ۇلى اباي اتامىز تۋعان توپىراقتا ومىرگە كەلگەن كەيىپكەرىمىزدىڭ ۇستازدىق قىزمەتىنە وتىز جىلدان اسسا دا, ۋاقىت تالابىنان ءبىر ءسات قالىپ كورگەن ەمەس. ۇنەمى ىزدەنىستە جۇرەدى. جاڭاشىل. تالاپشىل. باستاماشىل. ءبىز راحات وماشقىزىنىڭ وسى قاسيەتىن اڭگىمە بارىسىندا بايقادىق. تاجىريبەسى مول بىلىكتى ماماننىڭ ايتار ويى دا وزگەشە. كوپ ارىپتەستەرىنە ۇقسامايدى.
– ءبىلىم سالاسىندا ءبىر ورىندا توقتاپ قالۋعا بولمايدى. ۇنەمى العا جىلجىپ وتىرۋ كەرەك. سوندىقتان ءار كەزەڭگە بايلانىستى وقۋ باعدارلاماسى دا وزگەرەدى. ول – زاڭدىلىق. كەيدە «مەكتەپتەگى ءبىلىم جۇيەسى بۇرىنعىداي ەمەس» دەگەن پىكىردى ەستيمىز. قازىر ۋاقىت باسقا. ەندى بالالاردى بۇرىنعى ءبىلىم جۇيەسىمەن وقىتا المايمىز. وقۋشىلاردى وسىدان وتىز, جيىرما, ءتىپتى ون جىل بۇرىنعى مەكتەپ تۇلەكتەرىمەن سالىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇگىندە ەلىمىزدە جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى ىسكە اسىپ جاتىر. بۇل – زامان تالابى. مەنىڭشە, وقۋشىعا تەك ءپان ارقىلى ءبىلىم بەرىپ قانا قويماي, ولاردى جاڭا زامانعا يكەمدەپ, داعدى قالىپتاستىرۋ كەرەك. ءبىر جاعىنان, XXI عاسىرداعى مەكتەپ تۇلەگى قانداي بولۋى كەرەك دەگەندە, ول الدىمەن قارىم-قاتىناسقا جاقىن, ەل الدىنا شىعىپ كەز كەلگەن مىنبەدەن سويلەي الۋى قاجەت. سونىمەن بىرگە كەز كەلگەن ماسەلەگە سىني كوزبەن قاراپ, جان-جاقتى ساۋاتتى بولۋى كەرەك, – دەيدى ول.
بۇگىندە وقيمىن, ىزدەنەمىن دەگەن وقۋشىعا جول ايناداي جارقىراپ جاتىر. اۋىلدا وتىرىپ, عالامتور ارقىلى الەممەن بايلانىسىپ, قاجەتتى اقپاراتتى الۋعا مۇمكىندىك زور. راحات وماشقىزى جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنى وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگەننەن بەرى مۇعالىمدەردىڭ دە ساناسى وزگەرگەنىن جەتكىزدى. مۇندا ۇستازداردىڭ ىزدەنىسى مەن شىعارماشىلىعىنا باسىمدىق بەرىلگەن. مەكتەپ بەن اتا-انا اراسىنداعى كەرى بايلانىس تا ارتا تۇسكەن.
قازىر ەلىمىزدە اعىلشىن تىلىنە دەگەن سۇرانىس جوعارى. جاس تا, كارى دە اعىلشىنشا سويلەۋگە ۇمتىلادى. ءبىر جاعىنان, بۇعان قۋانساڭىز, ەكىنشىدەن, قازاق تىلىنە دەگەن سۇرانىس تا سونداي بولسا ەكەن دەيسىز. كەيدە بىزدە اعىلشىن مەن قازاق ءتىلى مۇعالىمدەرىنىڭ وقۋ-ادىستەمەسىن ءبىر-بىرىمەن سالىستىرىپ جاتادى. بۇعان كەيىپكەرىمىزدىڭ ايتاتىن ءوز پىكىرى بار.
– نەگىزىنەن ەكەۋىن سالىستىرۋعا بولمايدى. سەبەبى اعىلشىن ءتىلى مۇعالىمدەرىنىڭ وقۋ-ادىستەمەلىك كەشەنى مۇلدە بولەك. ولاردىڭ عاسىرلىق تاريحى بار. وندا بالاعا كەرەكتى قۇرال-جابدىقتىڭ ءبارى دايار. ولار وقۋ-ادىستەمەدە نە جازىلىپ تۇر, تۋرا سونىمەن جۇمىس ىستەيدى. ويدان ەشنارسە قوسپايدى. ولاردىڭ وقۋلىق اۆتورلارى 10-13 ادامنان تۇرادى. ونىڭ اراسىندا عىلىمي اتاعى زور پروفەسسوردان باستاپ, تەوريتيك, پراكتيك سەكىلدى ماماندار قامتىلعان. سونىمەن بىرگە پسيحولوگ بولادى. وقۋلىق جازعاندا بالانىڭ جاس ەرەكشەلىگى دە ەسكەرىلۋ كەرەك. مىنە, ولاردا ءبىر وقۋلىق جازىپ شىعارۋ ءۇشىن قانشاما مامان توپتاسىپ جۇمىس ىستەيدى. تۇتاس ينستيتۋت دەسەك بولادى. بىزدە ولاي ەمەس. بىراق ءبىز سوعان بىرتىندەپ كەلە جاتىرمىز, – دەيدى ر.ازىمباەۆا
ءبىر جىلدارى «مۇعالىم بەدەلىنە» كولەڭكە تۇسىرەتىندەي ءتۇرلى پىكىر ايتىلىپ ءجۇردى. بىراق «اسىلدى توت باسپايدى» دەمەكشى, ءوز ءىسىنىڭ كانىگى شەبەرىنە اينالعان مامان قاي كەزدە دە قادىرلى. كەيىنگى كەزدەرى جۇزەگە اسقان ءبىلىم سالاسىنداعى ساپالى وزگەرىستەردىڭ ۇستاز بەدەلىن كوتەرۋگە تيگىزگەن اسەرى ۇلكەن. مەملەكەت تاراپىنان دا الەۋمەتتىك قولداۋ ارتا ءتۇستى. الايدا ءبىز «مۇعالىم بەدەلى» دەگەندى قالاي تۇسىنەمىز؟ وسى سۇراقتى كەيىپكەرىمىزگە قويىپ كوردىك.
– «مۇعالىم بەدەلى» كەڭ ۇعىمدى بىلدىرەدى. مەنىڭشە, ول – وقۋشىلاردىڭ سىيلاستىعى مەن جىلى كوزقاراسى. ءار مۇعالىم بەدەلىن جەكە قالىپتاستىرادى. ەگەر ساباعىڭدى بالالارعا ۇعىنىقتى تىلمەن جەتكىزىپ, قىزىقتى ەتىپ بەرسەڭىز, ولار سەنى سىيلاپ توبەسىنە كوتەرەدى. جاڭاشىل ۇستازعا دەگەن وقۋشىلاردىڭ قۇرمەتى بولەك. ءوزىم ءۇشىن «مۇعالىم بەدەلى» وسى. وتىز جىلدىق ۇستازدىق جولىمدا ءبىراز وقۋشىنى حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق وليمپياداعا دايىندادىم. ولارمەن جۇمىس ىستەگەندە ۋاقىتتى مۇلدە ەسەپتەگەن ەمەسپىن. قانشاما شاكىرتىم ءبىلىم بايگەسىنەن توپ جاردى. سونى جۇمىسىمنىڭ ناتيجەسى دەپ باعالايمىن. قازىر 9-11 سىنىپ وقۋشىلارىنا قازاق جانە ورىس تىلىنەن ساباق بەرەمىن. كەيدە ءبىر وقۋشىم ساباق ۇستىندە كوڭىلسىز وتىرسا, ونى قاناتتاندىرۋ ءۇشىن «ويان, قازاق», «ويلان, قازاق» دەپ ايتامىن. ويتكەنى وسى ءسوز تىركەستەرى ارقىلى بالانىڭ ساناسىنا قازاقى ۇعىمدى سىڭىرە بەرسەم دەيمىن. ورىس سىنىپتارىندا دا قازاقشا جاتىق سويلەيتىن وقۋشىلار جەتەرلىك. ارينە, بارلىق بالا بىردەي ەمەس. ءار وقۋشىنىڭ كوڭىل كۇيىنە قاراي كەيدە ساباققا دايىنداپ كەلگەن جوسپارىڭدى وزگەرتەسىڭ. ءبىز مۇعالىمدى پسيحولوگ دەگەنىمىزبەن, بالالار بىزدەن وتكەن پسيحولوگ. مىسالى, ءار وقۋشىعا ء«سىز» دەپ سويلەيمىن. وسى ارقىلى ولار وزدەرىن تۇلعا سەزىنە باستايدى. ءار وقۋشى ءوز وي-پىكىرىن اشىق ايتا بىلگەنى دۇرىس. مۇعالىم ساباقتا كوپ سويلەي بەرمەي, بالانى دا تىڭداي ءبىلۋ كەرەك, – دەيدى ۇستاز.
ر.ازىمباەۆانىڭ ەڭبەك جولى 1991 جىلى اباي وبلىسىنداعى قاراۋىل اۋىلىنداعى اباي اتىنداعى ورتا مەكتەپتەن باستالىپ, كەيىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى قىزىلجار اۋدانىنداعى نالوبين ورتا مەكتەبىندە جالعاستى. ودان سوڭ پەتروپاۆل قالاسىنداعى دارىندى بالالارعا ارنالعان مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ليتسەيىندە قىزمەت ىستەدى. وسى ءبىلىم ورداسىندا جۇرگەندە ىزدەنىمپازدىعىمەن كوزگە ءتۇسىپ, ارىپتەستەرىنىڭ اراسىندا ۇلكەن بەدەلگە يە بولدى. قازاق ءتىلىن وقىتۋعا بايلانىستى كومەكشى قۇرالدارى جارىق كورگەن. 2019 جىلى رەسپۋبليكالىق «ۇزدىك پەداگوگ» اتاعىن يەلەندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولىنان II دارەجەلى «بارىس» وردەنىن الدى. بۇدان باسقا دا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى كوپ. استاناعا كەلگەنىنە ءۇش جىلدان اسا ۋاقىت بولسا دا, قازىر ول رەسپۋبليكالىق فيزيكا-ماتەماتيكا مەكتەبىندەگى ماڭدايالدى ۇستازدىڭ بىرىنە اينالدى. مۇعالىم مەرەيى دەگەنىمىز وسى.
