قازاقستان • 01 ناۋرىز, 2023

راحمەت ساعان, تۋعان جەر!

2670 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن

ءاربىر ادام بالاسىنىڭ كىندىك قانى تامعان مەكەن ونىڭ تۋعان جەرى. تۋعان جەر, وسكەن ورتا سول سەبەپتەن دە ادامنىڭ ءتۇپ قازىعىنا بالانادى. ومىرگە دەگەن ىڭكارلىگىڭ تۋىپ-وسكەن توپىراعىڭا دەگەن ىستىق سەزىمىڭمەن ۇلاسىپ, تامىرىڭا قان جۇگىرتەدى. سول ارقىلى بولاشاققا باعىت الىپ, بەت تۇزەيسىڭ. قاي بيىككە شىقساڭ دا بالا كەزدە كوز الدىڭدا قالعان اۋىلىڭنىڭ اقەدىل ادامدارى ساناڭنىڭ تۇكپىرىنە قاتتالىپ, ويىڭنان كەتپەيدى, جادىڭدا جاڭعىرىپ تۇرا بەرەدى. بۇل كەز-كەلگەن ادامنىڭ باسىندا بولاتىن ءحال. «اركىمگە ءوز تۋعان جەرى – مىسىر ءشارى» دەگەن ءسوز وسىدان قالسا كەرەك. تۋعان جەردىڭ جىڭعىلى مەن جۋسانى, قامىسى مەن قاراعايى, ويى مەن قىراتى, قاراقاتى مەن بۇلدىرگەنى, شۇباتىلعان وزەنى, كەرەك بولسا قىرىندا جاتقان ءتۇيىر تاسىنا دەيىن قىمبات. سول كىشكەنتاي اۋىلدان باستاۋ العان بالاڭ سەزىم, تۇتاس تۋعان وتاندى سۇيۋگە جەتەلەيدى.

راحمەت ساعان, تۋعان جەر!

تۋعان جەردىڭ قادىر قاسيەتى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنداعى وتانشىلدىق, مەملەكەتشىلدىك رۋحىن وياتىپ پاتريوت ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا جول اشاتىنى تاعى انىق. بار قاجىر-قايراتىن شاكىرت تاربيەلەۋگە ارناعان ۇستاز رەتىندە بۇلدىرشىندەردىڭ بويىنا تۋعان جەرگە دەگەن اسقاق ماحابباتتىڭ ءدانىن ەگۋ ءبىز ءۇشىن جاۋاپتى مىندەت دەپ تۇسىنەم. وتباسىنىڭ قادىرىن بىلگەن ادام, وتاننىڭ دا پارقىنا جەتەدى. وتانىن سۇيگەن ادام – ادامي ىزگىلىكتىڭ اسىل ءنارىن سىڭىرەدى. كەڭدىكتى, كەمەلدىكتى, پاراسات پەن پايىمدى بويعا تۇتادى. سوندىقتان ەڭ الدىمەن العىستى كىمگە ايتۋ قاجەت دەگەن ساۋال تۋىنداعاندا, ەڭ اۋەلى جاراتۋشى يەمىزگە, اتا-اناعا, ودان كەيىن تۋعان جەر, وسكەن ورتاعا دەپ مۇدىرمەي ايتا الامىز.

تۋعان ولكە توسىندە كوڭىل شىركىن كوكجيەكتى شارلايدى. ارمان قۋىپ الىسقا كەتكەن اعا-باۋىر, دوس-جاراندار اجەنىڭ اق قۇرتى اڭساتقاندا اۋىل جايلى تولعانىپ, تىمىرسىق كۇي كەشەتىنى  بار. مۇنىڭ ءبارى تۋعان جەرگە دەگەن رياسىز كوڭىلدەن تۋعان ساعىنىش الاۋى شىعار. تىرشىلىكتە جانىما تىرەك تۇتار ءبىر قۋانىشىم – ءومىر بويى تۋعان ولكە توپىراعىنان الىستاماي, ارمان-اڭسارىمدى, ماقسات-تىلەگىمدى اۋىل دەيتىن قازىناعا تاڭعانىم.

ۇشسا قۇستىڭ قاناتى تالاتىن, شاپسا تۇلپاردىڭ تۇياعى توزاتىن كەڭبايتاق قازاق دالاسىنىڭ شۇرايلى ولكەسى الماتى وبلىسىنىڭ رايىمبەك اۋدانى مەنىڭ كىندىك كەسكەن كيەلى توپىراعىم. وسى اۋدانعا قاراستى تەكەس اۋىلىندا ءومىر ەسىگىن اشىپ, الىپ تاۋلار قورشاعان شالكودە اۋىلىنىڭ كەلىنى اتاندىم. قىزىر قونىپ, بەرەكە دارىعان اياداي اۋىلدا ءومىرىمنىڭ ەڭ ءبىر شۋاقتى جىلدارى ءوتتى. جار مەيىرىمى, انا ماحابباتى, دوس-جاران سىيلاستىعىنىڭ جارقىن ساتتەرى, اۋىل انالارىنىڭ ۇلگى ونەگەسى, قىزمەتتەگى بەدەرلى جىلدار ءبارى-ءبارى وسىناۋ كيەلى اۋىلدىڭ قۇشاعىندا ءوربىدى. بۇگىنگى زەينەتتىك ءومىردىڭ ونەگەسى دە اتامەكەننىڭ ارايلى اسپانىندا زور ۇمىتپەن العا ۇمتىلادى.

توقىمداي جەرىندە توقسان ءتۇرلى ءشوپ وسەتىن كوك مايسا مەكەننىڭ ءتۇيىر قۇمى جانىما مەدەت. اتا قونىس التىن مەكەنىمدە وتكىزگەن ساتتەردى وي ەلەگىنە سالسام, جانىم جادىراپ, بالالىق شاقتىڭ ەڭ جارقىن شاقتارىنا ساپار شەككەندەي كۇي كەشەم. ويتكەنى «اققۋ كولىن اڭسايدى, ادام تۋعان جەرىن اڭسايدى». تۋعان اۋىلدىڭ كوڭىلىمىزگە وشپەستەي ءىز قالدىراتىنى وندا وتكىزگەن بالالىق شاق پەن ەستەن كەتپەس ەستەلىكتەردىڭ ەلەسى. اسىر-سالىپ ويناعان بال-بۇلاقتاي سىڭعىرلى, بەيقام بالالىق شاعىمىزدىڭ كۋاسى – اۋىل. اۋىل دەگەندە ايبىنى اسقاق اكە, ماڭدايىمىزدان سيپاعان اسىل انا, قامقورلىعىن اياماعان باۋىرلار, تاي-ق ۇلىنداي تەبىسكەن قۇربى-قۇرداستار باستى كەيىپكەر  بولىپ بوي كورسەتەدى. تۋعان جەر سونىسىمەن دە ىستىق, سونىسىمەن دە قادىرلى.

ءبىزدىڭ ايماقتىڭ تابيعاتى كوز بايلارداي كوركەم. كوكتەم شىعا اينالا قۇلپىرىپ كوك مايساعا مالىنادى. اسپانمەن تالاسقان الىپ تاۋلار ءار بالاسىن بيىكتىككە شاقىراتىنداي. باسقا دا اۋىل بالالارى سياقتى جاسىمىزدان ەڭبەككە ارالاسىپ,  مال باعىپ,  ەگىن ورىپ, شىنىعىپ وستىك. سونىڭ ارقاسىندا ءار نارسەنىڭ پارقىن بىلەتىن  ازامات بولىپ قالىپتاستىق. بار مەن جوقتى تەل ەمدىك. بارعا قاناعات, جوققا سابىر قىلدىق. ۇلكەندەردىڭ قاس-قاباعىن باعىپ, كوڭىلىنە قارادىق, قولىمىزدان شالعى تۇسكەن جوق. قولداعى ءبىردى-ەكىلى مالىمىزدىڭ قىستىق ازىعىن قامدادىق. ارقاۋى ۇزىلمەگەن ۇرپاق ساباقتاستىعى قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنىڭ تىنىمسىز توككەن تەرى دەپ تۇسىنەم. وسىلايشا ءومىر مەكتەبىنىڭ العاشقى باسپالداقتارى قاسيەتتى توپىراعىمىزدا ءبىزدى ارمانعا قول سوزدىرىپ, بولاشاققا ازىرلەدى.  سول كەزدەگى بىرگە ويناپ, دوپ قۋالاپ اسىر سالعان قىزىل سيراق قارادومالاقتار بۇگىندە ءبىر اۋلەتتىڭ باس يەسى اتانىپ ۇلگەردى. ارامىزدان الىستاپ كەتكەندەرى دە قانشاما.

باقىت ۇعىمى مەنىڭ تۇسىنىگىمدە ادامدى العا ىنتالاندىراتىن, ءوسىپ-جەتىلدىرەتىن, باسقالارعا مويىنداتۋعا جەتەلەيتىن كەرەمەت قۇندىلىق. ادام باقىتىنىڭ ولشەمىنە ازاماتتىق, جولداستىق, دوستىق, ۇرپاق جالعاستىرۋ سەكىلدى ماقساتتار ەنەدى. ال وسىلاردىڭ بارلىعى ەڭ الدىمەن تۋعان جەرگە دەگەن ماحابباتتان باستاۋ الادى دەپ توپشىلايمىن.

جۇمىر جەردىڭ بەتىندەگى جۇدىرىقتاي مەكەن مەن ءۇشىن قاستەرلى شالكودە اۋىلى. مەنىڭ بۇكىل بولمىسىمنىڭ قالىبى, باقىتىمنىڭ باستاۋى, ارمانىمنىڭ اسقارى  وسى قۇتتى  مەكەندە جاسىرىنعان. ءار ەستەلىك, ءار وقيعا جانعا جىلىلىق سىيلاعان ىڭكار مەكەنگە الىپ ۇشاتىنداي. جىلدار جىلجىپ, ۋاقىت سىرعىسا دا تۋعان جەرگە دەگەن كوڭىلىم سول باياعى بيىگىنەن قۇلاپ كورگەن ەمەس. قازىرگى كەزدە جۇرت تەگىس شىرقاپ جۇرگەن ءان ماتىنىندەگى «اۋىلدان ادام كوشسە دە, ادامنان اۋىل كوشپەيدى» نەمەسە «كوشەمنىڭ شاڭىن ساعىندىم, شەشەمنىڭ شايىن ساعىندىم» دەگەن جولدار كيەلى مەكەن تۋعان جەردىڭ قادىرىن اسقاقتاتادى. جەر بەتىندە ارمانعا قۇرىق سالعان جان بولسا, ول تۋعان جەر توسىندە ءوسىپ-ونگەن, سول جەردە تۇراقتاپ تامىرىن تەرەڭگە جايىپ ماۋەلى بايتەرەككە اينالعان ادام دەپ ايتار ەدىم.  دۇنيەنىڭ ءدامىن تۇتاس تاتىپ, بۇكىل الەمدى كەزگەن تانىمال ادامنان ءومىرىڭنىڭ ەڭ كەرەمەت كەزەڭى نە دەپ سۇراساڭ, ءسوزسىز تۋعان اۋىلىمدا اسىر سالعان بالا كوكتەمىم دەپ جاۋاپ بەرەدى. سول كەزەڭگە ءبىر ساتكە بولسا دا  ورالۋ ءۇشىن ول قولىنداعى بارىن بەرەر ەدى.  اكەم كۇيەۋ بولعان جەر, انام كەلىن بولعان جەر, جانىما سۇيەۋ بولعان جان-جارىما ماڭگىلىك مەكەن بولعان قاسيەتتى اۋىل...

راحمەت ساعان, تۋعان جەر!

 

تامارا قاليسىنوۆا,

شالكودە اۋىلدىق انالار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى

سوڭعى جاڭالىقتار