بيىل ەل تۇرعىندارىن كۇن سايىن جەدەل اقپاراتىمەن, بايىپتى باعدارلامالارىمەن, تانىمدىق ءارى قىزىقتى حابارلارىمەن ءتانتى ەتىپ كەلە جاتقان سۇيىكتى ارنامىزعا 65 جىل تولىپ وتىر. ءيا, 65 جىل دەپ ايتۋ اۋىزعا وڭاي بولعانىمەن, ونىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنا تەرەڭ ۇڭىلسەڭىز, كوپتەگەن جايتقا قانىق بولاسىز. قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ ىرگەتاسى تىم ارىدە, كەڭەس داۋىرىندە قالاندى. 1957 جىلى 29 ماۋسىمدا قازسسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ راديو جۇيەسى مەن تەلەۆيزيا كوميتەتىنىڭ قۇرۋ تۋرالى قاۋلىسى قابىلدانىپ, ءدال سودان سەگىز ايدان كەيىن, 1958 جىلى 8 ناۋرىزدا العاش رەت اق باس الاتاۋدىڭ ەتەگىندەگى اسەم شاھاردان قازاقتىڭ جالپاق دالاسىنا تىكەلەي حابار تاراتىلدى. ودان سوڭ قاراعاندى مەن وسكەمەندە, 1959 جىلى جەزقازعاندا, 1960 جىلى پەتروپاۆلدا وبلىستىق ستۋديالار اشىلدى. بۇدان كەيىن ءتىزىم تسەلينوگراد, ورال, سەمەي, پاۆلودار بولىپ جالعاسىپ كەتە باردى. العاشقى كۇننەن وسىندا قىزمەت ىستەگەن اعا بۋىننىڭ جازعان ەستەلىكتەرىندە ءبىرىنشى حابار سول كەزدەگى قازاقستانداعى تىڭ يگەرۋ ناۋقانىنا ارنالىپ, «جاڭا قونىستانۋشىلار» دەپ اتالعان. سونداي-اق العاشقى كەزەڭدە قازاق ەفيرى عارىش تۋرالى زەرتتەۋلەرگە ارنالعان باعدارلامالارعا, عىلىم-بىلىمگە باسا ءمان بەرىپتى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى ءبىز ءۇشىن تاريح بولعانىمەن, سول كەزەڭ ءۇشىن سونى جاڭالىق ەدى. ماماندار بار بولعانى ءۇش بەينەكامەرامەن تىكەلەي ەفيردە جۇمىس ىستەدى.
ەفير تەك تىكەلەي جۇرەدى. سەبەبى ول كەزدە مونتاج, دىبىستىق ارلەۋ, كومپيۋتەرلىك گرافيكا دەگەن ۇعىم اتىمەن جوق. ونىڭ ۇستىنە جاڭا باعىتتى مەڭگەرگەن مامان دا تاپشى. سوعان قاراماستان تەلەۆيزيا ماماندارى جان سالىپ قىزمەت ىستەدى. قازاق تەلەۆيزياسىنىڭ ىرگەسىن بەكىتىپ, ونىڭ قالىپتاسۋىنا قاناپيا مۇستافين مەن سوۆەت ماسعۇتوۆ ۇلكەن ۇلەس قوستى. ايتا كەتەيىك, كسر مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ جانىنداعى راديوحابارلار جانە تەلەديدار جونىندەگى كوميتەتىن 1957 جىلدان تاۋەلسىزدىك العانعا دەيىن قاناپيا مۇستافين, قۇرمانبەك ساعىندىقوۆ, كەنجەبولات شالاباەۆ, كەڭەسباي ۇسەباەۆ, حاميت حاسەنوۆ, كامال سمايىلوۆ, عادىلبەك شالاحمەتوۆ, ساعات اشىمباەۆ سەكىلدى بىرەگەي تۇلعالار باسقاردى. ولاردىڭ ءبارى دە ءوز قولتاڭباسىن تەلەۆيزيا تاريحىندا قالدىردى.
ءار كەزەڭنىڭ قيىندىعى مەن قۋانىشى قاتار جۇرەتىنى انىق. تەلەۆيزيا قاشاننان ۇجىمدىق جۇمىس. ەفيرگە شىعاتىن ءاربىر باعدارلاما مەن جەكە اۆتوردىڭ ارتىندا كادردان تىس قانشاما قىزمەتكەر تۇرادى. رەجيسسەر, تەلەوپەراتورلار, مونتاج مامانى, گرافيكا مامانى, جارىق قويۋشى, دىبىس رەجيسسەرى, تيتر اكىمشىسى, گريمدەۋشى, ۇيلەستىرۋشى. مامانداردىڭ تىزبەگىن تۇگەندەپ تەرە بەرسەڭ, اۋقىمدى ۇجىمدى اڭعارۋعا بولادى. بىراق تەلەۆيزيا اتالاتىن سينتەز ونەردە بۇل ماماندارسىز بايىپتى باعدارلاما, ساپالى كونتەنت جاساۋ مۇمكىن ەمەس. قازىر «Qazaqstan» ارناسى كارتينا ساپاسى مەن اقپارات تاراتۋ جەدەلدىگى جونىنەن الەمدەگى «مەن» دەگەن تەلەارنالارمەن يىق تىرەسىپ قاتار تۇرادى. سالاعا قاتىستى الەمدەگى سوڭعى جاڭالىقتار, تەحنيكا, تەلەۆيزيالىق اپپاراتتار مەن ءتۇرلى فورماتتاردىڭ بارلىعىن قازىرگى قازاق تەلەۆيزياسىنان قينالماي تاباسىز.
ازاتتىق العاننان كەيىن دە ۇلتتىق ارناعا شەرحان مۇرتازا, ءلايلا بەكەتوۆا, اشىربەك كوپىشەۆ, ەرلان ساتىبالديەۆ, ەسەتجان قوسۋباەۆ, عالىم دوسكەن, نۇرتىلەۋ يمانعالي ۇلى, داۋرەن ءابدىحاميتوۆ, جاناي وماروۆ, نۇرجان مۇحامەدجانوۆا, كەمەلبەك ويشىباەۆ, ەرلان قارين سىندى ازاماتتار جەتەكشىلىك ەتتى. ولاردىڭ ءبىرى ۇزاق, ءبىرى قىسقا مەرزىمدە توراعالىق ەتسە دە, ارنادا ءوز قولتاڭباسىن ايشىقتادى.
اسىرەسە توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا «قازاقستان» مەملەكەتتىك تەلەراديوحابارلار كومپانياسىنىڭ توراعالىعىنا نايزاعاي نامىستى شەرحان مۇرتازانىڭ كەلۋى تەلەارنا ۇجىمىنىڭ مەرەيىن كوتەرىپ, ونىڭ جۇمىسىنا جاڭاشا سەرپىن بەردى. شەراعاڭ تەلەديدارعا ۇلتتىق رۋح الىپ كەلدى, ۇلتتىق تانىمداعى باعدارلامالاردى ەفيرگە شىعاردى. كوزىقاراقتى قاۋىم ءالى كۇنگە تامسانىپ ايتاتىن «شاراينا», «تاڭشولپان», «شاڭقاي ءتۇس», «بالبوبەك», «تايبۋرىل» سەكىلدى حابارلار قانات قاقتى. كەڭەستەن مۇراعا قالعان «راديو تاراتۋ مەن تەلەۆيزيا مەملەكەتتىك كوميتەتى» تاراتىلىپ, ورنىنا «قازاقستان» تەلەراديوكومپانياسى قۇرىلدى. شەراعانىڭ ءوزى «ۇلت جانە سانا» باعدارلاماسىن جۇرگىزىپ, تاۋەلسىزدىك جولىندا باسىن بايگەگە تىككەن الاش ارىستارىنىڭ ەڭبەگىن ۇلگى ەتتى. شەرحان اعامىز توراعالىق قىزمەتتە ەكى جىلداي عانا وتىرسا دا, از ۋاقىت ىشىندە تەلەۆيزيانىڭ عانا ەمەس, ونىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ دە الەۋمەتتىك ماسەلەسىن شەشۋگە كۇش سالدى. الماتىدا تەلەۆيزيا ماماندارىنا ارناپ توعىز قاباتتى ءۇي سالدىرۋعا مۇرىندىق بولدى. بۇل تەلەۆيزيا تاريحىندا بۇرىن بولماعان وقيعا ەدى. قىسقاسى, قارا قىلدى قاق جارعان قايراتكەر ۇلت رۋحانياتىنىڭ ويانۋىنا قالتقىسىز قىزمەت ەتتى.
2011 جىلى كورپوراتسيا تاريحىندا ەڭ ەلەۋلى وقيعا بولدى. «قازاقستان» تەلەارناسى 100 پايىز قازاق تىلىندە حابار تاراتۋعا كوشتى. بۇل كەزدە باسقارما ءتورايىمى بىلىكتى مەديامەنەدجەر نۇرجان مۇحامەدجانوۆا بولاتىن. ول ارنانىڭ تازا قازاق تىلىندە حابار تاراتۋعا كوشۋىنە بايلانىستى باعدارلامالار كەستەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتىپ, ەفير ۋاقىتىن قازاقتىلدى ونىمدەرمەن تولتىرۋ باعىتىندا كوپ تەر توكتى. 2012 جىلى كۇزىندە «قازاقستان» رترك اق قۇرامىنا كىرەتىن بىرنەشە اقپارات قۇرالى ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىنداعى اكىمشىلىك ورتالىققا كوشتى. بۇل ءبىر ۇلكەن كوش ەدى. ويتكەنى «قازاقستان» كورپوراتسياسى عانا ەمەس, وتاندىق نەگىزگى تەلەارنالار مەن راديولار «قازمەديا» ورتالىعىنا شوعىرلاندى. زاماناۋي تالاپتاردىڭ بارلىعى ەسكەرىلگەن الىپ عيماراتتا تەلەۆيزيانىڭ جاڭا ءداۋىرى باستالدى.
ۇلتتىق ارنانى ەرلان قارين باسقارعان جىلدارى دا اۋقىمدى شارۋالار اتقارىلدى. ەكى ماۋسىم بويى ۇلتتىق ونەردى دارىپتەيتىن «مەن قازاقپىن» جوباسى جۇرگىزىلدى. بۇل جوبانىڭ ماقساتى ءداستۇرلى ءان مەن كۇيدى ناسيحاتتاۋ ەدى. بۇعان موڭعوليا, قىتاي, وزبەكستان سەكىلدى كورشى مەملەكەتتەردەگى قانداستارىمىز دا قاتىسىپ, بايقاۋدىڭ ءباسىن حالىقارالىق دەڭگەيگە جەتكىزدى. ودان كەيىن يران, قىتاي, موڭعوليا ەلدەرى سەكىلدى اتامەكەننەن الىستاعى قانداستارىمىزدىڭ بۇگىنى «قازاقتار» فيلمىنە وزەك بولدى. سونداي-اق تۇركى ەلدەرىن بىرىكتىرگەن «Silk Way Star» جوباسى جارىق كوردى. الاش ارداقتىلارى تۋرالى تاريحي تەلەسەريالدار ءتۇسىرۋ ءىسى العا باستى. بۇعان ءسوزىمىزدىڭ دالەلى رەتىندە كورەرمەن جىلى قابىلداعان «تار زامان» تەلەحيكاياسىن ايتار ەدىك. سونىمەن قاتار ۇلتتىڭ تاريحي جادىن جاڭعىرتۋدا «وربۇلاق شايقاسى», «كەيكى مەرگەن» سەكىلدى سەريالدار ۇسىنىلدى. بۇل دا تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلىندا تەلەسالادا جۇزەگە اسقان ءىرى شارۋالاردىڭ ءبىر پاراسى ەدى.
قازىر «Qazaqstan» ۇلتتىق تەلەارناسىن مەديا سالاسىنىڭ بىلىكتى مامانى ءلاززات تانىسباي باسقارادى. بۇگىندە ارنادا تىكەلەي ەفيرلەرگە باسىمدىق بەرىلىپ, اقپاراتتىق, قوعامدىق-ساياسي باعدارلامالار كوبەيدى. جاڭالىقتار كۇنىنە 5 رەت شىعا باستادى. سونداي-اق جاڭالىقتار قىزمەتى ەلدەگى ماڭىزدى ناۋقاندار مەن وقىس وقيعالار كەزىندە ساعات سايىن ەفير بەرىپ, شۇعىل توپتامالار شىعارۋدى ادەتكە اينالدىردى. 2019 جىلى كۇن سايىن تىكەلەي ەفيرگە شىعاتىن قوعامدىق-ساياسي تالقى باعىتىندا «اشىق الاڭ» توك-شوۋى اشىلدى. حاباردىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ينتەراكتيۆ, ياعني كورەرمەن تەلەفونى بار, سايت بار, زاماناۋي كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارىنىڭ بارلىق تۇرىمەن بايلانىسقا شىعىپ, ستۋدياداعى تالقىعا, پىكىرتالاسقا ەمىن-ەركىن ارالاسا الادى. سونىمەن بىرگە تەلەارنا ەلىمىزدەگى ماڭىزدى ساياسي وقيعالار كەزىندە 16 ساعات بويى تىكەلەي ەفيردە كورسەتىلگەن تەلەمارافوندار جاساۋدى قولعا الدى. جوبا ەلىمىزدەگى ءىرى تەلەارنالار ەفيرىندە جانە الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە تىكەلەي ەفيردە كورسەتىلدى. ال مينيسترلەردىڭ كورەرمەنمەن تىكەلەي تىلدەسۋىنە ارنالعان «جەدەل جەلى» حابارى دا نارىقتاعى ۇلكەن جاڭالىقتىڭ ءبىرى سانالدى.
ەلىمىزدى عانا ەمەس, تۇتاس الەمدى ابىگەرگە سالعان COVID-19 پاندەمياسى كەزىندە ءبىر جۇيەگە تۇسكەن ادەپكى باعدارلامالار كەستەسى جەدەل وزگەرتىلىپ, جاڭا قاتەردەن ساقتانۋ شارالارىن حالىققا كەڭىنەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. سول كەزدە مەديتسينالىق باعىتتاعى «تەلەدارىگەر» باعدارلاماسى شىعىپ, وندا بىلىكتى دارىگەرلەر كوروناۆيرۋستان ساقتانۋ, جۇقتىرعان جاعدايدا نە ىستەۋ قاجەتتىگىن تىكەلەي ەفيردە ءتۇسىندىردى.
كورپوراتسيا قۇرامىنان جاڭا مادەني باعىتتاعى «Abai TV» تەلەارناسىنىڭ اشىلۋى دا سول قيىن كەزەڭمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. بۇل كەزەڭدە ۇلتتىق ارنادا زامان تالابىنا ساي جوبالار – «جۇزدەن جۇيرىك» زياتكەرلىك حابارى, «قازاقستان داۋىسى», «1001 ءتۇن» جوبالارى ەفيرگە شىقتى. ۇلتتىق قۇندىلىقتار, سالت-ءداستۇردى ناسيحاتتاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. وسى باعىتتا «كۇمىس كومەي», «كۇي كەرۋەن», «گاۋھارتاس» حابارلارى جارىق كورىپ, جالعاسىپ كەلەدى. جاستار ۇلگى الۋعا ءتيىس اعا بۋىننىڭ ءومىر جولىن كورسەتۋگە ارنالعان «بىرەگەي», «زينھار» سياقتى حابارلاردى كورەرمەن جىلى قابىلدادى. بۇل كەزەڭدە تاريحي باعىتتاعى تەلەحيكايالار وندىرىسىنە ەرەكشە دەن قويىلىپ, «احمەت. ۇلت ۇستازى», «مىرجاقىپ. ويان قازاق» تەلەحيكايالارى كورەرمەنگە جول تارتتى. ودان بولەك, اباي, ءال-فارابي, دومالاق انا, دينا نۇرپەيىسوۆا, ماعجان جۇماباەۆ, مۇقاعالي ماقاتاەۆ, الكەي مارعۇلان, قانىش ساتباەۆ, جۇمابەك تاشەنەۆ سياقتى تۇلعالاردىڭ عۇمىر جولىن دارىپتەۋگە ارنالعان سەريالدار ءتۇسىرىلدى. اسىرەسە زاماناۋي باعىتتاعى تەلەحيكايالار وتاندىق مەديانارىقتى ءدۇر سىلكىندىردى. ويتكەنى ولاردىڭ رەيتينگتىك كورسەتكىشى نارىقتا كورسەتىلەتىن شەتەلدىك سەريالداردان اسىپ ءتۇستى. ۇلتتىق تەلەارناسى بىرتىندەپ «TNS Central Asia» زەرتتەۋلەرىندە رەسپۋبليكالىق ارنالار اراسىندا الدىڭعى بەستىككە كوتەرىلدى.
كورپوراتسيانىڭ تەلەباعدارلامالار وندىرىسىنەن بولەك, وسى كەزەڭدە اتقارعان اۋقىمدى ىستەرىنىڭ ءبىرى «التىن قوردى» تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى بولدى. قورداعى 100 مىڭعا جۋىق اۋديوتاسپا تولىقتاي جانە 26 مىڭ بەينەتاسپا قۇندىلىعىنا قاراي ىرىكتەلىپ, تسيفرلاندىرىلدى. «التىن قورعا» بايلانىستى كەشەندى جۇمىستاردىڭ جالعاسى رەتىندە altynqor.com سايتى ىسكە قوسىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا «التىن قور» ماتەريالدارىن تەك ەل تۇرعىندارى ەمەس, شەتەلدەن دە ىزدەپ كورەدى.
ۇلتتىق ارنانىڭ قۇرامىندا ۇلكەن جۇك ارقالاپ وتىرعان Balapan مەن Qazsport تەلەارناسىندا ەرەكشە ايتۋعا بولادى. بۇگىندە اتالعان ەكى ارنانىڭ اتقارىپ وتىرعان قىزمەتى وتە زور.
تۇجىرىمداپ ايتقاندا, «Qazaqstan» ۇلتتىق تەلەارناسى 65 جىلدان اسا ۋاقىت بويى وزىندىك ءداستۇرى قالىپتاسقان ۇلكەن مەكتەپ قانا ەمەس, ۇلتىمىزدىڭ ايناسى اتانعان بىرەگەي مەدياقۇرىلىمعا اينالدى.
