18 اقپان كۇنى ۇمىتكەرلەردى تىركەۋ اياقتالىپ, سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات باستالدى. ەندى ماجىلىستەگى ماجوريتارلى جۇيە بويىنشا بولىنگەن 29 ورىنعا تالاس قىزباق.
بىلتىر اتا زاڭىمىزعا ەنگىزىلگەن تولىقتىرۋ مەن وزگەرىستەرگە سايكەس بيىلدان باستاپ ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن سايلاۋ پروپورتسيونالدى-ماجوريتارلى جۇيە بويىنشا وتەتىنىن تالاي مارتە جازدىق. بۇعان دەيىن تومەنگى پالاتادا 107 دەپۋتات بولسا, كونستيتۋتسيالىق رەفورمادان كەيىن ولاردىڭ سانى 9 دەپۋتاتقا قىسقارعانىن ەسكە سالا كەتەيىك. وسىلايشا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس بىرىڭعاي جالپىۇلتتىق سايلاۋ وكرۋگى اۋماعى بويىنشا ءماجىلىستىڭ 69 دەپۋتاتى, ءبىر مانداتتى اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا 29 دەپۋتات سايلانادى. بۇگىنگى ماقالاعا ارقاۋ بولعان دا وسى كەيىنگى توپقا كىرەتىندەر.
ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى كونستانتين پەتروۆتىڭ ايتۋىنشا, ءبىر مانداتتى اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرى بويىنشا پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بويىنشا 609 كانديدات ساياسي باسەكەگە قاتىسۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن. سونىڭ 79-ى ەلىمىزدە رەسمي تىركەلگەن 7 ساياسي پارتيا اتىنان دوداعا تۇسپەك. سونداي-اق قوعامدىق بىرلەستىكتەر تاراپىنان 5 ۇمىتكەر ۇسىنىلىپ وتىر.
ەڭ قىزىعى ءھام ەرەكشە ايتا كەتەرلىگى, ماجوريتارلى جۇيە بويىنشا سىنعا تۇسەتىن ۇمىتكەرلەردىڭ باسىم بولىگى, ياعني 525 كانديدات ءوزىن-ءوزى ۇسىنعان. بۇل – ءبىر مانداتتى وكرۋگ بويىنشا ءوتىنىش بىلدىرگەندەردىڭ 86,21 پايىزى. دەگەنمەن ۇسىنىس جاساۋ ءبىر بولەك تە, كانديدات اتانۋ مۇلدەم بولەك ماسەلە. سوندىقتان شىعار, تىركەلگەندەر سانى 435 ادامدى قۇراپ وتىر. ياعني ورتاشا ەسەپپەن ءبىر ورىنعا 15 ۇمىتكەردەن تالاسادى. تىركەلگەندەردىڭ 359-ى نەمەسە 82,53 پايىزى ءوزىن-ءوزى ۇسىنعان. مۇنىڭ ءبارى ازاماتتاردىڭ بەلسەندىلىگىن, ساياسي باسەكەنىڭ قىزۋ ءجۇرىپ جاتقانىن كورسەتەدى. ارينە, دەپۋتاتتىڭ جىلى ورنىنا كىمنىڭ ءوتىپ, كىمنىڭ ساعى سىناتىنى مۇلدەم بولەك ماسەلە. ايتسە دە, سايلاۋعا قاتىسۋعا تىلەك بىلدىرگەندەردىڭ كوپتىگى «توعىزىنشى تەرريتوريانىڭ» ساياسات تاقتاسىنداعى «تەكتونيكالىق جىلجۋدى» بايقاتادى.
ەندى, ءبىر مانداتتى اۋماقتىق سايلاۋ وكرۋگتەرىنەن كىمدەردىڭ ساياسي باسەكەگە ارالاسىپ جاتقانىنا توقتالا كەتەيىك. البەتتە, ءبىر ۇمىتكەردى جەكە دارا اتاپ, ونىڭ شاشباۋىن كوتەرۋ ويىمىزدا جوق. بىراق حالىق اراسىندا بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تانىلعان, ەلگە سىڭىرگەن ەڭبەگى بار ازاماتتار تۋرالى از-كەم مالىمەت بەرگەننىڭ ابەستىگى جوق شىعار دەپ ويلايمىز.
ماسەلەن, «Amanat» پارتياسى ماجوريتارلىق جۇيە بويىنشا دوداعا تۇسۋگە 29 ۇمىتكەرىن ۇكىلەپ قوسىپ وتىر. سولاردىڭ اراسىندا تالاي جىل پارلامەنتتە ەڭبەك ەتكەن, زاڭ شىعارۋشى ورگاننىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن جەتە بىلەتىن نۇرتاي̆ سابيليانوۆ بار. قايراتكەر اباي وبلىسى اتىنان سايلاۋعا تۇسەدى. سونداي-اق سەۋل وليمپياداسىنىڭ گرەك-ريم كۇرەسىنەن كۇمىس جۇلدەگەرى داۋلەت تۇرلىحانوۆ تا بيىلعى باسەكەگە قاتىسپاق. داڭقى بالۋان استانا قالاسىنداعى №1 سايلاۋ وكرۋگىنەن سايلاۋعا قاتىسادى. بۇدان بولەك, «Amanat» تىزىمىندە ءVىى شاقىرىلىم دەپۋتاتى بولعان ەدىل جاڭبىرشين دە بار.
وسى ورايدا, استانا قالاسىندا باسەكە قىزىپ تۇر. ەلورداداعى ەكى سايلاۋ وكرۋگىندە 41 جانە 42 ۇمىتكەر تىركەلىپتى. بۇل – ەلىمىزدەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىش. دەمەك, ناۋرىزدىڭ ورتاسىندا كۇن مەن كۇن تەڭەلۋگە ۇمتىلىپ قويماي, كانديداتتار دا ماجىلىستەگى ەكى ورىن ءۇشىن تالاسادى. ساياسي باسەكەنىڭ كوركىن قىزدىراتىندار دا وسى باس قالانىڭ ۇمىتكەرلەرى سەكىلدى. ويتكەنى تىركەلگەندەر اراسىندا ەلگە تانىمال ازاماتتار جەتەرلىك.
ماسەلەن, جۇگىرۋدەن حالىقارالىق دارەجەدەگى سپورت شەبەرى مارات جىلانباەۆ استانا قالاسىنىڭ №1 سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا قۇجات وتكىزدى. 1963 جىلى تۋعان سپورتشى «گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا» جەتى رەت ەنگەن. سونداي-اق الەمدەگى ەڭ ۇلكەن شولدەردى جۇگىرىپ وتكەن جالعىز ادام. كەلەسى ۇمىتكەر – قوعام بەلسەندىسى, «Avrora Garden Group» جشس باس ديرەكتوردىڭ كەڭەسشىسى ارمان شوراەۆ. سونىمەن قاتار «Amanat» اتىنان قاتىسىپ جاتقان تانىمال كينو جانە تەاتر اكتەرى ەرىك جولجاقسىنوۆ تا ەلورداداعى ايماقتىق سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا سىنعا تۇسەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا ەلوردادان ۇمىتكەرلەر قاتارىندا بەلگىلى الاشتانۋشى سۇلتانحان ءجۇسىپ تە بار. بەلگىلى بلوگەر داۋلەت مۇقاەۆ تا ماجىلىستەگى ءبىر مانداتتان ءۇمىتتى. باسپانا ماسەلەسىن شەشۋ بويىنشا ءتۇرلى كەڭەس بەرىپ جۇرگەن بلوگەر قازىرگى تاڭدا ەل اراسىندا «داۋلەتتەن» ەسىمىمەن تانىلعان. بۇدان بولەك, تاعى ءبىر بلوگەر ياكوۆ فەدەروۆ تا استانا قالاسى بويىنشا №2 سايلاۋ وكرۋگىنەن ۇمىتكەر اتانىپ وتىر.
الماتىدا دا پارلامەنتكە بارىپ, حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جوقتايمىن دەيتىن تانىمال تۇلعالار سانى جەتەرلىك. ماسەلەن, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, تەاتر قايراتكەرلەرى وداعىنىڭ توراعاسى تۇڭعىشباي ءال-تارازي قۇجاتتارىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنا وتكىزدى. سونداي-اق قوعام بەلسەندىسى, وپپوزيتسيالىق «DAT» گازەتىنىڭ رەداكتورى ەرمۇرات باپي دە دوداعا قاتىسپاق. جانعا جايلى الاتاۋدىڭ بوكتەرىنەن ءماجىلىس ءۇشىن سارقىراعان سارى ايازى بار سارىارقاعا كەلەمىن دەگەن تانىمال تۇلعالار ءتىزىمى مۇنىمەن بىتپەيدى. «حاق» قوعامدىق قايىرىمدىلىق قورىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى توعجان قوجالى, KazTAG حالىقارالىق اقپاراتتىق اگەنتتىگىنىڭ جەتەكشىسى اسەت ماتاەۆ, «تابيعات» ەكولوگيالىق وداعىنىڭ توراعاسى مەلس ەلەۋسىزوۆ, قوعام بەلسەندىسى, ەكونوميست, ساياساتكەر مۇحتار تايجان, كاسىپكەر سانجار بوقاەۆ, عالىم, زاڭگەر-الەۋمەتتانۋشى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى حاليدا اجىعۇلوۆا, ازاماتتىق بەلسەندى, تىركەلمەگەن دەموكراتيالىق پارتيا جەتەكشىسى ينگا يمانباي سەكىلدى ازاماتتار بار.
سونداي-اق باسقا وڭىرلەردە دە كەيىنگى جىلدارى اتى شىققان ازاماتتار ۇمىتكەرلىككە ۇسىنىلدى. اتاپ ايتساق, 2016 جىلعى جەرگە قاتىستى ميتينگ كەزىندە بەلسەندىلىگى ءۇشىن سوتتالعان ماكس بوقاي ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا اتىراۋ وبلىسى بىرمانداتتىق اۋماقتىق №13 سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا قۇجات وتكىزدى. بۇعان دەيىن ماجىلىستە دەپۋتات لاۋازىمىنا بىرنەشە رەت سايلانعان, قوعام قايراتكەرى يراك ەلەكەەۆ تە جاڭا قۇرامنان ءۇمىتتى. زاڭگەر, قوعام قايراتكەرى ابزال قۇسپان دا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ №14 سايلاۋ وكرۋگى بويىنشا ءوزىن-ءوزى ۇسىندى. ول – قاڭتار وقيعاسى بويىنشا قۇرىلعان «Amanat» قوعامدىق كوميسسياسىنىڭ توراعاسى. شىمكەنت قالاسىنداعى №41 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ تاريح جانە قۇقىقتانۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى, ءومىر شىنىبەك ۇلى شىمكەنت قالاسىنداعى №7 سايلاۋ وكرۋگىنە كەرەكتى قۇجاتتارىن وتكىزدى.
البەتتە, باسقا ۇمىتكەرلەردىڭ ەلگە ەڭبەگى سىڭبەدى دەپ ايتا المايمىز. ولاردىڭ ءبارى ءوز سالاسىندا تابىستى جۇمىس ىستەپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ جولىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەنى انىق. جوعارىدا اتى اتالعان ازاماتتاردىڭ قاي-قايسى دا ءماجىلىستىڭ دەپۋتاتى اتانۋعا لايىق-اق. بىراق ءبىر سايلاۋ وكرۋگىنەن دوداعا تۇسەتىندەرىنىڭ بىرەۋى عانا مەرەيلى ورىنعا جايعاسا الادى.
ەندىگى كەزەكتە, ماجىلىسكە سايلانۋ ەرەجەلەرى تۋرالى از-كەم اقپارات بەرە كەتەيىك. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتىعىنا سوڭعى 10 جىل بويى قازاقستان اۋماعىندا تۇراتىن, 25 جاسقا تولعان ازامات كانديدات بولا الادى. زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن وتەلمەگەن نەمەسە الىنباعان سوتتىلىعى بار ادام جانە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىس پەن سىبايلاس جەمقورلىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساۋدا كىناسى زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن سوتتا انىقتالعان ادامنىڭ ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا ءتۇسۋى شەكتەلگەن.
ماجىلىسكە ۇمىتكەرلەر زاڭعا سايكەستىگى انىقتالعاننان كەيىن ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ شوتىنا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ 15 ەسەلەنگەن مولشەرىندە سايلاۋ جارناسىن تولەۋ مىندەتى بەلگىلەنگەن. سايلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا كانديدات ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا سايلانسا نەمەسە كەمىندە 5 پايىز قولداۋ يەلەنسە, سونداي-اق كانديدات قايتىس بولعان جاعدايدا جارنا كانديداتقا قايتارىلادى. ياعني بيىلدان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى 70 مىڭ تەڭگە ەكەنىن ەسكەرسەك, ءماجىلىس دەپۋتاتتىعىنا سايلاۋ جارناسى 1 ملن 50 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى.
قورىتا ايتقاندا, بيىلعى سايلاۋدىڭ ەرەكشەلىگى مول بولىپ تۇر. اسىرەسە, ماجوريتارلىق جۇيە ساياسي باسەكەنىڭ كوركىن قىزدىرا تۇسەتىنى قازىردەن-اق بايقالادى. كىمنىڭ قوسقان اتى وزا شاۋىپ, ءباسى جوعارى بولاتىنىن سايلاۋ قورىتىندىسى كورسەتەدى. ەڭ باستىسى, بيىلعى ءماجىلىس سايلاۋى ۇيقىعا كەتۋگە شاق قالىپ, «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسىندا شوشىپ ويانعان قوعامنىڭ ساياسي ومىرگە بەلسەندى ارالاسا باستاعانىن ايعاقتايدى.
