شاعىن شارۋاشىلىقتى كىم ساقتاندىرادى؟

ساقتاندىرۋ سەگمەنتىنىڭ ساراپشىسى ازامات كەرىمباەۆ 15 جىل بۇرىن نارىقتا 44 كومپانيا بولعانىن, قازىر قاتارى سيرەپ قالعانىن ايتتى.

«كوپتەگەن ەلدە ساقتاندىرۋشىلار تەح­ني­كالىق جاڭالىقتاردى ەنگىزە وتىرىپ, ەكو­نو­ميكانىڭ ءتۇرلى سالاسىنا بەلسەندى تۇر­دە ينۆەستيتسيا جاساپ جاتىر. بىزدە ونداي ءۇردىس ءالى جوق», دەيدى ساراپشى.

اگروسەكتوردى ساقتاندىرۋدىڭ باس وپەراتورى – «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» شارتتارىنا تەك ىرىلەندىرىلگەن شارۋا­شى­لىق­تار عانا جاۋاپ بەرە الادى. ال ساقتاندىرۋ سەگمەنتىندە جۇرگەن ساراپشىلار ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتەن سۋبسيديا الىپ وتىرعان شار­ۋاشىلىقتارعا باسىمدىق بەرەتىنىن اي­تادى. ينۆەستورلاردىڭ ساقتاندىرۋ سالاسىنا قىزىعۋشىلىق تانىتپاۋى نارىقتاعى كومپانيا سانىن قىسقارتىپ جاتىر.

ا.كەرىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ساقتاندىرۋ كومپا­نيالارى كەلىسىمشارتقا قول قويماي تۇرىپ جەردىڭ قۇنارلىلىعى مەن قۋاڭشى­لىق­قا توزىمدىلىگىن سپۋتنيك ارقىلى تەك­سە­رەدى. وسى تالاپقا ساي كەلەتىندەر عانا ساق­تان­دىرۋ كومپانياسىنان تولەم الادى.

ساراپشىلار ساقتاندىرۋ مادەنيەتى قالىپ­تاسپاعانىن, حالىقتىڭ باسىم كوپ­شىلىگى بۇل سالاعا ءماجبۇرلى تۇردە باراتىنىن تالاي رەت ايتقان. ا.كەرىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇلكىن ساقتاندىرعىسى كەلەتىن ازاماتتاردىڭ ءبىرازى ەڭ ارزان ساقتاندىرۋ پوليستەرىن ساتىپ الۋعا تىرىسادى.

ۇكىمەتتىڭ ەسەبىنە سايكەس, 2021 جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىن ساقتاندىرۋعا 1 ملرد 24 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قارا­جات ءبولىندى. 2022 جىلى 156 مىڭ گەكتار جەر ساقتاندىرىلعان, بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا جالپى ەگىس القابىنىڭ 1 پا­يى­زىنا دا جەتپەيدى. بۇل ايماقتار نەگى­زىنەن اقمولا, سولتۇستىك قازاقستان جانە قوستاناي وبلىستارىندا ورنالاسقان. مىسالى, ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ايماقتارىنىڭ 60-پايىزدان استامى ساقتاندىرۋمەن قامتىلعان, ول ەلدەردە كليماتتىق تاۋەكەلدەر قازاقستانعا قاراعاندا الدەقايدا تومەن. اۋىل شارۋاشى­لى­عىن ساقتاندىرۋعا سۇرانىستىڭ تومەن بولۋىنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – مەملە­كەت­تىك قولداۋدىڭ جەتكىلىكسىز كولەمى جانە ساق­تاندىرۋ ونىمدەرىن تۇتىنۋ مادەنيەتىنىڭ جوقتىعى.

تاۋەلسىز ساراپشىلار ۇساق فەرمەرلەردىڭ قاتەلىگىن اۋىزبىرشىلىكتىڭ ازدىعىمەن بايلانىستىرادى. ءبىرى نەسيە, سۋبسيديا سۇراسا, ەندى ءبىرى ەشتەڭە كەرەگى جوق دەيدى. نەسيە الۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇيەسىن وزگەرتىپ, سۋبسيديانىڭ كەي تۇرلەرىن وڭتايلاندىرىپ جاتقانىنا قاراماستان ۇساق فەرمەرلەر ءۇن قاتپاي, بەيتاراپ قالىپ وتىر.

قوعام قايراتكەرى, ەكونوميست قۋانىش ايتاحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ساقتاندىرۋ سەگ­مەنتى – بيزنەس. ولاردىڭ اگروسەكتورعا قا­تىس­تى ۇستانىمى مەن ۇكىمەتتىڭ ۇستا­نى­مىن ءبىر-بىرىنەن ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى.

«اۋىلدى قولداۋعا بولىنگەن قارجىنىڭ قوماقتى بولىگى ءىرى شارۋاشىلىقتارعا بەرىلدى. دەمەك ساقتاندىرۋ كومپانيالارىنىڭ سول قارجىنى پايدالانىپ وتىرعان ءىرى شارۋا­شى­لىقتى ساقتاندىرۋعا مۇددەلى بولۋى دا نارىق زاڭى. وسى ولشەممەن قاراساق ولار­عا قۋاڭشىلىقتا سىر بەرىپ قالاتىن ەگىس القاپ­تا­رىن ساقتاندىر دەپ قولقا سالۋ دا نارىق زاڭىنا قايشى», دەيدى.

بىراق قوماقتى قارجىنى يەلەنىپ وتىر­عا­نىنا قاراماستان ءىرى شارۋاشىلىقتار اگروسەكتوردى اياعىنان تىك تۇرعىزدى دەپ تاعى ايتا المايمىز. دەسە دە مەملەكەت بيىلدان باستاپ اۋىلدى كوتەرۋگە دەن قويىپ جاتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋىل اۋماقتارىن دامىتۋدىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى وسى سوزىمىزگە دالەل. بيىلدان باستاپ «اۋىل اماناتى» باعدارلاماسى باستالدى. بۇل باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اكىمدىكتەرگە 52,4 ملرد تەڭگە بولىنەدى. بۇل قارجىعا 11 606 ميكروكرەديت بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونداي-اق رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى ناقتىلاۋ اياسىندا وبلىس اكىمدەرى 2023 جىلى اۋىل حالقىنا قوسىمشا 15 090 ميكروكرەديت بەرۋ ءۇشىن 73,5 ملرد تەڭگەگە ءوتىنىم بەرگەن.

«جالپى, اۋىلدى دامىتۋ باعدار­لاما­سىن­دا جەردى ساۋىقتىرۋ ماسەلەسىنە كوڭىل ءبولىپ, ءارتۇرلى سەبەپپەن ىستەن شىعىپ قالعان سۋارمالى جەرلەردى اينالىمعا ەنگىزۋ ءۇشىن مەليوراتسيالىق شارالار اتقارىلۋى كەرەك. جەكەشەلەندىرۋ بارىسىندا شارۋاشىلىقتار ۇساقتالىپ, بۇرىنعى ىشكى شارۋاشىلىق كا­نالدار مەن كارىزدىك جۇيەلەر, تىك درەناج ۇڭعىمالارى شارۋاشىلىقارالىق نىساندارعا اينالىپ, كوپشىلىگى يەسىز قالدى. ۇساق شارۋا قوجالىقتارىندا قارجى, تەحنيكا بولماي سۋ, كارىز جۇيەلەرى ۋاقتىلى تازالانباي, ۇيىق باسىپ, سۋ تارتۋ قۋاتىنان ايىرىلدى. جەردىڭ ينۆەستيتسيالىق تار­تىم­دىلىعىن كوتەرمەي ساقتاندىرۋ كوم­پا­نيا­لا­رى­نىڭ بەتىن بەرى بۇرۋ مۇمكىن ەمەس», دەيدى ق.ايتاحانوۆ.

الماتى