. ساراپشىلار بولسا, تۋريزم­ سالاسى ۇكىمەتتىڭ ىقىلاسىنان ەشقانداي كەندە بولماعانىن, كۇنى بۇگىنگە دەيىن وسى سالانى دامىتۋعا قانشا قارجىنىڭ جۇمسالعانى تۋرالى مالىمەتتەر ۇكى­مەت­تىڭ دە ەسىنەن شىعىپ قالۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

وزبەكستاندا شەتەلدىكتەر ءۇشىن تۋريستىك سالىق 2012 جىلى ەنگىزىلگەن. 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ تۇركيادا قوناقۇيلەردە, پانسيوناتتاردا, كەمپينگتەردە جانە باسقا ورنالاستىرۋ ورىندارىندا تۇرۋعا 2 پايىزدىق سالىق قولدانىلادى. بۇل تۋرالى تۇركيا ۇكىمەتىنىڭ Resmi gazete گازەتى حابارلادى. تۋريستىك سا­لىقتى قوناقۇيلەردىڭ وزدەرى جانە باسقا ورنالاستىرۋ ورىندارى جينايدى. ۇيىمداستىرىلعان تۋردى جاساۋ كەزىندە ونى تۋريستىك اگەنتتىكتەر تۋر­دىڭ قۇنىنا قوسۋى مۇمكىن. سونى­مەن بىرگە Resmi گازەتىنىڭ حابارلاۋىنشا, قوناقۇيلەر كورسەتەتىن قىزمەتتەر (مىسالى, تاماقتانۋ, دەمالىس, سپورت زالىن پايدالانۋ جانە ت.ب.) سالىق سالۋ كولەمىنە ەشقانداي اسەر ەتپەيدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءتۋريزمدى ەكونومي­كا­­نىڭ تابىسى مول سالاسىنا اينالدىرۋ ءۇشىن كەشەندى جانە مازمۇندى جۇمىس جۇرگىزۋ قاجەت ەكەنىن, شەتەل تاجىريبەسىنەن ۇلگى الۋعا بولاتىنىن, كورمە-پرەزەنتاتسيا, فورۋمدار مەن بۋكلەتتەر ماسەلەنى شەشپەيتىنىن تالاي رەت ايتقان. بۇۇ, دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيىمى, حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى ءتۋريزمنىڭ تابىسى جىلىنا 3,5 ترلن دوللارعا جەتكەنىن ايتادى. بۇل الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 10,9 پايىزى, ينۆەستيتسيالاردىڭ 7 پايىزىنا تەڭ.

ساراپشى زامير قاراجانوۆتىڭ ايتۋىنشا ءتۋريزمدى دامىتۋ ءۇشىن ونى جەكە مينيسترلىك نەمەسە اگەنتتىك دەڭ­گە­يىنە كوتەرۋ كەرەك. تۋريزمگە باي­لانىستى قوردالانىپ قالعان تۇيت­كىل­دەر­دى شەشپەيىنشە سالا العا جىلجىمايدى. اگەنتتىك مارتەبەسىن بەرىپ, ءتۋريز­مىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان ەلدەر بىزگە ۇلگى بولۋى كەرەك. بولاشاقتى بۇ­گىن­نەن ويلاۋىمىز كەرەكتىگىن ايت­قان ساراپشى الەمدە شىنايىلىق پەن تابيعيلىقتىڭ قۇنى كوتەرىلىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.

«تۋريستەر ەكولوگيالىق تازا جەرلەرگە ساياحاتتاۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ جۇرگەنىن كورىپ ءجۇرمىز. ءبىز باسىمدىق بەرىپ وتىرعان باعىتتاردىڭ بىرەگەيى وسى بولۋى ءتيىس» دەيدى ز.قاراجانوۆ.

ونىڭ ولشەمىنشە تۋريزمگە دەگەن ءبىزدىڭ ۇستانىم توق بالانىڭ كوز­قا­را­سى­مەن قارالادى, مەملەكەتتىڭ اسى­راۋىنداعى كۆازيسەكتور دەگەن تۇ­سىنىك قا­لىپتاسىپ قالعان. بۇل كوز­قاراس وزگەر­گەن جوق. مادەنيەت مينيسترلىگى تۋريستەرگە سالىناتىن جاڭا سالىق ءبىر شىنى كوفەدەن قىمبات بولمايتىنىن ايتۋدا.

«دامىعان ەلدەر تۋريستەرگە سالىناتىن سالىق ءتۇرىن ءارتاراپتاندىرىپ جاتىر. يتاليادا 18 جاستان اس­قان تۋريس­­تەردىڭ بارىنە سالىنادى. ال گەر­مانيا بولسا اۋەجاي, تەمىرجول­دار­عا دەيىن كىرىپ-شىعۋ سالىعىن ەنگىزگەن. بىزگە ەندى جۇمساق سالىق ساياساتىنان بىرتىندەپ باس تارتاتىن كەز كەلدى. تۋريزم يندۋسترياسى تابىستى سالا ەمەس, مەملەكەتتىڭ سۋبسيدياسىنا تا­ۋەل­دى سالاعا اينالىپ كەتتى», دەيدى ز.قاراجانوۆ.

ىشكى نارىقتاعى كومپانيالاردىڭ 80 پايىزىنىڭ شەتەلدىك ءتۋريزمدى ناسيحاتتاۋمەن اينالىسىپ كەلگەنى بەلگىلى. ولاردىڭ سالانى دامىتۋعا اسەرى ازداۋ بولىپ تۇر.

«مەملەكەتارالىق كەلىسىمدەردىڭ كوپ­شىلىگىندە تۋريزم ەلدەر اراسىن­داعى ىنتىماقتاستىقتىڭ پەرسپەك­تي­ۆالى سالاسى رەتىندە ءجيى قاراس­تى­رىلادى. بىراق تۋريزم يندۋستريا­سى قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيى تومەن, باعاسى قىمبات استانا, الماتى نەمەسە اقتاۋ, كوكشەتاۋمەن شەكتەلىپ قالماۋ كەرەك. وڭتۇستىك پەن شىعىس ايماقتىڭ ىشكەرى اۋداندارىنداعى اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرگەن ماماندار از. جىل سايىن تەك اۋدارما سالاسىن­دا مىڭداعان تۇلەك جوو ديپلومىن الىپ شىعادى. سول جاستاردىڭ كەمى 20 پايىزى تۋريستىك الەۋەتى بار ايماقتارعا بارسا شەتەلدىك تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتۋ ماسەلەسى شەشىلەر ەدى. تۋريستىك سەكتوردى ماماندارمەن قام­تاماسىز ەتۋدى مەملەكەتتىك باع­دار­لاما شەڭبەرىندە شەشۋگە بولادى», دەيدى ساراپشى.

ەۋرازيا ينتەگراتسياسى ساراپشى­سى ەدۋار پولەتاەۆ بىزگە بەرگەن سۇح­باتىندا تۋريزم ينتەگراتسياسى قازاق­ستان­دا بىرەر جىلدان بەرى كوتە­رى­لىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.

«دامۋ جولىنا ەندى تۇسكەن قازاق­ستان عانا ەمەس, ءتۋريزمنىڭ تارتىلىس نۇكتەسىنە اينالىپ وتىرعان ەلدەردىڭ ەن­دىگى جەردە ەسىكتى جاۋىپ الىپ, ءتۋريزم­ىن دامىتا المايتىنىن ءتۇسىنىپ وتىر. ورتالىق ازياداعى وزگە ەلدەرمەن سا­لىستىرعاندا قازاقستانداعى تۋريزم بۇقارالىق سيپات العان جوق. دە­مەك تۋريزمگە قاتىستى سالىق پەن الىم ماسەلەسىن جان-جاعىمىزبەن ۇيلەستىرىپ الۋ كەرەك», دەيدى.

قانشا جەردەن تىرىسساق تا, اقشا سالساق تا ءتۋريزمدى جەكە-دارا دامى­تا المايتىنىمىز بەلگىلى بولىپ قال­دى. قىرعىزدىڭ ىستىقكولى, وزبەك­تىڭ سامارقاند پەن بۇحارا, حورەزمى ورتالىق ازياداعى تۋريزم سەگمەنتىنىڭ «تارتىلىس وشاعىنا» اينالىپ وتىر. قازاقستاندىقتاردىڭ جاز جايلاۋىنا اينالعان تۇركيا مەن دۋباي باعىتى بويىنشا باعا ءوستى. ال بيزنەستىڭ تابيعاتى كەز كەلگەن شىعىننىڭ ورنىن باسقا باعىتپەن تولتىرعاندى قۇپ كورەدى. سوندىقتان وسى سالانىڭ ويىنشىلارى وتە تانىمال ەمەس باعىتتارعا باسىمدىق بەرىپ, شىعىننىڭ ورنىن تول­تىرۋعا تىرىسۋى ابدەن مۇمكىن. ەن­دى­گى باعىتتىڭ ىڭعايى اسا باي ەمەس, ورتا داۋلەتتىلەردىڭ قالتاسىنا باسىم­دىق بەرىپ وتىر.

ە.پولەتاەۆ ايتىپ وتكەندەي, ور­تا­ل­ىق ازياعا كەلەتىن كوپتەگەن تۋريس­تەر بىرنەشە ەلدى بىردەن كورگىسى كەلەدى. بىراق ايماق مەملەكەتتەرىنىڭ ورتاق تۋريستىك ۆيزاسى جوق. وزبەكس­تان­مەن ءبىر ۆيزاعا قاتىستى كەيبىر الدىن الا جوس­پارلار ايتىلدى, بىراق ازىرشە ىلگەرىلەۋ بايقالمايدى. بۇل ۆيزانى ازىرگە «جىبەك جولى» دەپ اتاۋعا بولادى. 2019 جىلى «ورتالىق ازيانىڭ تۋريستىك برەندى» جوباسى جاريالاندى. جول قازاقستان, وزبەكستان, تاجىكستان جانە قىرعىزستان اۋماقتارى ارقىلى وتەدى. ساراپشى ايتىپ وتكەندەي, بۇل ۇسىنىس تا ۇكىمەت قاپەرگە الىپ جۇ­رە­ت­ىن باعىت.

قازىر الىس-جاقىن كورشىلەرىمىزدىڭ نازارى وسى باعىتقا اۋىپ وتىرعانىن تومەندەگى دەرەكتەردەن بايقاۋعا بولادى. قىرعىزستان بيىل 5 ملن تۋريست, وزبەكستان كەلەسى جىلى 7 ملن ىشكى ءتۋريستى جانە 12 ملن سىرتقى ءتۋريستى قابىلدايمىز دەپ وتىر. ە.پولەتاەۆ سوزىمەن ايتقاندا, شەكارالىق جانە وڭىرلىك ماسەلەلەر شەشىلسە, قازاقستان ورتا ازياعا ەسىك اشاتىن تۋريزم حابىنا اينالادى. پاندەميانىڭ سىرتقى ءتۋريزمنىڭ قابىرعاسىن قاقىراتىپ كەتكەنى راس, بىراق بۇل ىشكى تۋريزم ءۇشىن قولايلى مۇمكىندىك تۋعىزدى دەيدى پولەتاەۆ. ەندىگى جەردە الەمنىڭ ەڭ ءىرى تۋريستىك كومپانيالارىنىڭ ورتالىق ازيا ەلدەرىنە ارنالعان تۋ­ريستىك پاكەت­تە­رىنە قازاقستاندى ەنگىزۋدى قولعا الۋ كەرەك.

بۇۇ, دۇنيەجۇزىلىك تۋريستىك ۇيى­­م جانە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى ءتۋريزم­نىڭ تابىسى جىلىنا 3,5 ترلن دوللارعا جەتكەنىن ايتادى. بۇل الەم­دىك ءىجو-ءنىڭ 10,9 پايىزىنا, ال ينۆەس­تي­تسيالاردىڭ 7 پايىزىنا تەڭ. ءبىزدىڭ ەلدە وسى سەكتوردىڭ ءىجو-دەگى ۇلە­سى تۋرا­لى مالىمەتتەر ءتىپتى ۇلتتىق ستا­تيس­تي­كا بيۋروسىنىڭ دا ساناتىنا ەن­بەپتى.

ساراپشى ايتىپ وتكەندەي, ءبىزدىڭ ەلگە كەلەتىن تۋريستەر سانى ازەر­باي­جان, گرۋزيا, وزبەكستانمەن سا­لىس­­تىر­عاندا كەنجەلەپ قالدى. سەبەبى قىز­مەت ءتۇرى حالىقارالىق ستان­دارت­تار جۇيە­سى­نە ساي ەمەس. ۇكىمەت قا­بىر­عا­لا­رىندا ءتۋريزمدى اربانىڭ بە­سىنشى دوڭ­عا­لاعى رە­تىندە قابىل­داي­تىن­داردىڭ قاراسى باسىم.

«قازاق, وزبەك, قىرعىز تۋريزم ين­دۋسترياسى وكىلدەرى كەزدەسكەن سا­يىن مۇمكىندىگىمىزدى بىرىكتىرەيىك دەپ ءجيى ايتادى. بىراق ءىس جۇزىندە ار­كىم ءوز جاعىنا تارتۋعا تىرىسادى. وزبەكستاندا تۋريزم يندۋس­تريا­سى كسرو كەزىندە-اق ءبىر ىزگە تۇسكەن. ال قىرعىز اعايىندار ۇيىنەن شىق­پاي-اق ەو مەن باتىس ەلدەرى تۋريس­تەرىن وزدەرىنە تارتىپ جاتىر. بۇلاي جالعاسا بەرۋى مۇمكىن ەمەس. قىرعىزستانعا كەلگەن تۋريستەرگە وسى باعىتتا قازاقستاننىڭ كورىك­تى جەر­لەرىن ارالاپ, ساپارىن وزبەك­ستان­دا جال­عاستىرۋ كەرەك. بۇل باعىت جىبەك جو­لىنىڭ ءبىر تار­ماعى رەتىندە دامۋى ءتيىس», دەيدى ە.پولەتاەۆ.