پوەزيا • 15 ناۋرىز, 2023

ايدىن بەتىندەگى پاك بەينە

275 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

بۇل ولەڭدى سوناۋ جىلدارى اتتىڭ جالىندا, تۇيەنىڭ قومىندا دەگەندەي جاعدايدا ءبىر-اق رەت وقىعانبىز. سودان ەستە قالىپتى. اسەرى دە تارقاي قويماپتى. اۋەنى مەن سيقىرلى سازى ارباسا كەرەك. اندا-ساندا اقىن جىرلارىن وقىعاندا وسى ولەڭىن تاۋىپ وقيتىن ادەتىمىز بار. ايتەۋىر «الىستان سەرمەپ, جۇرەكتەن تەربەيتىن» ءبىر عالاماتى بار شىعارما. مۇمكىن ايسىز قاراڭعى ءتۇنى تەڭىز جاعالاپ كەلە جاتقاندا عايىپتان اپپاق ساۋلە توگىلىپ, ايدىن مەن اسپان اراسىنداعى بار عاجايىپقا كوز سۋارىپ ۇلگەرگەن بويدا الگى جارىق جوعالىپ ۇلگەرگەندەي اسەر. قاس قاعىم. بىراق سول قاس قاعىم بۇعان دەيىن سەزىپ-بىلمەگەنىڭدى كوز الدىڭا قۇنداقتاپ, كوكەيىڭە ورناتىپ جوق بولىپ كەتسە... نەسى بار, وندايدى ءومىرى كورمەي وتەتىندەر دە بار ەمەس پە؟ عاجابى, ءداۋىتالى ستامبەكوۆتىڭ بۇل ولەڭى ءبىرىنشى سىنىپتى بىتىرگەن جىلى بالقاش كولىنە كەتىپ قالعان بالاسى تۋرالى بولسا دا, قايعى-قاسىرەت كۇيىنەن بولەك باسقاشا اسەرگە بولەيدى.

ايدىن بەتىندەگى پاك بەينە

ولەڭ دە ەپتەگەن وكىنىش پەن مازا­سىزدىق سەزىلگەنىمەن, پەرىشتەدەي بەي­كۇنا بولمىس كۇن اشىق-جارىقتا سۋعا دا باتپاي, ايدىن بەتىمەن جۇگىرىپ, تول­قىنداردى ساپىرىپ جۇرگەندەي. «سۋعا سالسا باتپايتىن, وتقا سالسا جانبايتىننان» بولەك, اق شۋاققا ورانعان ءناپ-نازىك پاك بەينە. ايدىننىڭ اق تولقىنىمەن ويناپ, كۇننىڭ كۇمىس ساۋلەسىنە ءسىڭىپ كەتكەندە ارتىنان قاراپ قالاسىز. قاراپ قالاسىز دا سول سۇيكىمدى بەينەنى ىزدەپ نەشەمە باراسىز ايدىنعا. اشىق كۇنى اق شۋاقتىڭ سۋعا شاعىلىسقان ساۋلەلەرى اراسىنان ەلەس بەرەدى. بىردە بۇلت پەن داۋىل, نوسەر مەن نايزاعاي اراسىنان جالعىز-اق ساتكە جالت ەتكەن ساۋلەمەن بىرگە كورىنەدى دە جوعالادى.

«كىپ-كىشكەنتاي كەرەمەت عۇمىر ەدى,

ەسىمە السام كوڭىلىم ب ۇلىنەدى.

اناسىنىڭ قولىنان شىعىپ كەتىپ,

كول جاعالاي ءبىر بالا جۇگىرەدى.

جۇگىرەدى, ءبىر قۇلاپ-سۇرىنەدى,

اندا-ساندا بۇلدىراپ كىدىرەدى.

زىرلاپ بارا جاتادى, توقتاي قالىپ,

سۋدىڭ تەرەڭ تۇبىنە ۇڭىلەدى»,

دەپ باستالادى جىر.

جاس ءسابيدىڭ تىنىسىنداي جەپ-جە­ڭىل وقىلادى ولەڭ جانە ەلىكتىرىپ الا جو­نەلەدى. مىنا دۇنيەنىڭ بىلعانى­شىنان بەزىپ, سىلدىراعان سۋدىڭ تۇماسى مەن كۇننىڭ كۇمىس ساۋلەسىنە جەتەلەيدى. سوندا سوڭىنان جۇگىرە باسىپ جەتۋگە تىرىسقانىمەن, اق جارىققا ءسىڭىپ جو­عالعان الگى بەينەدەن كوز جازىپ قالعان اقىن­نىڭ القىنعان دەمى بىلىنەدى. اقىن بالكىم ءوزى عانا كورەدى ول اق ساۋلەنى. سولاي بولا تۇرسا دا, جانىنىڭ ەڭ اياۋلىسى جوعالىپ كەتكەنىمەن, ولدىگە بالامايدى. ءولىپ قالدى دەپ ءتىپتى دە ازا تۇتپايدى. ولەڭنىڭ عاجابى دا وسى تۇسىندا سياقتى.

كەۋدەسى ونىڭ تولى ەدى ارماندارعا!

قولىن بۇلعاپ وسىناۋ ءان-جالعانعا –

كەتە باردى ايدىننىڭ تەرەڭىنە...

نە بار كولدىڭ تۇبىندە؟

مارجان بار ما؟

نە بار كولدىڭ تۇبىندە؟ بىلە المادىم,

قالدى جەتىم مەنىڭ دە سۇراۋلارىم.

مارجان قۋعان بالامەن كول تۇبىندە

كەتە باردى مەنىڭ دە ارماندارىم».

ەشتەڭەدەن تايىنبايتىن, قۋلىق-سۇمدىعى جوق جاس ءسابيدىڭ كىرشىكسىز تازا جانىنداي تاڭعاجايىپ نە بار؟ سۋ تۇبىنە, كۇن تۇبىنە ۇڭىلسە دە قۇمارتقانىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن كوزسىز ەرلىككە تەك سولار عانا بارا الادى. «اقىن دا ءبىر بالا عوي ايعا ۇمتىلعان» دەگەنىندەي ماعجاننىڭ. ءداۋىتالى اقىننىڭ بۇل ولەڭىندە دە سونداي تاپ-تازا مۇڭ بالاشا جۇگىرەدى. سۋدان تازا, سۇتتەن اق سول جاراتىلىس بۇل دۇنيەدەگى تىرشىلىگىن توقتاتقانىمەن, قاسيەتتى رۋح جانە جاندى بەينە رەتىندە قالىپ قويعان. ولمەگەن. ولمەك تۇرماق, ول ءبىز ءومىر دەپ مازمۇن بەرىپ جۇرگەن تىرشىلىكتىڭ ۇستىنەن, ياعني جوعارىدان قاراپ وتىرعانداي سەزىلەدى. تۇپتەپ كەلگەندە, پەندەۋي پيعىل ارالاسقان جەردەن ادامزات بالاسىنىڭ تولىققاندى ادالدىق پەن ادىلەت ۇشىراتۋى قيىن عوي. ءبارى سالىستىرمالى تۇردە عانا شىندىقتى دالەلدەۋگە تىرىسادى. ال اق كوڭىل, ىزگى نيەت پەن العاۋسىز مۇرات جولىندا كوزسىز ەرلىككە بارۋ – تۇنشىعىپ ولەرىن بىلسە دە, سۋ تۇبىندەگى مارجانعا ۇمتىلۋ. سوندا جاس ءسابيدىڭ جانى ءمولدىر, تازا عانا ەمەس, وتكىر ءھام كوزسىز باتىل بولىپ شىعادى. اقىننىڭ ادامداردان گورى الگى ءسابيدى كول مەن جەلدەن سۇراپ جۇرگەنى سوندىقتان.

قالاي دەسەك تە ءداۋىتالى ستامبەكوۆتىڭ بۇل ولەڭى ماعجان اقىننىڭ كەيبىر شىعارمالارىمەن ۇندەسەدى. رۋح تۇرعى­سىنان ءبىر-بىرىمەن سىرلاس جاندار سياقتى. ماعجان جۇماباەۆتىڭ دا جاس بالاسى قايتىس بولعانى تاريحتان ءمالىم. ء«ولىم كۇيى ءتاتتى كۇي» دەگەن ماعجان. ونىڭ ۇستىنە «شايقايدى جاس بالاداي جەلدىڭ لەبى» دەگەن «ياپىراي» انىنەن تۋعان وبرازدار اقىن تاعدىرىمەن شەكتەسىپ, ءبىز تالداپ وتىرعان شىعارمانىڭ بولمىسىنا ءسىڭىسىپ تۇرعانداي مۇڭ تەربەيدى.

«كولدەن ونى سۇرايمىن كۇندە-كۇندە,

مازام كەتكەن ۇيقىسىز تۇندەرىمدە.

قۇلاعىما كول جاقتان جەتەدى ءۇنى –

جىلاعانىن ەستيمىن, كۇلگەنىن دە.

كەيدە جىلاپ جۇرەدى كول جاعالاي,

كەيدە كەلە جاتادى بەلگە قاراي.

اق كويلەگى جەلبىرەپ جۇگىرگەندە

جەتكىزبەيدى, بىلمەيمىن, جەلگە قالاي؟

كەيدە كولدەن ارىدەن قاپتاپ بۇلت,

نايزاعايىن اتادى شاقپاق قىلىپ.

وسى كەزدە تولقىننىڭ ورتاسىندا

مەنىڭ بالام جۇرەدى ساق-ساق ك ۇلىپ...».

سوڭعى جاڭالىقتار