مىسالدى ادەتتەگىدەي ادەبيەتتەن الامىز. ماسەلەن, جۇماعالي ىسماعۇل قازاقشالاعان ونورە دە بالزاكتىڭ «ۇزىلگەن ۇمىتتەر» رومانىندا مىناداي وقيعا بار. پروۆينتسيادان پاريجگە كەلگەن اقىن دۇركىرەپ كورىنە باستاعاندا, ماڭايىنداعى دوستارىنىڭ ءبارى تەرىس اينالىپ, جالعىز قالادى دا, بىرگە تۇرىپ كەلگەن سۇيىكتىسى قۇسادان كوز جۇمادى. پاريجدە ەشبىر تۋىسى جوق, اقشا تاۋسىلعان, ماقالالارىن ەشبىر گازەت باسپايدى. قايعىدان تەڭسەلگەنى ءوز الدىنا, سۇيىكتىسىن جەرلەيتىن بەس ءجۇز فرانك اقشا تابۋى كەرەك. الدىنان تانىس دوسى كەزدەسە كەتەدى.
« – باربە, بەس ءجۇز فرانك بەرشى! – دەدى ول قولىن سوزىپ.
– ەكى جۇزگە قالايسىز؟
– مارحابات ەتىڭىز! ءسىز قايىرىمدى ادامسىز عوي!
– ىسكەرلىگىم تاعى بار! ءسىز مەنى زيانعا قالدىردىڭىز, – دەدى دە, ول فاندان مەن كاۆالەنىڭ بانكروت بولعانىن ايتتى. – ەندى مەنىڭ پايدا تابۋىما كومەكتەسىڭىز.
ليۋسەن سەلت ەتە قالدى.
– ءسىز اقىنسىز عوي, كوڭىلدى ولەڭ جازا الاتىن شىعارسىز, – دەدى باسپا يەسى ءسوزىن جالعاستىرىپ. – قازىر ماعان سونداي ءبىر كوڭىلدى ولەڭدەر كەرەك بولىپ تۇر, باسقا اۆتورلاردان العان ولەڭدەرىمنىڭ اراسىنا سولاردى تىعىپ جىبەرەيىن دەپ ەدىم; سوندا ماعان شىعارمالارىما قيانات جاسادىڭ دەپ ەشكىم دە كىنا تاعا المايدى, سودان كەيىن مەن ءبىر ءتاپ-ءتاۋىر ولەڭدەر جيناعىن قۇراستىرامىن دا, كوشەگە شىعارىپ ون سۋدان ساتامىن. ەگەر ەرتەڭ ون شاقتى جاقسى ولەڭ اكەپ بەرسەڭىز.داستارقان جىرلارى, كۇلدىرگى ولەڭدەر بولسىن, مەن سىزگە ەكى ءجۇز فرانك تولەيىن.
...ليۋسەن جەرلەۋ شىعىندارىنىڭ جابدىعىن ەكى ءجۇز فرانكتەن اسپايتىن قىلىپ ازىرلەت دەپ بەرەنيكانى جىبەردى; جۇپىنى عانا بون-نۋۆەل شىركەۋىندەگى جانازا دۇعاسى دا سونىڭ ىشىنە كىرسىن دەدى. بەرەنيكا كەتكەن كەزدە اقىن ۇستەلگە وتىرا قالىپ, ءوزىنىڭ بايعۇس اشىناسىنىڭ سۇيەگىن كۇزەتىپ وتىرىپ, كوڭىلدى تاقىرىپتارعا جانە ءپاريجدىڭ ۇيرەنشىكتى اۋەندەرىنە ارناپ ون شاقتى ولەڭ شىعاردى», دەيدى اۆتور.
بۇل جەردە «اقىن سۇيەگىن كۇزەتىپ وتىرعان بايعۇس اشىناسى» – ونىڭ قيماسى, سۇيىكتىسى. سول ءۇشىن باسىن تاۋ مەن تاسقا ۇرعانى سۋرەتتەلەدى روماندا. مۇنشالىقتى قاتىگەزدىكتى كورگەن بە ەدىڭىز؟ «تار جەردە ەرتوقىم سۇراۋ» بەر جاعى بولىپ قالادى. ازاپتاۋ مەن ماجبۇرلەۋدىڭ, ار-ۇياتتى اياققا تاپتاۋدىڭ بۇدان وتكەن ءتۇرىن ويلاپ تابۋ مۇمكىن ەمەس شىعار... پروۆينتسيادان كەلگەن جاپ-جاس اقىن ون شاقتى ولەڭ جازىپ شىققانى ءوز الدىنا, ونى سول كەزدەگى كوڭىلدى كوشە اندەرىنىڭ اۋەنىنە سالىپ ايتىپ كورەتىن تۇسى جانە بار.
بۇل تەك فرانتسيادا سول ۋاقىتتا جانە جالعىز وسى اقىننىڭ باسىنان عانا وتكەن جان توزگىسىز وقيعا ەمەس. قاشان دا, قاي ەلدە بولسىن كەزدەسەدى. مۇنداي سۇمدىقتى جارياعا شىعارىپ, جيرەندىرگەن اينالايىن ادەبيەت قانا دەۋگە جانە قاقىلىمىز. «ادام دەگەن جىلاپ ءجۇرىپ, كەيدە ءبىر كۇلە بىلگەن... نەتكەن عاجاپ – ادامزات!» دەيدى سەرىك اقسۇڭقار ۇلى. مۇقاعالي دا توقتالعان تاقىرىپ ەكەنىن ادەبيەتشىلەر جاقسى بىلەدى. ەسەنعالي راۋشانوۆتىڭ مىنا ءبىر ولەڭىن ەسكە سالادى وسى بۇرىلىس.
«قۋان دەيدى,
تويلا دەيدى ول ماعان,
جوق سياقتى تۇك قايعىم.
الماتىڭىز تولعان دۋمان,
تولعان ءان,
بۇل نە دىردۋ –
ۇقپايمىن.
قۋان دەيدى, تويلا دەيدى
جۇرتقا ۇقساپ,
كۇنا دەيدى جىرلاماۋ.
مەنىڭ جانىم قىرىق
جاماۋ, قىرىقپىشاق,
ونى بىلەر كىم بار-اۋ».
مىلتىقسىز مايداننىڭ جاۋىنگەرلەرىنە اينالعان اقىنداردىڭ جانى ونسىز دا قاراما-قايشىلىققا تولى, قىرىقپىشاق. حالىق تا سونداي. سەنگىش, الدانعىش, سوندىعىنان جارالانعىش. ءارى قاراي تارقاتا بەرسە, اڭگىمە ۇزاپ كەتەدى.
