سورلاتقان «Scopus»

«Scopus» – رەتسەنزيالانعان عىلىمي ادە­بيەتتەردىڭ اۋقىمدى عىلىمومەتريالىق مالىمەتتەر بازاسى. عىلىمعا بەت بۇرعان جان­دار ءۇشىن «Scopus»-پەن جۇمىس ىستەۋ ماڭىز­دى. زەرتتەۋدىڭ حالىقارالىق عىلىمي باسى­لىمداردا جاريالانۋى عىلىمي بەدەل­دى ارتتىرادى. «Scopus»-تا ماقالانى تەگىن نەمە­سە اقىلى تۇردە جاريالاۋعا بولادى. ەگەر ماقالا قابىلدانسا, ونى جاريالاتۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر سومانى تولەۋ قاجەت. سو­دان كەيىن عانا ماقالا «Scopus» دەرەكتەر بازا­سىن­دا بارلىعىنا بىردەي قولجەتىمدى بولادى. ال جاريالاۋ قۇنى جۋرنالدىڭ كۆارتيلىنە بايلانىستى. كۆارتيل عىلى­مي قاۋىم­داستىقتىڭ جۋرنالعا دەگەن سۇرا­­نى­سىن كورسەتەدى. جازىلىم ارقىلى جاريا­لاۋدى تاڭداسا, تەگىن بولماق. بىراق ول تەك سول باسىلىمعا جازىلعان ادامدارعا قولجەتىمدى.

وسى تۇستا تاعى ءبىر ماسەلە تۋىندايدى. ول – ورتاداعى دەلدال. ينتەرنەتتى اشساق, «Scopus»-تىڭ تالابىنا ساي ماقالا جازىپ, جاريالاۋعا كومەكتەسەمىز» دەپ قىزمەتىن ۇسىنعان ادام كوپ. البەتتە, ول ءۇشىن دە اقى تولەيسىز. ماقالاسىن شىعارا الماي جۇرگەن عالىمداردىڭ الگى دەلدالدارعا امالسىز جۇگىنەتىنى دە سوندىقتان. وكىنىشكە قاراي, الدانىپ قالاتىندارى دا جەتەرلىك.

جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ماقالانىڭ قابىلدانۋ يا قابىل­دانباۋى ونىڭ تاقى­رىبىنا تىكە­لەي بايلانىستى. «Scopus»-تىڭ تالاپتارىنا, اسىرەسە قازاق قوعامىنا قاتىستى تاقىرىپتى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمداردىڭ شاعىمى بار. بۇدان بىرنەشە جىل بۇرىن «Scopus» دەرەكتەر بازاسىنا گۋمانيتارلىق سالالار بويىنشا, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق ماسەلەلەرگە قاتىستى عىلىمي ماقالالاردى جاريالاۋدىڭ قاجەتى جوق, بۇل تالاپتى الىپ تاستاساق» دەگەن ۇسىنىس ايتىلىپ, قىزۋ تالقىلانعان-دى. جاقىندا وسى ماسەلەگە قاتىستى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2023 جىلعى 9 قاڭتارداعى №7 بۇيرىعى جاريالاندى. وندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتىنە, قازاق فيلولوگياسىنا, قازاقستان تاريحىنا, قازاق فيلوسوفياسىنا قاتىستى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا وقيتىن دوكتورانتتار ءۇشىن «Scopus» دەرەكتەر بازاسىنداعى جۋرنالدارعا ماقالا جاريالاۋ مىندەتتى ەمەس دەلىنگەن. ەندى عالىمدار جۋرناليستيكا, ساياساتتانۋ سەكىلدى سالالار ءۇشىن دە اتالعان تالاپ كۇشىن جويسا دەگەن تىلەكتەرىن جەتكىزدى.

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرا­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جۋرنا­ليستيكا جانە ساياساتتانۋ فاكۋل­تەتىنىڭ دەكانى قايرات ساقتىڭ ايتۋىنشا, راسىندا, بۇل قازىرگى كەزدەگى وزەكتى ماسەلە بولىپ تۇر.

– قازاقستان تاريحىنا, قازاق فيلوسوفياسىنا قاتىستى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى بويىنشا وقيتىن دوكتورانتتار ءۇشىن «Scopus» دەرەكتەر بازاسىنداعى جۋرنالدارعا ماقالا جاريالاۋ مىندەتى الىنىپ تاستال­عانى سەكىلدى الەۋمەتتىك عىلىمدار بويىن­شا دا مۇنداي مىندەت بولماعانى دۇرىس. ويتكەنى قازاق رۋحانياتىنا, قازاق قوعامىنا قاتىستى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرىن «Web of Scienسe», «Scopus» بازاسىنا جاريالاۋدىڭ قاجەتى جوق. سونىڭ سالدارىنان كوپتەگەن دوكتورانت, PھD عىلىمي دارەجەسىن قورعاي الماي ءجۇر. ودان دا ونىڭ ورنىن الماستىرىپ, ماقالالاردى ءوزىمىزدىڭ عىلىمي جۋرنالدارعا جاريالايىق. «Web of Scienسe», «Scopus» بازاسىنا ماقالا جاريا­لاۋ گۋمانيتارلىق, الەۋمەتتىك عىلىمدار ءۇشىن ءتيىمسىز. ءارى «Scopus»-قا ماقالا جاريالاۋ ءۇشىن دوكتورانتتارىمىز ورتاداعى دەلدالدارعا الدانىپ قالاتىن جاعدايلار دا ءجيى كەزدەسەدى, – دەدى قايرات ساق.

فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ PھD  كەنجەگۇل تەر­گەمباي بىلتىر دوكتورانتۋرانى ءبىتىردى. بىراق جۇمىسىن ءالى قورعاماعان.

– وسى جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن قورعاسام – تەگىن, ۇلگەرمەسەم قوماقتى قا­را­جات تولەپ قورعاۋعا تۋرا كە­لەدى. بۇل – جالعىز مەنىڭ عانا باس اۋرۋىم ەمەس, دوكتورانتۋرانى تامامداعان تالاي تۇلەكتىڭ با­سىنداعى ماسەلە. سەبەبى «Scopus» زەرتتەۋشى عالىمداردىڭ باعىن بايلاپ, ساعىن سىندىرىپ تۇر. دەرەكتەر بازاسىندا ماقالا جاريالاۋ قيىننىڭ قيىنى. قازاق تاريحىنا, تۇلعالارىنا, رۋحانياتىنا, جۋرناليستيكاسىنا, ساياساتىنا ارنالعان «وتاندىق» تاقىرىپتاعى ماقالالار الەمدى قىزىقتىرمايدى. ونى مويىنداۋ كەرەك. ال ماتەماتيكا, مەديتسينا, بيولوگيا, حيميا جانە فيزيكا سالاسى تۋرالى اڭگىمە باسقا. وسى پروبلەمانى بىلتىر ەكس-مينيستر اسحات ايماعامبەتوۆكە جەتكىزگەنمىن. ول ماسەلەگە ءمان بەرىپ, مينيسترلىكتە تالقىلاۋ دا وتكىزدى. جاقسى جاڭالىق كۇتىپ جۇرگەندە مينيسترلىك ەكىگە ءبولىنىپ كەتتى دە ءبىزدىڭ ماسەلەمىز ساياسات نۇربەك باسقاراتىن ۆە­دومستۆونىڭ قۇزىرىنا ءوتتى, – دەي­دى كەنجەگۇل تەرگەمباي.

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرا­زيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى گۇلميرا اشىربە­كو­ۆانىڭ پىكىرىنشە, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ بيىل­عى قاڭتارداعى بۇيرىعى وتان­­دىق عالىمدار ءۇشىن جاقسى جاڭالىق بولعانى انىق.

– ويتكەنى وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاق ءتىل ءبىلىمى مەن ادەبيەتتانۋ, فيلولوگيا ماسەلەلەرىنە قاتىستى عىلىمي ماقالا­لاردىڭ شەتەلدىك باسىلىمداردا جارىق كورۋى قيىن­دىق تۋعىزىپ كەلدى. سوعان قارا­ماستان «Web of Scienسe», «Scopus» بازالارىنداعى عىلىمي جۋرنالداردا بىرنەشە ماقالاسىن جاريالاپ ۇلگەرگەن فيلولوگتەر دە از ەمەس. ياعني قازاق ءتىل ءبىلىمى مەن ادەبيەتتانۋ ماسەلەلەرىن الەم­­دىك عىلىمي ورتاعا تانىس­تى­را الدىق دەپ ويلايمىن. بۇل – عالىمداردىڭ ۇلكەن جەتىس­تىگى. جاڭا تولىقتىرۋلار مەن وزگەرتۋلەر ەنگىزىلگەن تالاپ­تاردىڭ ءالى دە بولسا سۇراق تۋىنداتاتىن تۇستارى بار. ماسەلەن, 35 پروتسەنتيلى بار جوعارىدا اتالعان بازالاردا تىركەلگەن باسىلىمداردا ماقالاسى شىقسا, باسقا عىلىمي ماقالالار تالاپ ەتىلمەستەن قورعاۋعا جىبەرىلەدى دەلىنگەن. بۇل ماسەلەگە قاتىستى عىلىم كوميتەتىنىڭ تۇسىندىرمەسى قاجەت-اق. ويتكەنى قازىرگى تاڭدا قورعاۋعا دايىندالىپ جۇرگەن دوكتورانتتار اراسىندا سۇراق كوپ. عىلىم كوميتەتى بەكىتكەن قازاقستاندىق عىلىمي جۋرنالدار «Scopus» بازاسىنا ەنۋ ءۇشىن ماقالا قابىلداۋ ەرەجەلەرىن وزگەرتىپ, تالاپتى كۇشەيتۋ ۇستىن­دە. ءبىز وتاندىق عىلىمي باسى­لىمداردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋعا كىرىسكەندە, شەتەلدىك جۋرنال­دا شىققان ءبىر ماقالامەن قور­عاۋ قانشالىقتى دۇرىس؟ سون­داي-اق «Web of Scienسe», «Scopus» بازالارىنداعى عىلىمي جۋر­نال­داردا ماقالا جاريالاۋعا باي­لانىستى عىلىم سالالارىنا قاراي ءبولۋدى دۇرىس دەپ ويلامايمىن. ويتكەنى الەۋمەتتىك عىلىمدار دا قازاق قوعامىنىڭ ماسەلەلەرىن زەرتتەيدى. زەرت­تەۋ تاقىرىپتارىنىڭ ىشىن­دە شەتەل­دىك جۋرنالدار قابىل­دامايتىن تاقىرىپتاردى جوققا شىعارا المايمىز. سوندىقتان اتالعان وزگەرتۋدى باسقا عىلىم سالالارىنا قاتىستى دا قوسۋ كەرەك دەپ ويلايمىن, – دەيدى گۇلميرا اشىربەكوۆا.

جاس عالىم زاۋرەش قويگەل­ديەۆا «Web of Scienسe», «Scopus» بازالارىنداعى عىلىمي جۋرنالداردا ماقالا جاريالاۋ تالابىن گۋمانيتارلىق باعىت­تاعى ماماندىقتاردان عانا ەمەس, الەۋمەتتىك عىلىم مامان­دىقتا­رىنان, سونىڭ ىشىندە جۋرناليس­تيكادان دا الىپ تاستاعان دۇرىس دەپ سانايدى.

– سەبەبى دوكتورلىق جۇمى­سىمىز قازاق تىلىندە زەرتتەلەدى ءارى كوپتەگەن تاقىرىپ قازاق قوعا­مىنىڭ ماسەلەلەرىنە ارنالادى. سونىمەن قاتار «Scopus»-قا ماقالا جاريالاۋ قازىرگى تاڭدا وتە قيىن بولىپ تۇر. مەن ماقالالارىمدى ەۋروپالىق جۋرنالدارعا بىرنەشە رەت تەگىن جىبەردىم. ءۇش رەت قايتىپ كەلدى. اقشا تولەپ تە جاريالاۋعا تىرىس­قان ەدىم. بىراق ەكى رەت الدانىپ قالدىم. تاقىرىبىمىز ۇلتتىق قۇندىلىقتار توڭىرەگىندە بولعاندىقتان, ول شەتەلدىك باسىلىمداردى اسا قىزىقتىرمايدى, – دەيدى زاۋرەش قويگەلديەۆا.