فيلم سيۋجەتى تۇرمەدە جازاسىن وتەپ قايتقان مۋزىكانتتىڭ بوستاندىققا شىققاننان كەيىنگى ءومىرىن سۋرەتتەيدى. كەلسە, كەڭەس وداعى جوق, قالانىڭ ءبارى ۇلكەن بازارلارعا اينالىپ كەتكەن, سارتىلداپ جۇمىس ىستەپ تۇرعان ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ ءۇنى وشكەن. باستالعان ساتىنەن توقسانىنشى جىلداردىڭ توقىراۋىنا سۇيرەپ اكەتەتىن فيلمدە سول كەزەڭگە ءتان بارلىق شىندىق ساقتالعان. تالعاممەن ەكشەلىپ العان ءار دەتالدىڭ دالمە-ءدال كورىنىس تابۋى جالپى ءفيلمنىڭ شىنايى شىعۋىنا اسەر ەتكەن. فيلم وقيعاسى كەشەگى قىلمىسكەرگە تەگىن بەرىلگەن ءبىر بولمەنىڭ ىشىندە ءوتىپ جاتىر. تەرەزە گازەتپەن بۇركەمەلەنگەن, ۇستەل ۇستىندە داستارقان ورنىنا گازەت جايىلعان. وتباسىنان ايىرىلعان, جۇمىسسىز, بولاشاعى ب ۇلىڭعىر, جالپى, ەرتەڭگى كۇنىنەن ءۇمىتى جوق كەشەگى قىلمىسكەر قۇرعاق وتىنى شىتىرلاي جانعان بۋرجۋي پەشتىڭ تۇبىندە شالقاسىنان جاتىپ گيتارا شەرتكەننەن عانا جانى جاي, جىلۋ تابادى. ەرتەلى-كەش گيتاراسىن سابالاعاننان باسقا ەرمەگى جوق. گيتارا اۋەنى ەستىلگەندە, ەكى قاباتتى ەسكى ءۇيدىڭ ەدەنىن تەسىپ ءىن جاساپ العان ەگەۋقۇيرىق جىلتىڭداپ توبەسىن كورسەتەدى. «سوتتالعان» دەگەن جاقسى ات ەمەس, سىرتپەن بايلانىسى ۇزىلگەن, جالعىزدىقتان جانى كۇيزەلىپ جاتقان بەيباقتىڭ تىشقاننان وزگە جاقىنى جوق. شەكەسىنەن شەرتپەك تۇگىلى, ارنايىلاپ ءان سالىپ بەرىپ, ماق ۇلىقتى دوس تۇتاتىن بولعان. سۇيكىمدى كەمىرگىشكە «ليۋسي» دەپ ات قويىپ, اق تارەلكەگە سالىپ الدىنا اس قويعان. مىنە, عاجاپ, گيتارانىڭ سىڭسىپ سالعان سازى بولمە ىشىنە توگىلە باستاعانى سول ەدى, ىنىندە جاتقان كارى تىشقان تۇمسىعىنا سارىقۇلاق ءبىر سومدى تۇيرەپ الىپ, سىرتقا بەتتەپ كەلەدى. قۇرىم شاي, قارا ناننان وزگە تالعاجاۋ ەتەر تۇگى جوق بۇرىنعى سوتتالۋشى ەگەۋقۇيرىقتىڭ مۇرتىنا شانشىلعان اقشانى كورگەندە كوزى جايناپ, كوڭىلى ءيىپ, العىس ەسەبىنە تاعى ءبىر اۋەندى توگىلتە جونەلەدى. تاڭەرتەڭ تۇرىپ قولىنا تاعى دا گيتاراسىن الادى. باسى قىلتيىپ ەگەۋقۇيرىق ىنىنەن شىعىپ كەلەدى, تۇمسىعىندا 3 سوم... ەرتەڭىندە 5, ارعى كۇنى وتتاي جانعان 10, ودان ارعى كۇندەرى جارىق دۇنيەگە جىلت ەتكەن سەنىمىن وياتقان جاپ-جالپاق, كۇلگىن ءتۇستى 25 سوم, سودان كەيىن كەڭەستىك ادامدارعا كورىنبەي وتكەن 50 سوم, كۇن سايىن ەگەۋقۇيرىق اكەلەتىن اقشانىڭ ەسەبىنەن جاڭىلىپ, شكاف سۋىرماسىن كاسساعا اينالدىرعان كەيىپكەردىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. بويىندا جىگەر پايدا بولىپ, تالاي جىل ورمەكشى تورلاپ تاستاعان سۇڭگىلەردى ءسۇرتىپ, تەرەزەدەگى كۇندى كولەگەيلەگەن قاعازدى سىپىرىپ, بولمەنى جۋىپ-شايىپ, تاۋ قوپارارداي قۇلشىنىپ ءجۇر. ءىن استىنان كەلىپ جاتقان بەلگىسىز بايلىق كەيىپكەردىڭ ءومىرىن ءاپ-ساتتە وزگەرتىپ جىبەرەدى. ءبىر كۇنى ول كوشەدەن كەشەگى كامەرالاس دوسىن كەزىكتىرىپ, ۇيىنە قوناققا ەرتىپ كەلەدى. «وڭباعاننىڭ تۇرمىسىنىڭ ءتاۋىرىن قاراي كور» دەيدى قوناقۇي يەسى اس ازىرلەمەككە سىرتقا شىققان بويدا, قىزعانىشپەن جان-جاعىن قىزىقتاپ, گيتارانى قولىنا الىپ, داڭعىرلاتا باستاعانى سول ەدى, ليۋسي كورىندى. كورگەن بويدا, ەكى اتتاپ جەتىپ بارىپ, جالپاق تابانىمەن جانشىدى دا تاستادى. كامەرالاستار قىزىلشەكە بولىپ توبەلەسىپ, تىشقان ءۇشىن جانىن بەرۋگە بار دوسىن پىشاقتاپ تاستاپ, جاندىككە جانى اشىعانىن تۇسىنبەگەن كۇيى جونىنە كەتەدى. ەسىن جيعان كەيىپكەر «ەدەن استىنداعى ەگەۋقۇيرىق مۇنشاما اقشانى قايدان الادى؟» دەگەن سۇراقتى ءبىرىنشى رەت قويىپ, قولىنا قۇرالىن الىپ شەگەلەردى سۋىرىپ, بولمەنى قوپارعاندا, ەكى كوزى اتىزداي بولادى...
ەڭ قىزىعى, كينوداعى كومپيۋتەرلىك گرافيكانىڭ كومەگىنە جۇگىنبەي, وسىنىڭ ءبارىن تىشقان تىرىدەي ءوزى ورىنداپ ءجۇر. ارىستان دا, ايۋ دا, توتىقۇس تا ۇيرەتىلەدى, ال ۇيرەتىلگەن تىشقاندى جانە اكتەر بولىپ ويناپ جۇرگەن تىشقاندى العاش رەت كورگەندەردىڭ تاڭدانىسى الابوتەن. رەجيسسەر ويلاعانىنىڭ تولىقتاي ورىنداۋىن تاپقانىنا شەكسىز ريزا ەكەنىن ايتىپ, جابىق كورسەتىلىمگە تىلشىلەردى شاقىرىپ, قۇپياسىن جايىپ سالدى.
«بۇل – ومىردە بولعان وقيعا. ادام مەن ەگەۋقۇيرىق دوس بولعان. ادام ايتسا نانعىسىز دوستىق تۋرالى بايانداعان ماقالانى «لەنينسكايا سمەنا» گازەتىنىڭ 1984 جىلعى ءبىر سانىنان انام ماعان وقىپ بەرگەننەن كەيىن تالايعا دەيىن اسەرىنەن ايىعا المادىم. بۇل يدەيانى 4-سىنىپتان باستاپ ىشىمدە تەربەتىپ كەلەمىن. قىرىق جىل بويى جۇرەگىمدە جاسىرۋلى جۇرەتىن شىمىر يدەيا اقىرى فيلم بولىپ جارىققا شىقتى», دەيدى ەل ىشىندە «جانتيك» دەگەن اتپەن تانىلعان شوۋمەن, رەجيسسەر جانتەمىر بايمۇحامەتوۆ.
فيلمدە باستى رولدە مۋزىكانت ساكەن مولداحمەتوۆ وينايدى. رەجيسسەرگە قازاقتىڭ ۆاسيلي شۋكشينىن تابۋ وڭايعا سوقپاعان, قىلمىسكەردىڭ ءرولىن سەنىمدى ويناماسا, يدەيا قانشالىقتى ماڭىزدى بولسا دا, كورەرمەن تاراپىنان جالپى فيلم قابىلدانبايدى. وسىنداي قيىندىعىن ەسكەرگەن ج.بايمۇحامەتوۆ اكتەردى توقسانىنشى جىلدىڭ تاۋقىمەتىن ءوز باسىنان وتكەرگەن «ەل ىشىنەن» ىزدەۋدى ءجون سانايدى. «وندىققا» ءدال تيگىزگەنىنە قاراعاندا, ەڭبەگى دالاعا كەتكەن جوق.
«جانتيك مەنى باستى رولدە ويناۋعا شاقىرعاندا, تاڭعالدىم. مەن كاسىبي اكتەر ەمەسپىن, ءتىپتى كينونىڭ ماڭىنان جۇرمەگەن اداممىن. ءاپ ساتتە بويىمدى ءبىر اۋەستىك بيلەپ كەتتى. «ويناسام, وينايىن» دەپ شەشتىم. ءسويتىپ, ەشقاشان اكتەر بولۋعا ۇمتىلماعان ادام اياقاستىنان شوتلانديادا ۇزدىك ءرولدىڭ يەسى اتانىپ شىعا كەلەدى. ءوڭىم بە, ءتۇسىم بە, تۇسىنە المايمىن. جانتيككە ريزامىن, العىستان باسقا نە ايتامىن؟» دەيدى ساكەن مولداحمەتوۆ.
«ەگەۋقۇيرىق» ءفيلمى – مونوفيلم. سەبەبى جالعىز ادامنىڭ ويىنىندا ايتارلىقتاي تالاس-تارتىس, شي جۇگىرتىپ شيەلەنىستىرەتىن شايقاس تا جوق. سوعان قاراماستان باياۋ باستالعان سيۋجەت جەلىسى درامالىق دامۋ شەگىنە جەتكەنشە ەكرانعا تەلمىرتىپ, ءىن ىشىنەن اقشا تاسىپ جۇرگەن تىشقاننىڭ تىرلىگى ەلىكتىرە تۇسەدى. ءوزى قىسقامەتراجدى بولعانىمەن, پالساپالىق مازمۇنعا يە پسيحولوگيالىق درامانىڭ قاتپارى قالىڭ. تىشقاندى كورگەن بويدا, تۇرمە كورگەن كانىگى بانديت باۋكەسپەلىگىن ىستەپ, ەتىگىمەن جىبەرىپ ۇرسا دا بولار ەدى, ءىنىن تالقانداپ, ۋ سەۋىپ, ارام قاتىرسا دا بولار ەدى. تيىسپەدى. كەرىسىنشە, قارا تۇتىپ, دوس كوردى. «وتىرىپ» كەلگەن ادامعا ءتان قاسيەت ەمەس, كەيىپكەردىڭ وسى مىنەزىنىڭ ءوزى-اق قوعامدا «قىلمىسكەر» دەپ وقشاۋلانعان جاننىڭ ادام تۇگىلى, ماق ۇلىقتىڭ وزىنە كورسكەتكەن مىنا اياۋشىلىعى, مەيىرىمى جان-جۇرەگىنىڭ تەرەڭىندە ءالى قانشا ىزگى مىنەزىنىڭ جاسىرۋلى جاتقانىنا مەڭزەپ, ادامنىڭ شەكسىز الەمىن تانىپ, ۇڭىلە تۇسۋگە ماجبۇرلەيدى.
تىشقان بۇعان دەيىن تەك انيماتسيا كەيىپكەرى بولىپ كەلدى, قىسقامەتراجدى كوركەم تۋىندىعا العاش رەت تۇسكەنى ءوز الدىنا, كورەرمەنگە تاربيەلىك ءمانى بار وي تاستادى. فيلم رەجيسسەرى كەشەگى ادامداردىڭ ءدىلىن, دۇنيەنى قابىلداۋىن سول كەزەڭدەگى امىرشىلدىك يدەولوگيا تاڭعان اسقاقتىقتان جانە بۇگىنگى اكىمشىلىك كوزبوياۋلاردان ارشىپ, وسى ۋاقىتتاعى زامانداستىڭ كوزقاراسىمەن بۇكپەسىز كورسەتەدى.
بۇعان دەيىن فيلم مالتاداعى حالىقارالىق قىسقامەتراجدى فيلمدەردىڭ مەرەيلى 60-فەستيۆالىنىڭ گران-ءپريىن جەڭىپ العان بولاتىن. بايگەدە 60 ەلدەن قاتىسقان 320 رەجيسسەردىڭ تۋىندىسى ساراپقا سالىنعانىن ەسكەرسەك, قازاقستان رەجيسسەرىنىڭ توپ جارۋى ايتۋلى جەتىستىك. ءىزىن الا حالىقارالىق ءىرى بايقاۋلاردىڭ بىرىنەن سانالاتىن برازيلياداعى Sao Paulo International Film Festival فورۋمىنىڭ باستى سىيلىعىن يەلەندى. رەسەيدە وتەتىن «كينومىش» حالىقارالىق قىسقامەتراجدى فيلمدەر فەستيۆالىنىڭ باس جۇلدەسى دە وسى كينولەنتاعا بۇيىردى. ماكاودا وتكەن حالىقارالىق قىسقامەتراجدى فيلمدەر فەستيۆالىندە «ەگەۋقۇيرىق» ەڭ ۇزدىك فيلم اتاندى. شوتلانديانىڭ گلازگو قالاسىن دۇبىرلەتكەن كينوفەستيۆالدە دە «ەگەۋقۇيرىق» ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىنان كورىندى. ەۋروپالىق Future of Film Awards كينو فورۋمى كارتينانى قۇرمەتپەن اتاپ ءوتتى.
شىندىقتى ازاپپەن, سىناقپەن تانىعان ادام جانىنىڭ شىرىلى, قارايعان جۇرەك, بۇزىلعان نيەتتى قالپىنا كەلتىرگەن ەدەن استىنان شىققان شونجار ەگەۋقۇيرىقتىڭ ىزگى ارەكەتى قاراڭعىدا جانعان شىراق سياقتى تاماشالاعان جاننىڭ ساناسىنا جىڭىشكە ساۋلەسىن ءتۇسىرىپ, ادامي باستاۋ-بۇلاعىنا شاقىراتىنى ءسوزسىز.
الماتى
