قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى ەلدىڭ گەندەرلىك ساياساتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, قوعامدىق-ساياسي قىزمەت سالاسىنداعى ايەلدەر مەن ەرلەردىڭ تەڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرىن ىسكە اسىرۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن انىقتاۋ جانە گەندەرلىك ساياسات سالاسىنداعى پروبلەمالىق اسپەكتىلەردى تالداۋ بويىنشا الەۋمەتتىك زەرتتەۋ جۇرگىزگەن.
– جاپپاي ساۋالداماعا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 3 قالا مەن 14 وبلىستان (ساۋالداما جاڭا وبلىستار قۇرىلماي تۇرىپ جاسالعان بولاتىن) 1200 رەسپوندەنت قاتىستى. زەرتتەۋ 18 جانە ودان ۇلكەن جاستاعى ازاماتتار اراسىندا جۇرگىزىلدى. بۇل رەتتە بىرقاتار مىندەت العا قويىلدى. اتاپ ايتقاندا, گەندەرلىك ساياسات سالاسىنداعى شەت مەملەكەتتەردىڭ وزىق تاجىريبەسىن انىقتاۋ, ەلدە گەندەرلىك ساياساتتى ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرىن زەرتتەپ, ماسەلەلەردى بەلگىلەۋ, سونداي-اق گەندەرلىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدا ايەلدەر مەن قىزداردىڭ مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ بويىنشا مەملەكەتتە قابىلدانىپ جاتقان شارالار جان-جاقتى زەرتتەلدى. بۇعان قوسا ساندىق جانە ساپالىق ادىستەردى قولدانا وتىرىپ, الەۋمەتتانۋ زەرتتەۋىن جۇرگىزىپ, پراكتيكالىق ۇسىنىستار ازىرلەندى, – دەدى قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسەم قايداروۆا وكق الاڭىندا وتكەن بريفينگتە.
جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىنە وراي اسەم قايداروۆا ەلىمىزدە گەندەرلىك قۇقىق, تەڭدىكتە ءالى دە بولسا ايتارلىقتاي الشاقتىق بارىن ايتادى.
– اسىرەسە بۇل ساياسي جانە ەكونوميكالىق سالادا كوپ بايقالادى. ويتكەنى ءبىزدىڭ قوعامدا ايەلدەردىڭ ساياساتقا قاتىسۋى ەر-ازاماتتارعا قاراعاندا شەكتەۋلى. ۇزاقمەرزىمدى كەلەشەكتە بۇل ۇلتتىق ادامي كاپيتالدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن. سوندىقتان بۇل ماسەلەگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت, – دەدى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
سونداي-اق الەۋمەتتىك ساۋالداما ەلدە ايەلدەردىڭ كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى بەلسەندىلىگى تومەن ەكەنىن كورسەتكەن. شاعىن ورتا بيزنەس سالاسىندا ايەلدەردىڭ 30%-ى عانا, ال ەرلەردىڭ 70%-ى جۇمىس ىستەيدى. قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ وتباسى ينستيتۋتىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ولگا نيكولاەۆانىڭ ايتۋىنشا, رەسمي نەمەسە ازاماتتىق نەكەدە تۇراتىن ايەلدەردىڭ شامامەن 10%-ى ەكونوميكالىق تۇرعىدان جۇبايىنا تاۋەلدى.
– جاپپاي ساۋالدامانىڭ ناتيجەسىنە سايكەس, ايەلدەردىڭ 47,3%-ى ءوز ءىسىن اشىپ, بيزنەسپەن اينالىسقىسى كەلەدى. ءوز كاسىبىن اشۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن ەڭ كوپ تارالعان سەبەپتەر رەتىندە ايەلدەر قارجى جەتىسپەۋشىلىگىن (64,7%), تاجىريبەنىڭ, ءبىلىمنىڭ بولماۋىن (33%), قورقىنىشتى (22,4%) اتادى, – دەدى ول. وسى ورايدا ولگا نيكولاەۆا ايەلدەرگە ارنالعان تالىمگەرلىك ينستيتۋتىن كەڭەيتۋدى, ەكونوميكالىق قولداۋدىڭ قولجەتىمدى شارالارى تۋرالى حاباردار ەتۋدى ۇسىندى.
بۇعان قوسا وتباسى ينستيتۋتىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى سوڭعى ەكى جىلدا ايەلدەردى زورلىق-زومبىلىقتان قورعاۋ بويىنشا ءىىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ سانى ەكى ەسەگە ارتقانىن ايتتى. وتكەن جىلدان باستاپ زورلىق-زومبىلىق جاعدايىندا اگرەسسوردىڭ كىناسىن دالەلدەۋ مىندەتى جابىرلەنۋشىگە ەمەس, پوليتسياعا جۇكتەلگەن.
– ازاماتتاردىڭ 5%-دان استامى زورلىق-زومبىلىققا ۇشىراعان, ونىڭ ىشىندە ەرلەر دە, ايەلدەر دە بار. ەر ادامدار بۇل قاۋىپكە نەگىزىنەن كوشەدە, ال ايەلدەر قوعامدىق ورىنداردا جانە ۇيدە تاپ بولعان, بۇل تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ماسەلەسىنىڭ وزەكتىلىگىن كورسەتەدى. بۇل رەتتە ازاماتتاردىڭ ۇشتەن ءبىرى سوڭعى ەكى جىلدا بۇل ماسەلە بويىنشا جاعدايدىڭ جاقسارعانىن اتاپ ءوتتى. بۇعان مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسى دا ءوز اسەرىن تيگىزدى, – دەدى و.نيكولاەۆا.
وتباسى ينستيتۋتىن زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى حاراسمەنت ماسەلەسىن دە ءسوز ەتتى. «ازاماتتاردىڭ شامامەن 5 پايىزى جىنىستىق بوپسالاۋعا ۇشىراعان. مۇنداي جاعداي ەرلەرگە قاراعاندا ايەلدەر اراسىندا 10 ەسە ءجيى بولاتىنىن ايتا كەتكەن ءجون», دەدى ول.
ءسوز سوڭىندا, ماماندار ەلدەگى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتى, قۋدالاۋدى, جىنىستىق قۋدالاۋدى, ايەلدەر مەن قىزداردى نەكەگە تۇرۋ ماقساتىندا ۇرلاۋدى قالىپتى ەمەس جاعدايعا اينالدىرۋ ءۇشىن وسىنداي قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا نەمقۇرايلىق تانىتپاۋ, زاڭناماعا «جىنىستىق قۋدالاۋ» تەرمينىن ەنگىزۋدى ۇسىندى.
