بۇل كونفەرەنتسيا كورنەكتى تاريحي تۇلعانىڭ 800 جىلدىعىنا ارنالعان ءىس-شارالار لەگىن باستاپ بەردى. نەگىزگى ماقسات – بەيبارىس سۇلتان تۋرالى سوڭعى مالىمەتتەردى زەرتتەپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ جانە ونىڭ مۇراسىن وسكەلەڭ ۇرپاق اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ.
كونفەرەنتسياعا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك, مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اسحات ورالوۆ, اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ, ەلىمىزدىڭ جانە شەت مەملەكەتتەردىڭ بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى, ديپلوماتيالىق ميسسيالاردىڭ وكىلدەرى, عىلىمي جانە شىعارماشىلىق زيالى قاۋىم قاتىستى.
ساياسات نۇربەك بەيبارىس سۇلتان تاريحتا دانا باسشى, كورنەكتى قولباسشى رەتىندە وشپەس ءىز قالدىرعانىن اتاپ ءوتتى. مۇنداي كونفەرەنتسيالاردى وتكىزۋدىڭ اسا ماڭىزدى ەكەنىنە توقتالا كەلىپ, جاستار ءۇشىن عيبرات ەكەنىن جەتكىزدى.
ء«بىز اتا-بابالار مۇراسىن زەرتتەپ, كەيىنگى ۇرپاققا جەتكىزۋىمىز كەرەك», دەدى مينيستر.
اسحات ورالوۆ ءوز سوزىندە مۇنداي كونفەرەنتسيالار وتكەن تاريحىمىزدى تانۋعا جانە تاريحي تۇلعالار تۋرالى تىڭ دەرەكتەردى بىلۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىمەن وتە قۇندى ەكەنىنە توقتالدى.
دارحان قىدىرالى ءوز سوزىندە تۇركى حالىقتارىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك تاريحتاعى رولىنە توقتالىپ, ولاردىڭ دانالىعىن, ادىلدىككە ۇمتىلۋىن اتاپ ءوتتى.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا بەيبارىس سۇلتاننىڭ تاريح پەن ونەردەگى بەينەسى, ونىڭ ديپلوماتياسى, قازىرگى جاستارعا ۇلگى بولارلىق تۇلعالىق كەلبەتى, ۇلى دالا وركەنيەتى جانە قىپشاق فاكتورى تاقىرىپتارىندا وتاندىق جانە شەتەلدىك عالىمدار بايانداما جاسادى.
«بۇل كونفەرەنتسيانى بەلگىلى تۇركىتانۋشى ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وتكىزۋدىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار دەپ سانايمىن. بەلگىلى عالىم 1260 جىلعى موڭعولداردىڭ يەرۋساليمگە شابۋىلىن «سارى كرەست جورىعى» دەپ اتاپ, ولاردىڭ جولىن كەسكەن قولباسشى بەيبارىس سۇلتاننىڭ تالانتىن جوعارى باعالادى. ول تۇركى مەن اراب الەمىن بايلانىستىردى», دەدى ەۇۋ رەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ەرلان سىدىقوۆ.
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى جامبىل ارتىقباەۆ ءوز سوزىندە بەيبارىستى مىسىرعا جەتەلەگەن تاعدىرىنداعى نەگىزگى تاريحي دەرەكتەر تۋرالى ايتىپ بەردى.
«بەيبارىس سۇلتان, ەڭ الدىمەن, ۇلى دالامىزدان شىققان. ەرتە قايتىس بولعانعا دەيىن بەيبارىس مەشىتىن سالىپ ۇلگەردى, ول ءوزىنىڭ باستاپقى تۇرىندە ساقتالمادى. مەنىڭ ويىمشا, بۇل وتان ءۇشىن قۇندى سىيلىق», دەدى تاريحشى.
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ پروفەسسورى ساتاي سىزدىقوۆ موڭعول شاپقىنشىلىعى كەزەڭىندەگى جەتىسۋداعى قارلىق حاندىقتارىنىڭ شىڭعىس حانمەن, كۇشلىك حانمەن جانە قاراقىتايمەن ساياسي قارىم-قاتىناسىن قاراستىردى.
تۇركى اكادەمياسىنىڭ حالىقارالىق ۇيىمىنىڭ پرەزيدەنتى مۇستافاەۆ شاھين مادجيد وعلى سۇلتان بەيبارىس تۇركى حالقىنىڭ ۇلى تۇلعاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستاننىڭ بەيبارىس سۇلتاننىڭ 800 جىلدىعىن جوعارى دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋ تۋرالى شەشىمى جاقسى باستاما دەپ سانايمىن. بەيبارىس سۇلتاننىڭ ءومىربايانى دەشتى قىپشاقپەن نەمەسە قازاق دالاسىمەن تىعىز بايلانىستى. بۇل يسلام وركەنيەتىن قورعاۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسقان كورنەكتى تۇلعا», دەدى پروفەسسور.
م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تاراز وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اعا وقىتۋشىسى اديشا ءابىلوۆا سۇلتان بەيبارىس مۇسىلمان الەمىنىڭ ەڭ دارىندى كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بەيبارىس بيلىك قۇرعان 17 جىل ىشىندە ەگيپەتتى قۋاتتى دەرجاۆاعا اينالدىردى. ول ارميا, فلوت قۇردى, جولداردى رەتكە كەلتىردى جانە پوشتا جۇمىسىن ۇيىمداستىردى. بەيبارىس موڭعولدار اراسىندا يسلام ءدىنىنىڭ تارالۋىندا ماڭىزدى ءرول اتقاردى», دەدى عالىم.
ءححى عاسىر مادەنيەتىندەگى سۇلتان بەيبارىس بەينەسىنىڭ يدەيالىق-تاقىرىپتىق مازمۇنىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ءدىنتانۋ ماگيسترى ە.نۇروللا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, سۇلتان بەيبارىس ءححى عاسىردا كۇللى يسلام الەمى مەن تۇركى حالىقتارى ءۇشىن ماڭىزدى تۇلعاعا اينالىپ, قازاقستان مەن مىسىردى بايلانىستىراتىن التىن كوپىر.
كونفەرەنتسيا بارىسىندا نۇر-مۇباراك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءابۋ حانيفا عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى قايرات ساكي «بەيبارىس تۇلعاسى – اڭىز بەن اقيقات», فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك بولات كومەكوۆ « ۇلى دالا وركەنيەتى جانە قىپشاق فاكتورى», ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, حالىقارالىق قاتىناستار فاكۋلتەتىنىڭ پروفەسسورى سايلاۋ باتىرشا ۇلى «سۇلتان بەيبارىس – قىپشاق-قازاق حالقىنىڭ ماقتانىشى جانە ونىڭ ديپلوماتياسى», نۇر-مۇباراك ەگيپەت يسلام مادەنيەتى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عىلىم جانە يننوۆاتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى پالتور ىقتيار مولداتورە ۇلى «سۇلتان بەيبارىستىڭ قازىرگى جاستارعا ۇلگى رەتىندەگى تۇلعالىق كەلبەتى» تاقىرىبىندا وزدەرىنىڭ ويلارىمەن ءبولىستى.
