جيىنعا قاتىسۋشىلار جارناما, كينوماتوگرافيا, تەلەراديوداعى اقپارات تاراتۋ, اقپاراتقا قولجەتىمدىلىك, اقپاراتتاندىرۋ سىندى بىرنەشە زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋدى ۇسىندى. ويتكەنى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار قوعامدا ەركىن ءومىر ءسۇرىپ, ولارعا كەز كەلگەن اقپارات قولجەتىمدى بولۋى قاجەت. زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا وتاندىق تەلەارنالارعا سۋردواۋدارما مەن ءسۋبتيتردى مىندەتتى تۇردە قوسۋ ۇسىنىلدى. ويتكەنى ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە كورۋ قابىلەتى ناشار 85 مىڭعا جۋىق ازامات بار. ال 29 مىڭعا جۋىق جاننىڭ تۋىلعالى قۇلاعى ەستىمەيدى نەمەسە جۇرە بارا ەستۋ قابىلەتى بۇزىلعان.
– وكىنىشكە قاراي, ەستۋ جانە كورۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان ازاماتتار ءۇشىن ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ سايتىنداعى اقپارات قولجەتىمسىز. ەگەر قاسىندا مالىمەتتى وقىپ بەرەتىن ادام بولماسا, ولار وزدىگىنەن قاراي دا, وقي دا المايدى. بۇل ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەگىنشە, 2050 جىلعا قاراي شامامەن 2,5 ملرد ادامنىڭ, ياعني الەمدەگى ءار ءتورتىنشى ازاماتتىڭ قۇلاعىنىڭ ەستۋىندە قيىندىق بولۋى مۇمكىن. دەمەك بۇل ادامدارعا قوعامعا بەيىمدەلۋ ءۇشىن قازىرگىدەن دە بىرنەشە ەسە شارا قابىلداۋدى قاجەت – دەدى «دارا» ورتالىعىنىڭ وكىلى ايگۇل تابەرگەنوۆا.
حالىقارالىق تاجىريبەدە كورۋ جانە ەستۋ قابىلەتى ناشار ادامدارعا اقپاراتقا قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيانىڭ جەتىستىكتەرى مەن قىزمەتتەرىن قولدانىلادى. وسى رەتتە ورتالىق وكىلى ەلىمىزدەگى جارناما تۋرالى زاڭعا وسىنداي تاجىريبەنى ەنگىزۋدى ۇسىندى. مۇنى ديجيتال-ينكليۋزيا بويىنشا ساراپشى زيات ابدىقايموۆ تا قولدادى. بۇعان قوسا ول باسقوسۋدا قولجەتىمدى تسيفرلىق ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
– زاڭدا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنە قاتىستى قولجەتىمدىلىك جانە قاۋىپسىزدىك تۋرالى باپ بار. جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, ەلەكتروندى ۇكىمەت پورتالى مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن قولجەتىمسىز. زاڭنىڭ وسى بولىگى تەرەڭىرەك تالداۋدى, ءالى دە ناقتىلاۋدى قاجەت ەتەدى. ەلەكتروندى اقپاراتتىق رەسۋرستارعا قاتىستى, ونىڭ ىشىندە ەلەكتروندى قۇجاتتاردىڭ قولجەتىمدىلىگىنە قاتىستى ءبىراز ماسەلە بار, – دەدى ز.ابدىقايموۆ.
جيىندا قازاق ساڭىراۋلار قوعامىنىڭ توراعاسى جانگەلدى بەكباتىروۆ ەگدە جاستاعى قۇلاعى ەستىمەيتىن ازاماتتار ءۇشىن ءسۋبتيتردىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. ول سونداي-اق ەلىمىزدەگى ەرەكشە جاندارعا تەلەارنالارداعى بارلىق باعدارلاماعا سۋردواۋدارمانى مىندەتتەۋ كەرەك دەگەن كوزقاراسىن ورتاعا سالدى. ماسەلەن, رەسەيلىك «رىجي» تەلەارناسىندا 4-12 جاس ارالىعىنداعى بالالار ءۇشىن سۋردواۋدارما جاسالادى. ياعني ەستۋ قابىلەتى بۇزىلعان نەمەسە ءتۋابىتتى ەستىمەيتىن بالاقايلارعا مۋلتفيلم, انيماتسيالىق جانە كوركەمدىك سەريالداردى, شوۋلاردى كورۋ مۇمكىندىگى بار. ال بىزدە بۇل ماسەلە ءالى دە وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر.
– تۇركيانىڭ ىستانبۇل قالاسىنداعى مۋزەيلەردە بولعانمىن. وندا كورۋ قابىلەتى ناشار ادامدارعا ارنايى اۋديوقۇرىلعىلار بەرىلەدى. مۋزەيدەگى قۇندىلىقتاردىڭ ارقايسىسىندا QR كودتارى بار. وسىلايشا تۇرىك حالقىنىڭ قۇندىلىقتارىمەن اعىلشىن-ورىس تىلدەرىندە ەركىن تانىسۋعا بولادى. وتە ىڭعايلى. ءبىزدىڭ جۇيەگە دە اۋديودەسكريپتسيانى ەنگىزۋ كەرەك, – دەيدى جانگەلدى بەكباتىروۆ.
بۇعان قوسا قوعامدىق بىرلەستىك توراعاسى مەملەكەتتىك ورگاندار كورۋ قابىلەتى ناشار نەمەسە مۇلدەم كورمەيتىن ازاماتتارعا ۇسىنىلاتىن بەينەتاسپالاردىڭ ورنىنا زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانىپ, You Tube جەلىسىنە ويىسۋ كەرەك دەگەن پىكىرىن ءبىلدىردى.
ال «Internews Network» حالىقارالىق ۇيىمى وكىلدىگىنىڭ زاڭگەرى ولگا ديدەنكو زاڭ جوباسىندا قوعامنىڭ بۇل ساناتىنداعى ازاماتتار ءۇشىن تەلەارنالار, سپۋتنيكتىك جانە كابەلدىك وپەراتورلار ارقىلى اقپاراتتىق قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ۇسىنىلعانىن ايتادى. وسى رەتتە قۇجاتتىڭ ءالى دە ساراپتاپ, جەتىلدىرەتىن تۇستارى بار. ويتكەنى الداعى ۋاقىتتا زاڭ وسى كۇيىندە قابىلدانسا, بۇكىل وتاندىق تەلەونىمدەرگە سۋردواۋدارما مەن ءسۋبتيتردى مىندەتتى تۇردە قوسۋ, اۋديودەسكريپتسيانى ەنگىزۋ قارجىلىق قيىندىقتاردىڭ, وزگە دە پروبلەمالاردىڭ تۋىنداۋىنا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن.
بۇل كونسترۋكتيۆتى ويدى جيىنعا قاتىسۋشىلار دا قولدادى. سونداي-اق جيىندا سالا ماماندارىن دايارلاۋ ماسەلەسى دە كوتەرىلدى. وتكەن اپتادا زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ ماقساتىندا ءتۇرلى فورماتتا بىرنەشە جيىن وتكىزىلدى. زاڭ جوباسى ازاماتتىق سەكتور جانە ساراپشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ مۇددەلى وكىلدەرىمەن ءالى دە تالقىلانادى. جالپى, قازاقستان ورحۋس كونۆەنتسياسىنا جانە بۇۇ مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياعا قوسىلعان. سوندىقتان ەرەكشە جاندارعا ارنالعان ەرەجە شەڭبەرىندە قولداۋ كورسەتۋ ماڭىزدى.
