تەلەگرامداعى NRG_monitor كانالىنىڭ جازۋىنشا, 2023 جىلدىڭ 18 قاڭتارىنان باستاپ امەريكالىق Platts اقپاراتتىق اگەنتتىگى KEBCO باعاسىن رەسمي جاريالاۋعا كوشتى. ەكونوميست الماس چۋكيننىڭ ايتۋىنشا, ءبىز وسىعان دەيىن مۇنايىمىز Urals پا, جوق پا دەپ شاتاسىپ كەلدىك. كەن ورنىنان زاۋىتقا تۇسكەن, ودان تانكەرلەرگە جەتكىزىلگەن مۇناي «تازا قازاق مۇنايى» بولىپ ساتىلمايدى. ويتكەنى ول تانكەرگە تيەلەمىن دەگەنشە دە رەزەرۆۋاردا باسقا مۇنايمەن, كوبىنە Urals-پەن ارالاسادى. مۇنىڭ ەكى بىردەي سالدارى بار.
«بىرىنشىدەن, قازاقستاننىڭ ءوز مۇنايىنىڭ بولماۋى بىزگە ءار كەز ءتيىمدى بولا بەرمەيدى. ەكىنشىدەن, قازىر Urals رەسەيلىك مۇناي بولعاندىقتان, ۇلكەن ديسكونتپەن ساتىلىپ جاتىر. مەيلى, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە باسقا ماركاعا ۇقساس بولعانىنا قاراماستان, ءدال قازىر ءبىزدىڭ ءوز مۇنايىمىزدىڭ بولۋى تەحنيكالىق تۇرعىدا وتە پايدالى. مۇنايىمىزدىڭ دەربەس اتاۋىنىڭ بولۋى ماركەتينگتىك تۇرعىدا ءتيىمدى», دەيدى ەكونوميست.
جالپى, بىلتىر ەلىمىزدە 84,2 ملن توننا مۇناي وندىرىلگەن. ونىڭ باسىم بولىگىن «قازمۇنايگاز» وندىرسە (22,5 ملن توننا), ەكىنشى ورىندا 16,6 ملن توننامەن Chevron, ۇشتىكتە 9,4 ملن توننامەن ExxonMobil ورنالاسقان. 64,3 ملن توننا مۇناي ەكسپورتتالدى. سونىڭ 52 ملن-ى كاسپي قۇبىر كونسورتسيۋمى (كتك) ارقىلى تاسىمالداندى. كتك-نىڭ بىلتىر ءتورت رەت ءىرى تاۋەكەل تۋدىرعانىن بىلەمىز. بيىل جىل باستالعالى ءبىر رەت ىستەن شىقتى. 19 اقپاندا قاتتى تۇرعان داۋىل سالدارىنان كونسورتسيۋم قۇبىر جەلىسى بويىنشا تاسىمالدى توقتاتقان. كومپانيانىڭ حابارلاۋىنشا, تەڭىز تەرمينالىنداعى رەزەرۆۋارلىق پارك 1 ملن توننا مۇنايعا تولىپ تۇر.
«جۇك جونەلتۋشىلەردىڭ مۇنايى مۇناي قۇبىرىنىڭ جەلىلىك بولىگىندەگى قالعان تسيستەرنالارعا جانە تەرمينالدىڭ رەزەرۆتىك پاركىنە قابىلدانادى. جۇك جىبەرۋشىلەرگە بۇل جاعداي حابارلاندى», دەپ مالىمدەدى.
كەيىنىرەك اقپارات كوزدەرىندە نوۆوروسسيسك تۇبىندە SEAMARK تاسىمالداۋشىسىنىڭ (گرانيت جانە قيىرشىق تاس تاسيدى) تەڭىزگە باتىپ كەتكەنى جاريالاندى. الايدا 22 اقپان كۇنى اۋا رايى قالىپقا كەلىپ, تەرمينالدا مۇنايدى اۋىستىرىپ تيەۋ جۇمىستارى قايتا باستالدى.
«مۇناي ونەركاسىپتىك جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ, جاعالاۋ سىزىعىنان بەس شاقىرىم قاشىقتىقتاعى تەڭىز ارقالىق قوندىرعىلارى ارقىلى تاسىمالدانادى. تەڭىز ارقالىق قوندىرعىلارىنىڭ كونسترۋكتسياسى ءداستۇرلى جاعالاۋ جۇيەسى وپەراتسيالىق قىزمەتىن توقتاتۋعا ءماجبۇر بولعان قولايسىز اۋا رايى كەزىندە مۇنايدى اۋىستىرىپ تيەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل رەتتە اۋا رايىنا قاتىستى شەكتەۋ دە بار. مىسالى, ارقانداپ بايلاۋ وپەراتسيالارى جانە شلانگتاردى تانكەرگە كوتەرۋ تەڭىزدىڭ 2,5 مەترگە دەيىن تولقۋى جانە جەلدىڭ (ەكپىننىڭ) جىلدامدىعى 23 م/سەك-تەن اسپايتىن كەزىندە جۇرگىزىلەدى», دەپ حابارلادى كونسورتسيۋم.
ەنەرگەتيكا ءمينيسترى بولات اقشولاقوۆ كتك-داعى جاعدايعا بايلانىستى ەلدە مۇناي ءوندىرىسىنىڭ توقتاماعانىن مالىمدەدى. بۇل رەتتە قازاقستاننىڭ مۇناي ەكسپورتتاۋدى ارتاراپتاندىرۋعا كۇش سالىپ جاتقانى بەلگىلى. سوعان قاراماستان, بيىل كتك بويىنشا تاسىمال دەڭگەيى ارتۋى مۇمكىن. شامامەن 8,7 پايىزعا, 56,5 ملن تونناعا دەيىن. حالىقارالىق Fitch رەيتينگتىك اگەنتتىگى ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا قازاقستاننىڭ رەسەيگە شيكى مۇنايدى تاسىمالداۋداعى تاۋەلدىلىگى وتە جوعارى دەپ سانايدى.
«مۇناي جانە وزگە دە كومىرسۋتەكتەر قازاقستاننىڭ باستى ەكسپورتتىق تاۋارى سانالادى. شيكى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى بولىگىن توقتاتۋ كەم دەگەندە قىسقا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا ەكسپورتتىق كىرىس پەن ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرگە وتە تەرىس اسەر ەتەدى. ەكسپورتتىق تۇسىمگە ايتارلىقتاي اسەر ەتۋ ءۇشىن كتك جۇمىسىنىڭ توقتاپ قالۋى بىرنەشە اپتادان ارىگە ۇزاماۋعا ءتيىس. قازاقستاننىڭ كتك-نىڭ توقتاپ قالۋىنا ساياسي رەاكتسياسى جانە كەز كەلگەن وسىنداي كەلەڭسىزدىكتىڭ ۇزاقتىعى ەلدىڭ نەسيەلىك رەيتينگىنە اسەرىن انىقتاۋدا ماڭىزدى فاكتورلار بولادى», دەلىنەدى اگەنتتىك مالىمدەمەسىندە.
قازاقستان كتك-دان بولەك رەسەيلىك «درۋجبا» مۇناي قۇبىرىنا دا تاۋەلدى. اقپان ايىندا وسى قۇبىر ارقىلى گەرمانياعا مۇناي جىبەرۋىمىز كەرەك بولعان. بىراق ول تاسىمال ءالى كۇنگە جۇزەگە اساتىن ەمەس. «قازترانسويل» قوعاممەن بايلانىس جانە ىشكى كوممۋنيكاتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى شىڭعىس ءىلياسوۆ «2023 جىلدىڭ 21 اقپانىنداعى جاعداي بويىنشا «درۋجبا» مۇناي قۇبىرى ارقىلى قازاقستاندىق مۇنايدى ءارى قاراي گەرمانياعا جىبەرۋ ماقساتىندا «اداموۆا زاستاۆا» پۋنكتىنە جەتكىزۋ جۇزەگە اسىرىلمادى», دەپ حابارلادى.
مۇنىڭ سەبەبىن ەشكىم دە ءتۇسىندىرىپ بەرە الماي وتىر. بىراق بولات اقشولاقوۆ «درۋجبا» ارقىلى 20 مىڭ توننا مۇنايدى اقپاننىڭ سوڭىنا دەيىن گەرمانياعا جەتكىزەمىز», دەيدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, جالپى قازاقستان گەرمانياعا بيىل 1,5 ملن توننا مۇناي جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر جانە الداعى ۋاقىتتا ونى 6-7 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋگە مۇددەلى.
«قازترانسويل» قاڭتار ايىندا رەسەي ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنەن «ترانسنەفت» ماگيسترالدى مۇناي قۇبىرلارى جۇيەسى ارقىلى «اداموۆا زاستاۆا» مۇناي جەتكىزۋ پۋنكتى باعىتىندا تاسىمالداۋعا رۇقسات العانىن حابارلاعان ەدى. سونداي-اق كومپانيا بيىل I توقساندا گەرمانياعا 300 مىڭ توننا مۇناي جەتكىزەمىز, دەپ حابارلادى. كەشىكتىرىلۋدىڭ قازاقستاندىق تاراپپەن بايلانىستى بولا قويۋى ەكىتالاي. ويتكەنى ءبىزدىڭ ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى قاڭتاردىڭ سوڭىندا اقپاننان باستاپ 20 مىڭ توننا جەتكىزۋگە دايىنبىز دەپ مالىمدەدى. 31 قاڭتار مەن 9 اقپان ارالىعىندا باق-تا «درۋجبانى» ۋكراينا تاراپى اتقىلادى دەگەن قىزىق اقپارات تارادى. «ترانسنەفت» بولسا «درۋجبا» شتاتتى رەجىمدە جۇمىس ىستەپ جاتىر, دەپ سەندىردى. قالاي بولعاندا دا گەرمانياعا جىبەرىلۋگە ءتيىس قازاقستاندىق مۇنايدىڭ ەكسپورتى توقتاپ تۇر. بۇعان دەيىن كتك-نىڭ قايتا-قايتا توقتاۋىنا ۇيرەنگەن بولساق, ەندى «درۋجبا» ارقىلى مۇناي تيەۋدىڭ باستالۋىن دا كۇتۋگە داعدىلانامىز», دەپ مالىمدەيدى Tengenomika ساراپشىلارى.
