ونەر • 12 ناۋرىز, 2023

كۇمبىرلەگەن كۇي كەشى

550 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

يسا بايزاقوۆ اتىنداعى پاۆلودار وبلىستىق فيلارمونياسىنىڭ كونتسەرت زالىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى تۇرار الىپباەۆتىڭ «كۇي عۇمىر» اتتى كەشى ءوتتى.

كۇمبىرلەگەن كۇي كەشى

تۇلا بويى­نا تۋا بىتكەن ەرەك­شە ونەرىن كەرەكۋ جۇرتىنا پاش ەتكەن كۇيشى بۇل كۇنى ۇلكەن تەبى­رەنىسپەن بىرنەشە كۇيدى ەرەكشە ما­نەردە ورىندادى. سونىڭ ءبىرى – وقاپ قابيعو­جين­نىڭ «اداسقاق» كۇيى.

بۇل تۋىن­دى – كو­ڭىل كۇي­دىڭ, ءومىر بۇل­قىنى­سىنىڭ كۇيى. بىر­دەن شىمىر, تو­گىل­­تىپ باستالا­تىن دومبىرا سا­زى كوككە ورلەپ, بىردە ورنىندا قۇي­قىلجىپ, ەندى ءبىر مەزەتتە قۇيىندى ساتتەرگە سىلتەيدى. كۇي­شىنىڭ بۋناقتاعى شەبەر ساۋساقتارى بىرتىندەپ تومەن تارتا باستاپ ەدى, ءوزىن ىشتەن جازعىرعان, وتكەننەن ساباق العان قاسىرەتتى جاننىڭ كۇرسىنىسى دە قۇلاققا جەتكەندەي بولدى. «اداسقاق» داۋىلداتىپ بارىپ اياقتالاتىن كۇي ەكەن. بۇل كۇي اۆتورىنىڭ ىشكى تەبىرەنىسى, الداعى قۋانىشتى كۇندەرگە دەگەن سەنىمىنىڭ سەرگەكتىگى دەپ ۇعىندىق.

تۇرار الىپباەۆتىڭ ايتۋىنشا, 1934 جىلى ايگىلى كومپوزيتور, ديريجەر احمەت جۇبانوۆ الماتىعا قازاقستاننىڭ ءار تۇپكىرىنەن مەن دەگەن ۇزدىك كۇيشىلەردى جينايدى. سوندا 70-كە جۋىق كۇيشى كەلىپ, سونىڭ ىشىندە تەك سەگىزىنىڭ ورىنداۋىنداعى كۇيلەر ماسكەۋ قالاسىندا ۇنتاسپاعا جازۋ ءۇشىن تاڭدالىپ الىنعان ەكەن. وسى ۇركەردەي توپتا وقاپ قابيعوجين دە بولعان. ونەر يەسى كۇي اتاسى قۇرمانعازى مەن دينانىڭ مۋزىكالىق مۇراسىن ناسيحاتتاۋشى ەدى. ودان بولەك, جانتورە, تۇركەش, سوقىر ەسجان, داۋلەتكەرەي سياقتى حالىق سازگەرلەرىنىڭ باعا جەتپەس كۇيلەرىن ساقتاپ, جاڭعىرتىپ مۋزىكالىق حورعا قوسۋىمەن قاتار, كوپتەگەن جاستى دومبىراشىلىق ونەرگە باۋلىدى. 1939 جىلى ماسكەۋدە وتكەن حالىق تالانتتارىنىڭ بۇكىلوداقتىق بايقاۋىنا قاتىسقان. ءوزى شىعارعان كۇيلەرىنىڭ ىشىندەگى قوماقتىسى – «اداسقاق» كۇيى. «اداسقاقتى» كەزىندە ەرتىس-بايان ءوڭىرىنىڭ تۋماسى, قازاق كسر حالىق ءارتىسى, كۇيشى-دومبىراشى رۇستەمبەك وماروۆ تا شەبەر ورىنداعان. ءۇنتاسپادا ساقتالىپ قالعان نۇسقاسى بار. وكىنىشكە قاراي, بۇل كۇيدى بىلەتىندەر قازىرگى ۋاقىتتا وتە سيرەك.

كونتسەرتتە تۇرار الىپباەۆ قۇرمانعازىنىڭ «باي­جۇما», ەسىردىڭ «اقجارما», وسكەنبايدىڭ «بۇل­بۇل اقجەلەڭ», دينانىڭ «بۇلبۇل», قازانعاپتىڭ «كوكىل», «18 جاسار بالجان قىز», «ساۋ بول, بالجان», ق.احمەديا­روۆتىڭ «تۇبەك تولعاۋ» جانە تاعى باسقا كۇي­لەردى ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىندادى. رۋحاني كەشتە وبلىس­تىق فيلارمونيانىڭ رۇستەمبەك وماروۆ اتىن­داعى قازاق ۇلت اسپاپتار وركەسترى كۇيشىنىڭ شىعارما­شىلىعىنان تۋعان بىرنەشە كۇيدى تارتۋ ەتتى. ايتا كەتەيىك, بۇل وركەستردىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى ءارى باس ديريجەرى قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەر تالعات كارىموۆ.

 

پاۆلودار 

سوڭعى جاڭالىقتار