دەنساۋلىق ساقتاۋعا سىندارلى كوزقاراس

كەشە ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءىسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان “سالاماتتى قازاقستان” اتتى مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق كەڭەس بولىپ ءوتتى. وعان ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردان, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنىڭ دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ باسقارمالارىنىڭ باسشىلارى, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ عالىمدارى جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. كەڭەستە كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيس­ترى جاقسىلىق دوسقاليەۆ بايانداما جاسادى. قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەت­تىك باعدارلاماسىنىڭ باستى ماق­سا­تى ەل ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ جانە مەملەكەتىمىزدىڭ تۇراقتى الەۋمەتتىك-دەموگرافيالىق دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن وتان­دىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتى جۇيەسىن قالىپ­تاس­تىرۋ بولىپ تابىلادى. بايان­دا­ماشى اتاپ كورسەتكەندەي, اتالمىش مەملەكەتتىك باعدارلامانى ءىس جۇزىنە اسىرۋ نەگىزگى التى باعىت بويىنشا ءجۇر­گىزىلمەك. اتاپ ايتقاندا, ازا­مات­تار­دىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ ماسە­لەلەرى بويىنشا سەكتورارالىق جانە ۆەدومستۆوارالىق ءوزارا ءىس-قي­مىل­دارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ, پرو­في­لاكتيكالىق ءىس-شارالاردى, سكرينينگتىك زەرتتەۋلەردى كۇشەيتۋ, الەۋمەتتىك نەگىزدە پايدا بولاتىن كەڭ تاراعان اۋرۋلاردىڭ دياگنوس­تي­كاسىن, ەمدەۋ جانە ساۋىقتىرۋ تاسىلدەرىن جەتىلدىرۋ, سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق قىزمەتتى دامى­تۋ ماقساتتارىندا كەشەندى شارالار جۇزەگە اسىرىلماق. سونىمەن بىرگە بىرىڭعاي ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندە مەديتسينالىق كومەك كور­سەتۋدى ساپالى ءارى جەدەل ۇيىم­داس­تىرۋ, بۇل سالانى باسقارۋدى جانە قارجىلاندىرۋدى جاقسارتۋ, مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكا­لىق ءبىلىمدى جەتىلدىرۋ, مەديتسينا سالاسىنا يننوۆاتسيالىق تەحنولو­گيا­لاردى ەنگىزۋ جانە ودان ءارى دا­مى­تۋ, حالىقتىڭ ءدارى-دارمەككە قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە ونىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرى دە باعدارلاما اياسىندا اتقارى­لاتىن نەگىزگى مىندەتتەر بولىپ تابىلادى. 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان “سا­لا­ماتتى قازاقستان” مەملەكەتتىك باع­دارلاماسىن ءىس جۇزىنە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 552,3 ميلليارد تەڭگە قارجى بولىنەدى. بۇل مەملەكەتتىك باعدارلامانى تولىق ءىس جۇزىنە اسىرۋ بارىسىندا ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى ساپالى مەدي­تسينالىق قىزمەت تۇرلەرىمەن قام­تى­لادى جانە تۇرعىندارعا مەديتسينا­لىق قىزمەت كورسەتۋ تيىمدىلىگى قام­تاماسىز ەتىلەدى. باعدارلاما ءاربىر ازاماتتىڭ دارىگەردى, ستاتسيوناردى جانە ەمحانانى ەركىن تاڭداۋىنا, وتباسىلىق دارىگەر مەن مەيىربي­كە­لەر­گە كەڭىنەن قولجەتىمدىلىگىن قام­تاماسىز ەتۋگە تولىق جاعداي جاساي­دى. سونداي-اق جۇرەك, قان تامىر­لا­رى سىرقاتتارىنا وبلىس ورتا­لىق­تارىندا وپەراتسيا جاساۋعا جانە بۋىندار مەن تىزە بۋىندارىن پرو­تەزدەۋگە مۇمكىندىك الادى. الەۋ­مەت­تىك قىزمەتكەرلەر ينستيتۋتىن ەن­گىزۋدىڭ ارقاسىندا مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى (تازا­لىق, ساپالى تاماقتانۋ, اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ) شەشۋگە باسىمدىقتى نازار اۋدارىلادى. ءدارى-دارمەك­تەردى جەڭىلدىكپەن بوساتۋ جانە ولاردىڭ ساپاسىنا باقىلاۋدى كۇ­شەي­تۋ جۇزەگە اسىرىلادى. ەلىمىز­دىڭ تۇرعىندارى 100 پايىز قاۋىپسىز ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتىلە­تىن بولادى. ۇلتتىق سكرينينگ باعدار­لاماسى اياسىندا قانت ديا­بەتى, قانى از جانە ىسىك اۋرۋ­لارىمەن سىرقات­تا­ناتىن ادامدار تولىق تەگىن پرو­فيلاكتيكالىق تەكسەرۋدەن وتكىزىلەتىن بولادى. اۋىل تۇرعىن­دارىنا دەر كەزىندە مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋى­نە مۇمكىندىك بەرەتىن جەدەل مەديتسينالىق قۇرىلىمدار, ساني­تار­لىق-اۆياتسيا جۇيەسى كۇشەي­تىلەدى. انالاردىڭ بالا كۇتىمى ءۇشىن الاتىن جاردەم­اقىلارى وسىرىلەدى. مەملەكەتتىك باعدارلاما بوي­ىن­شا ەلىمىزدىڭ مەديتسينا قىزمەت­كەر­لەرىنە دە كوپتەگەن ارتىقشى­لىق­تار مەن جەڭىلدىكتەر جاساۋ شا­رالارى بەلگىلەنگەن. بۇل رەتتە جۇ­مىس كولەمى مەن ساپاسىنا بايلا­نىس­تى ەڭبەكاقىنى ارتتىرۋ, اۋىل­عا بارعان جاس ماماندارعا جەڭىل­دىكتەر بەرۋ, مەديتسينا مامان­دى­عىن تاڭداعان جاستارعا جوعارى دارەجەدەگى ساپالى مەديتسينالىق ءبىلىم بەرۋ جانە باسقا كەشەندى شارالار قاراستىرىلعان. 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ جانە مە­دي­تسينالىق قىزمەت كورسەتۋ ساپا­سىن ارتتىرۋ ناتيجەسىندە مەملەكەت ءتيىم­دىلىككە قول جەتكىزىلەتىن كە­شەندى ءىس-شارالاردى ويلاستىرعان. باعدارلاما تولىق قۋاتىندا ىسكە اسىرىلعان كەزدە ەلىمىزدىڭ جاھان­دىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسى­نىڭ كورسەتكىشتەرى ارتاتىن بولادى. ازاماتتارىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساپاسىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى اۋرۋلاردىڭ ءتۇرى ازايادى, مۇگەدەك­تىك شەكتەلەدى جانە سىرقات سال­دا­رى­­نان ەمدەۋگە جۇمسالاتىن شى­عىندار ازايتىلىپ, ازاماتتاردىڭ مەزگىلىنەن بۇرىن قايتىس بولۋ دەڭگەيى قىسقارىپ, وسىنداي سەبەپتەرگە بايلانىستى قوعامنىڭ تىكەلەي جانە جاناما زياندارىن ازايتۋ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنىڭ ايتارلىقتاي تيىمدىلىككە جەتۋى قامتاماسىز ەتى­لەدى. ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرىندە جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ, مەديتسينا قىزمەت­تە­رىن ۇسىنۋشىلاردىڭ جاۋاپ­كەرشى­لىگى مەن مۇددەلىلىگى وڭتايلاستى­رى­لادى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن قارجىلاندىرۋعا مەملەكەتتىك جانە جەكە مەنشىك قۇرىلىمداردىڭ قارجىلارىن تارتۋ, ەركىن مەدي­تسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن دامىتۋ ەسەبىنەن قوسىمشا قارجى تارتۋ قامتاماسىز ەتىلەدى. مەملەكەتتىك باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلا باستاعان العاشقى جىلى امبۋلاتوريالىق-ەمحانالىق كومەك قىزمەتىن دامىتۋعا جۇمسالاتىن قارجى دا ەداۋىر ارتتىرىلادى. ماسەلەن, 2010 جىلى بۇل سالاعا 78,4 ميلليارد تەڭگە قارجى ءبولىن­سە, 2011 جىلى128,3 ميلليارد تەڭ­گە قارجى ءبولۋ قاراستىرىلىپ وتىر. كەڭەستىڭ كۇن تارتىبىنە ۇسى­نىلعان باعدارلامانى تالقىلاۋعا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن كەلگەن ماماندار قاتىستى. اتاپ ايت­قاندا, قوستاناي وبلىسى اكى­مى­نىڭ ورىنباسارى س.بەكتۇرعانوۆ, الماتى قالالىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى ە.نۇ­رىم­­بەتوۆ, ۇلتتىق مەديتسينا اس­سو­تسياتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ا.سادى­قو­ۆا, تاعام ينستيتۋتىنىڭ پرەزي­دەنتى ت.شارمانوۆ, الماتى №7 كلينيكالىق اۋرۋحاناسىنىڭ باس ءدا­رىگەرى ي.لي, دۇنيەجۇزىلىك دەن­ساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ وكىلى مان­فرەد حۋبەر جانە باسقالار ءسوي­لەپ, ۇسىنىلىپ وتىرعان باع­دارلامانى جان-جاقتى تالقىلادى. جارىسسوزگە شىعىپ سويلەۋشىلەر ەلىمىزدىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­سىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىل­دار­عا ارنالعان “سالاماتتى قازاق­ستان” مەملەكەتتىك باعدارلاماسى­نىڭ جوباسىندا ورىن العان كەم­شىلىكتەردى, ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەلەردى ناقتى اتاپ كورسەتتى. دەنساۋلىق ساقتاۋ قىزمەتكەر­لەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق كەڭەسىن پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ قورىتىندىلادى. ول دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە وسى جولعى تالقىلاۋدا ايتىلعان بارلىق سىن-ەسكەرتپەلەردى ەسكەرە وتىرىپ, جو­با­نى قايتادان ەلەكتەن وتكىزىپ, تولىقتىرۋدى تاپسىردى. ول ءۇشىن ءبىر اي ۋاقىت بەرىلدى. مەملەكەتتىك باعدارلاما شىلدە ايىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا قايتادان قارالاتىن بولدى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.