ەكى كەزەڭدى قامتىعان دەرەكتى تۋىندىنىڭ العاشقى بولىمىندە ۇلت كوسەمى ءومىرىنىڭ ەڭ نەگىزگى تۇستارى الىنعان. قاراعاندى وبلىسىنا قاراستى اقتوعاي اۋدانىنداعى ءاليحان تۋعان جەكەجال قىستاعىنان باستاپ, اتا-بابالارى جەرلەنگەن تالدى بەيىت, توقىراۋىن, قارقارالىداعى ىزدەرىنەن شىعاتىن سوقپاقتان ماسكەۋدەگى دون زيراتىنا دەيىنگى ارالىق. ۇلتتىڭ باقىتى مەن تەڭدىگى جولىنداعى تۇلعانىڭ جانكەشتى كۇرەس جولىنىڭ ءاربىر نۇكتەسىن ۇرپاق جادىنان وشىرمەۋگە ءتيىس. قازاق حالقىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن باسىن بايگەگە تىككەن كوشباسشىنىڭ ءومىر جولى قايتا-قايتا كورسەتىلمەسە, اقپارات تاسقىنى ءسات سايىن جاڭارعان مىنا زاماندا ۇتىلارىمىز حاق. ءفيلمدى ءتۇسىرۋشى – ولكەتانۋشى تۇڭعىشباي مۇقان مەن ونىڭ نەمەرەسى مەدەۋ ابەۋزار العاشقى بولىمدە سونى كوزدەگەن سياقتى. ال ەكىنشى ءبولىمى تۋرالى يدەيا اۆتورى, ولكەتانۋشى تۇڭعىشباي مۇقان بىلاي ءتۇسىندىردى:
«قارقارالى ۋەزى بولىپ تۇرعان كەزدە توقىراۋىن بولىسى, قازىرگى اقتوعاي اۋدانىندا ءاليحان بوكەيحان, ءالىمحان ەرمەكوۆ, جاقىپ اقباەۆ تۋعان ەكەن. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان سوڭ نەبارى 9 اي ۋاقىت وتكەندە, 1992 جىلدىڭ تامىزىندا اقتوعاي جۇرتشىلىعى رەسپۋبليكا كولەمىندە ەڭ العاشقى بولىپ, الاش ارىستارىنا ارناپ, تانىمدىق كونفەرەنتسيا وتكىزىپ, اس بەردى. سول تاريحي ءىس-شارا بارىسىندا ءۇش ارىستىڭ تۋعان جەرىندەگى ءۇش ورتا مەكتەپكە ەسىمدەرى بەرىلدى. اقتوعاي اۋدانىنىڭ ورتالىعىنداعى بۇرىنعى لەنين داڭعىلىنا ءاليحان ەسىمى بەرىلدى. وسى ءبىر ءىس جالعاسىپ 1998 جىلى رەسپۋبليكا كولەمىندە العاش رەت ءۇش ارىسقا ارنالعان «تاۋەلسىزدىك كۇرەسكەرى» دەگەن كومپوزيتسيالىق ءزاۋلىم ەسكەرتكىش اۋدان ورتالىعىندا ورناتىلدى.
بۇگىن حالىق نازارىنا ۇسىنىلعان تانىمدىق دەرەكتى ءفيلمنىڭ ەكىنشى بولىمىندە 1992 جىلدان باستاپ 2022 جىلعا دەيىنگى 30 جىل ارالىقتا اقتوعاي اۋدانى, قاراعاندى, استانادا اليحانعا بايلانىستى وتكەن تاريحي ماڭىزدى ءىس-شارالار تىزبەكتەلگەن. بولاشاق جاستار ءۇشىن بۇل ۇلكەن تاريحي مۇرا دەپ ەسەپتەۋگە بولادى. عىلىمي زەرتتەۋ, مەملەكەتتىك تاپسىرىس, كوممەرتسيالىق جوبا ەمەس, نەمەرەم ەكەۋمىزدىڭ ىنتامىزدان تۋعان دۇنيە» .
اۆتوردىڭ پىكىرىن ءوز كەزەگىندە فيلم تانىستىرىلىمىنا كەلگەن ۇلت زيالىلارى دا قۇپتادى. ء«اليحان تۋعان اۋىلدىڭ تۇلەكتەرىنىڭ ەل-جۇرتىن تانىتىپ فيلم تۇسىرگەنى – سول قاسيەتتى رۋحتارعا كورسەتىلگەن قۇرمەت پەن ىلتيپاتقا پارا-پار» دەدى الاشتانۋشى عالىم تۇرسىن جۇرتباي.
كينودا 90-جىلداردىڭ باسىندا ارىستار تويىنا كەلىپ سويلەگەن الاش قايراتكەرلەرى ۇرپاقتارىنىڭ ەستەلىكتەرى مەن پىكىرلەرى ۇتىمدى توپتاستىرىلىپتى. ماسەلەن, ءا.بوكەيحاننىڭ تۋعان نەمەرەسى ەۆگەني, شوبەرەسى پەتر, م.دۋلاتتىڭ قىزى گۇلنار اپاي, جۇسىپبەكتىڭ قىزى مۋزا, ءالىمحاننىڭ بالاسى ماعاۋيا بار. سونداي-اق اليحانمەن ءبىر تۋعان سماحان تورەنىڭ ەكى بالاسى كادردا قالعان. قازىر بۇل كىسىلەر ومىردە جوق. بوكەيحان ۇرپاقتارىنىڭ سوڭعى تۇياقتارى قامتىلعان بولىپ تۇر. سونىسىمەن دە قۇندى تۋىندى.
بۇدان بولەك, اقتوعايدا الاش ارىستارىنا بەرگەن العاشقى استا بولسا كەرەك, جازۋشى جايىق بەكتۇروۆتىڭ سويلەگەن ءسوزى. مۇقيات تىڭداعانعا وندا دا تاماشا دەرەكتەر كەلتىرىلگەن. جەرى قارا شەكپەندىلەرگە ءوتىپ كەتكەن ءبىر قازاققا الەكەڭ اق پاتشاعا ارىز جازىپ, جەرىن قايتارتقانى تۋرالى. پاتشا ون جولدان اسسا ارىز وقىمايدى ەكەن. «سوندا جەر داۋىن ون جولعا سىيدىرعانداعىداي ەشقاشان قينالعان ەمەسپىن» دەپتى ءا.بوكەيحان. ەل قىزىعار تاعى بىرەر دەرەك ايتقان جاكەڭ. بۇل كىسى قاراعاندىدا ءالىمحان ەرمەكوۆتىڭ قاسىندا كوپ ءجۇرىپ, اڭگىمەسىن تىڭداعان ادام.
سونىمەن قاتار ءالىمحان ەرمەكوۆتىڭ اڭگىمەسىن تىڭداعان قالكەن ماكەنباەۆ, قوعام قايراتكەرى سۇلتان دوسماعانبەتوۆتىڭ پىكىرى دە نازار اۋدارتادى.
اۆتورلار ءفيلمدى ەشكىمنىڭ دەمەۋشىلىگىنسىز ءتۇسىرىپ شىققان. جەرگىلىكتى بيلىكتەن قولداۋلار بولعانىن ايتادى تۇڭعىشباي مۇقان.
