كەرەكۋدە سۇيەك پەن ءمۇيىز جونۋ ونەرى – كەنجەلەپ قالعان سالا. وسىدان بىرەر جىل بۇرىن ونىمەن شۇعىلداناتىن شەبەرلەر ەمگە ىزدەسەڭ دە تابىلمايتىن. كونە ونەردى ءوز بەتىمەن مەڭگەرىپ, مالدان الىنعان شيكىزاتتان بۇيىم جاساۋدىڭ قۇپيا-سىرىنا ءالى كۇنگە ۇڭىلۋمەن كەلە جاتقان قايناربەك ەرنازار ۇلى – بۇل سالادا بىرتىندەپ تانىلا باستاعان ازامات. ول پاۆلودار شاھارىنداعى مالايسارى اتىنداعى ورتا مەكتەپتە ەڭبەك پانىنەن ساباق بەرەدى. وقۋشىلارعا كونە زەرگەرلىك جايىندا عانا ەمەس, اعاشتان, مەتالدان جونىپ بۇيىم جاساۋ, تاسپا ءورۋ, ساندىك-قولدانبالى ونەر جونىندە تالماي ۇيرەتىپ ءجۇر.
«سۇيەك جونۋ – كۇردەلى ءارى ادام اعزاسى ءۇشىن قاۋىپتى ونەر. ەڭ اۋەلى سۇيەكتى باپتاۋ تەحنولوگياسىنىڭ ءوزى كوپ ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى. قوي مەن سيىردىكىنە, تۇيەنىكىنە قاراعاندا جىلقىنىڭ سۇيەگىنەن مايدى اجىراتۋ اسا قيىن. سۋعا تۇز نەمەسە اس سوداسىن ارالاستىرىپ, سۋىن قايتا-قايتا اۋىستىرا وتىرىپ, 7-8 ساعات قايناتاسىڭ. ال سۇيەكتى جونعاندا ودان شىعاتىن كۇل مەن توزاڭ ادام وكپەسى ءۇشىن اسا قاۋىپتى. قولقانى اتاتىن اششى ءيىسى ءۇشىن دە كوبى جولاي قويمايدى. سوندىقتان جۇمىس بارىسىندا قورعانىش قۇرال تاققان ءجون», دەيدى شەبەر.
ءبىز بارعاندا قولدان ساداق ءيىپ جاساۋعا تالپىنىپ جاتقانىن جەتكىزدى. تالدى قالىپقا سالىپ ءيىپ, كەپتىرىپ قويىپتى. دايىن بولعان سوڭ ەرتەدەگى شەبەرلەرشە ادىرناسىنىڭ ىشكى جاعىن سۇيەكپەن قاپتاپ, ال سىرتقى بولىگىنە قارا مالدىڭ جىلىگىنەن الىنعان شاندىردىڭ تارامىسىن تارتپاق ويى بار. شاندىردان تالشىق الۋ ءۇشىن ونى كەپتىرىپ, سوڭىنان اعاش بالعامەن ۇرعىلاپ ءپىشىنىن كەلتىرەدى. سول كەزدە تالشىقتارى بىلەۋلەنىپ شىعا باستايتىن كورىنەدى. سۇيەك ادىرنانى سىنىپ كەتۋدەن ساقتاسا, شاندىردىڭ تارامىسى ونىڭ سەرىپپەلىك قاسيەتىن ەسەلەي تۇسەدى. مۇنداي ساداقتاردى شىرەي تارتقاندا كىرىسىنىڭ تارتىلىس سالماعى ورتاشا ەسەپپەن 90 كيلوگرامدى قۇراپ, جەبەسى ءبىر شاقىرىمعا دەيىن ۇشادى. نەگىزى مال سۇيەگىن بۇگىندە اسپاپتار مەن ءتۇرلى بۇيىم جاساۋعا پايدالاناتىندار كوپ. اسىرەسە قوبىز بەن دومبىرا شەبەرلەرى ونىڭ سان ءتۇرلى تەحنولوگياسىن مەڭگەرگەن. دومبىرانىڭ بۋناقتارىن بەلگىلەپ, موينىنداعى پەرنەلەردى بەينەلەگەندە جەلىمگە سۇيەكتىڭ ك ۇلىن قوسسا, اسپاپ اسەرلى بولا تۇسەدى. ءارى ول دومبىرانى تارتقاندا ساۋساقتاردىڭ جىلدام قوزعالۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى ەكەن.
«جىلقىنىڭ جاعىنان, ال قوي مەن سيىردىڭ جاۋىرىنى مەن قابىرعالارىنان ءتۇرلى بۇيىم جاساۋعا بولادى. سۇيەك, مۇيىزگە قاراعاندا قاتتى ماتەريال بولعاندىقتان, كونە زاماندا ودان كوبىنە تاراق, تەبەن ينە دايىنداعان. ال ءمۇيىز جۇمساق ءارى جەڭىل بولعاندىقتان, شاقشا, تانا-تۇيمە, وجاۋ, جەبەساۋىتقا ىڭعايلى. بۇدان بولەك, مۇيىزدەن قىزدارعا ارنالعان شاشقىستىرعىش, سىرعا, بىلەزىك, ساقينا, كوزتۇمار, القا سالپىنشاقتارىن جاساۋعا بولادى. ءمۇيىزدى قايناتقاندا كادىمگى پلاستيك سەكىلدى بىلقىلداق بولىپ قالادى. سوسىن كەز كەلگەن قالىپقا كەلتىرىپ, سۋىتاسىڭ. ءبىر ەرەكشەلىگى, مۇيىزدەن جاسالعان بۇيىمنىڭ سىرتىن لاكپەن بوياۋدىڭ قاجەتى جوق. وتە ۇساق جونعىشپەن وڭدەگەندە جىپ-جىلتىر بولىپ شىعا كەلەدى ءارى ءوڭىن جوعالتپايدى. ەشكىنىڭ ءمۇيىزى – ەڭ جۇمساعى. ارقاردىڭ مۇيىزىنەن قىمىزعا ارنالعان وجاۋ جاسالادى», دەپ اڭگىمەلەدى قايناربەك. ۇستاز ءبىلىم ورداسىندا «اتامۇرا» دەپ اتالاتىن تەگىن ۇيىرمە اشقان. قازىرگى ۋاقىتتا ونعا جۋىق وقۋشى شەبەرلىكتىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنىپ ءجۇر. سوڭعى ءۇش جىلدا وقۋشىلارىمەن وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋ-فەستيۆالدارعا قاتىسىپ, جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنگەن.
وكىنىشكە قاراي, پاۆلودار وبلىسىنداعى مادەنيەت پەن ءبىلىم سالالارىنىڭ باسشىلارى سۇيەك جونۋ ونەرىن قولداۋعا ىنتا تانىتپاي وتىرعانى بايقالادى. بايقاۋلارعا بارىپ قاتىسسا, سۇيەك پەن ءمۇيىز بۇيىمدارىنا ۇيىمداستىرۋشىلار اسا نازار اۋدارمايدى ەكەن.
«بۇعان سەبەپ – قازىلار القاسىنىڭ بۇل ونەردى تۇسىنبەيتىندىگى. ولار ءبىزدىڭ وقۋشىلار جاساعان زاتتارعا قاراپ, «مىناۋ پلاستيكتەن ازىرلەنىپ, سىرتى لاكتالعان دۇنيە عوي», دەپ كۇلەدى. بۇل ونەر ءتۇرىنىڭ اسا كۇردەلى, زەرگەرلىك ونەر ەكەنىن قايدان ءبىلسىن. فەستيۆالداردا ەلەنبەي قالىپ جاتامىز. ەلەمەۋشىلىك پەن قولداۋدىڭ جوقتىعى كەي-كەيدە ىنتا-جىگەرىمىزدى جاسىتادى. جالپى, سۇيەك جونۋ – جوعالىپ بارا جاتقان ونەر ءتۇرى. ونى ساقتاپ قالۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان بەلگىلى ءبىر كومەك-قولداۋ بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. وزگە ايماقتاردا مىقتى شەبەرلەر بار دەپ ەستيمىن. ولارعا بارىپ شەبەرلىگىمدى جەتىلدىرسەم, تاجىريبەمدى شىڭداسام دەپ تالاي مارتە وقتالدىم. الايدا از عانا ەڭبەكاقىم وعان مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. ۇمىت قالعان ونەردى جاڭعىرتۋعا جەرگىلىكتى ازاماتتار مۇددەلى بولسا ەكەن», دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى شەبەر.
قايناربەكتىڭ سۇيەك جونۋدان بولەك, ورىمشىلىك قابىلەتى دە وڭىرىمىزگە تانىمال. قايىستان ورىلەتىن «قوسبۇرىمنىڭ» 11, 12 تاسپالى ءتۇرىن, قامشىنىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن ورە بەرەدى. جالپى, ءورىم تەحنولوگياسىندا 30-دان استام تاسپادان ءبىر مەزەتتە ءورىم جاساي الاتىندار سيرەك. ال مەكتەپ ۇستازى بۇل ونەردى جاقسى مەڭگەرگەن. ەشكىنىڭ تەرىسىنەن قىلداي ەتىپ تىلىنەتىن تاسپالاردان 20, 30 ءورىمدى تارتىپ, قاجەت پىشىندە ورنەكتەي الادى. نەگىزى ەشكى مەن جىلقىنىڭ تەرىسىنەن الىنعان قايىستان ساندىك-قولدانبالى بۇيىمدار جاسالادى ەكەن. سەبەبى ولار – وتە جۇمساق. ال سيىر مەن وگىز تەرىسىنەن تىلىنگەن تاسپادان التى تاسپالى ءبۇزاۋتىس, سەگىز تاسپالى اۋىر قامشى ورىلەدى. بۇل قامشىلار ەرتەدە قارۋ رەتىندە قولدانىلعان.
پاۆلودار
