سىر ديقاندارى دالانى دۇبىرگە بولەۋدە

“كوكتەمنىڭ ءبىر كۇنى – جىلعا ازىق” دەگەن اتالى ءسوزدى مۇرات تۇتقان سىر ديقاندارى دالا ءتوس­كەيىندەگى قاۋىرت قيمىلعا كىرىسىپ تە كەتتى. ءساۋىر ايىنىڭ 23-ىنەن باستاپ سىر ايماعىنىڭ باستى داقىلى – كۇرىش ەگۋ جۇمىستارى باستالعان بولاتىن. ال, ەرتە كوك­تەم داقىلدارى – ارپا, جوڭىش­قا, ماقسارى ەگۋ جۇمىستارى تولىعىمەن اياقتالىپ, كۇتىمگە الىنۋدا. سونداي-اق ۇستىمىزدەگى جىلى ىرىستى دا كۇرىشتى سىر جەرىنىڭ 72800 گەكتارىنا سىر مارجانى – اق كۇرىشتى ەگۋ جوس­پار­لانسا, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 38500 گەكتار جەرگە كۇرىش تۇقىمى سەبىلىپ, سۋعا باستىرىلۋدا. ايتا كەتۋ كەرەك, كۇرىش ەگىسىنىڭ كولەمى وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 1400 گەكتارعا ۇلعايتىلعان. وبلىس اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار وندىرۋشىلەرى كۇرىش ەگىسىنە ساپالى دايىندىقپەن كىرىستى. ەگىلەتىن كۇرىش تۇقىمىنىڭ 4,2 پايىزى ەليتالىق, 24,4 پايىزى ءى رەپرودۋكتسيالى, 26,3 پايىزى ءىى-رەپرودۋكتسيالى. سونداي-اق, بي­ىل­عى جىلى سىر جەرىنە كۇرىشتىڭ “مارجان” سورتى ەگىلۋدە. بۇل سورت­تىڭ بارلىق دايىندالعان تۇ­قىم­داعى ۇلەسى 55,3 پايىز بولىپ وتىر. ال, 2008 جىلدان باستاپ اۋدانداستىرىلعان “ليدەر” سور­تى­نىڭ ۇلەسى 27,4 پايىز, “يان­تار” – 7,1 پايىز, “نوۆاتور” – 3,8 پايىزدى قۇرايدى. كۇرىشتەن مول ءونىم الۋدىڭ كەپىلى – مينەرالدى تىڭايتقىش. باسقا داقىلدارعا قاراعاندا كۇ­رىش تىڭايتقىشتى وتە كوپ قاجەت ەتەتىن داقىل. وسىعان وراي, اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋار ءوندىرۋ­شى­لە­رى مينەرالدى تىڭايتقىش داي­ىن­داۋعا ۇلكەن ءمان بەرگەن. ءۇستى­مىزدەگى جىلى شارۋاشىلىق­تار­دىڭ مينەرالدى تىڭايتقىشقا دە­گەن سۇرانىسى 56,6 مىڭ تون­نا­نى قۇرادى. وسىدان بۇگىنگى كۇنگە 36,0 مىڭ توننا امموني سۋلفا­تى, 5,4 مىڭ توننا امموفوس, 1,8 مىڭ توننا كارباميد جانە 1,34 مىڭ توننا سۋپەرفوسفات تىڭايت­قىشتارى الىنىپ, پايدالانۋدا. بيىلعى جىلى ءوڭىرىمىزدىڭ شارۋا­شىلىقتارى مينەرالدى تىڭايت­قىش­تار ساتىپ الۋدا مەملەكەتتىڭ قولداۋىن جاقسى پايدالانۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا شارۋاشىلىقتار ارزانداتىلعان باعامەن 5,4 مىڭ توننا امموفوس تىڭايتقىشىن السا, سونىمەن قاتار 36 مىڭ تون­نا امموني سۋلفاتى مەن 1,8 مىڭ توننا كارباميد تىڭايت­قىش­تارىنا سۋبسيديا تولەنىپ جاتىر. مامانداردىڭ پايىم­داۋىنشا, بيىلعى جىلى سىرداريا وزەنى باسسەينىندە سۋ دەڭگەيى قالىپتى بو­لادى جانە سۋدان تاپشىلىق بول­مايدى. بۇل 90 كۇن بويى سۋدا تۇرىپ وسەتىن كۇرىش داقىلىن وسىرۋشىلەر ءۇشىن قۋانىشتى حابار. سونىمەن قاتار, ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپ­سىر­ماسى بويىنشا سالىنىپ جاتقان, بيىلعى جىلى ءبىرىنشى كەزەڭى اياق­تالعان “كوكساراي” سۋ رەتتەگىشىنىڭ دە يگىلىگى كورىلىپ وتىر. قازىرگى كەز­دە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترلى­گىنىڭ سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىمەن كەلىسىلگەن كەستەگە سايكەس كوكساراي سۋ رەتتەگىشىنەن سەكونتىنە 150 تەكشە مەتر سۋ تومەن اعىسقا جىبەرىلىپ كە­لەدى. بيىلعى جىلى وبلىس بويىن­شا اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ قولىنداعى 1796 تراكتور, 249 تۇقىمسەپكىش, 499 سوقا, 940 تراكتور تىركەمەسى جانە 389 اۆتوماشينە دالا جۇمىس­تا­رى­نا قاتىسۋدا. سونىمەن قاتار, ەگىس ەگۋ جۇمىستارىنا 7 اۋداندا جانە قى­زىلوردا قالاسىندا قۇرىلعان سەر­ۆيستىك دايىنداۋ ورتالىقتارى­نىڭ تەحنيكالارى دا كومەكتەسۋدە. ءبۇ­گىن­دە ولاردىڭ قولىنداعى 26 تراكتور, 3 ءدان سەپكىش, 13 سوقا, 3 تراكتور ءتىر­كەمەسى جانە 2 جۇك تيەگىش تراك­تورى ەگىن ەگۋ جۇمىستارىنا قاتىسۋدا. كوكتەمگى دالا جۇمىستارىنا 16,0 مىڭ توننا ديزەل وتىنى, 3,2 مىڭ توننا بەنزين جانە 1,0 مىڭ توننا قويۋ ماي پايدالانىلادى دەپ مەجەلەنگەن. وسىدان, بۇگىنگى كۇنى وبلىس بويىنشا 12,2 مىڭ توننا ديزەل وتىنى (76,3 پايىز), 2,4 مىڭ توننا بەنزين (75,9 پايىز) جانە 792 توننا ديزەل مايى (81,0 پايىز) دايىندالعان. ونىڭ ىشىندە 6,3 مىڭ توننا ديزەل وتىنى مەملەكەت تاراپىنان ارزانداتىلىپ بەرىلگەن. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى سول, سىر جەرىندە كۇرىش ەگىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. ەگىستىڭ كوش باسىندا جاڭاقورعان, شيەلى اۋداندارى كەلەدى. بۇل اۋدان دي­قان­دارى بۇگىنگى تاڭدا مەجەلەنگەن كۇرىش ەگىسىنىڭ 60 پايىزدان استامىن ەگىپ, سۋعا باستىرىپ كۇتىمگە الۋدا. ەگەر سارالاپ ايتار بولساق, شيەلى اۋدانى جالپى كولەمى 8087 گەكتارعا كۇرىش داقىلىن ورنالاستىرۋدى مەجەلەپ وتىر. بۇل وتكەن جىلعى­دان 1500 گەكتارعا ارتىق. ال, جاڭا­قورعاندىقتار 9300 گەكتار جەرگە كۇرىش داقىلىن ورنالاستىرۋدى مەجەلەپ وتىرسا, جوعارىدا ايتقان­داي, وسىنشاما جەردىڭ 60 پايىزدان استامىن ەگىپ تە قويعان. اسىرەسە, وسى اۋدانعا قاراستى “تاتۋ-اگرو”, “ىنتىماق”, “تەحسەرۆيس” جشس-لار مەن “سۇڭقار” شارۋا قوجالىق­تارى دالا توسكەيىن دۇبىرگە بولەۋدە. ءسوز ورايى كەلگەندە ايتا كەتەي­ىك, اعىمداعى جىلى سىر ديقاندارى ۇشاقپەن تۇقىم سەبۋ ءادىسىن قولعا الا باستادى. اۋەدەن تۇقىم سەبۋ ءادىسى سىر اۋداندارىنا تاڭسىق ەمەس. دەسە دە سوڭعى جىلدارى شا­رۋا­شىلىقتار ۇشاقتاردىڭ شىعىن­دارىن وتەي الماعاندىقتان بۇل ءتاسىلدى كەڭىنەن قولدانا الماي كەل­گەن. وتكەن جىلدان باستاپ ابدەن سى­ناقتان وتكەن ەسكى ءادىس قايتا جاڭ­عىرتىلا باستادى. ناقتىلاي ايتار بولساق, وتكەن جىلى قار­ماقشى اۋدانىنا قاراستى “جاڭا­جول” جشس-ءنىڭ كۇرىشتىك جەرلەرىنە ۇشاق ارقىلى اۋەدەن تۇقىم سە­بىلگەن ەدى. ال, اعىمداعى جىلعى ناۋ­قاندا قىزىلوردا قالاسىنا قا­راستى اقسۋات اۋىلدىق وكرۋگىندەگى “قاراتابان” جشس كۇرىش القابى­نا ۇشاقپەن تۇقىم سەبۋدى قولعا الدى. ياعني, “قاراتابان” جشس ۇستىمىزدەگى جىلى 1100 گەكتار جەرگە سىر سالىسىن ەگۋدى جوسپارلاسا, وسىنىڭ 500 گەكتارىنا ۇشاقپەن تۇقىم سەۋىپ تە ۇلگىرگەن. سونىمەن سىر ديقاندارى ءدان دالاسىن دۇبىرگە بولەپ جاتىر. ەركىن ءابىل. قىزىلوردا وبلىسى.