وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا وسى ماسەلەگە قاتىستى جيىن وتكىزگەن كوميسسيا الماتى قالاسىندا جەر زاڭناماسىن بۇزۋدىڭ 33 دەرەگى انىقتالعانىن العا تارتتى. ەڭ قىزىعى جەرگە قاتىستى بۇل شيكىلىكتىڭ 31 دەرەگى مەملەكەتتىك ورگاندارعا تيەسىلى كورىنەدى. كوميسسيا اتاپ وتكەندەي, الماتى اكىمدىگى تاراپىنان – 11, قالالىق جەر قاتىناستارى باسقارماسى – 15, «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» كورپوراتسياسىنان 5 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالعان. وسى زاڭسىزدىقتارعا قاتىستى ءۇش ادام اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, ايىپپۇل ارقالاعان. وسىلايشا جەر تەلىمدەرىن زاڭسىز بەرۋ ماسەلەسىنە جۇرگىزىلگەن تەكسەرۋلەر ناتيجەسىندە, مەگاپوليستە جالپى كولەمى 17,3 گەكتاردى قۇرايتىن 23 جەر تەلىمى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان.
ءبىر زاڭسىز شەشىم بىرنەشە كەلەڭسىز جايدىڭ تۋىنداۋىنا اكەلۋى مۇمكىن. سوڭعى ۋاقىتتا زاڭسىزدىقتاردىڭ الدىن الۋعا تۇرعىندار مەن قوعام بەلسەندىلەرى ءۇن قوسىپ ءجۇر. اسىرەسە, تۇرعىندار ءوز ۇيلەرىنىڭ اينالاسىندا بوي كوتەرە باستاعان قۇرىلىس نىساندارىنىڭ زاڭ تالابىنا ساي ەكەنىن, قالانىڭ باس جوسپارىمەن سالىستىرا وتىرىپ انىقتايتىن بولعان. بەلسەندىلەر دابىل قاققاننان كەيىن شاھارداعى بىرنەشە قۇرىلىس نىسانىنا قاتىستى زاڭسىزدىق اشكەرەلەندى.
الماتى قالالىق اكىمدىگىنىڭ مالىمەتىنشە, مەگاپوليستە وتكەن جىلى رۇقسات قاعازىنسىز سالىنعان 9 تۇرعىن ءۇي انىقتالعان. جاۋاپتى ورگان بىلتىر «مەدەۋ» مەملەكەتتىك وڭىرلىك تابيعي پاركى اۋماعىنان جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ ماقساتىندا 4,8 گەكتار جەر ۋچاسكەسىن زاڭسىز بەرۋ فاكتىسى بويىنشا تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. تەكسەرۋ ناتيجەسىنەن كەيىن دەپارتامەنت شىعارعان ۇيعارىمدى ورىنداۋ ماقساتىندا الماتى قالاسىنىڭ جەر قاتىناستارى باسقارماسى مەگاپوليستىڭ مەدەۋ اۋداندىق سوتىنا مۇراگەرلىك كۋالىكتى جانە ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتىن جارامسىز دەپ تانۋ تۋرالى تالاپ-ارىزبەن جۇگىنگەن.
قازىر جوعارىدا كورسەتىلگەن ءىس سوتتا قارالىپ جاتىر. ەكى اي بۇرىن «جەر اماناتى» كوميسسياسىنىڭ الماتى قالاسىنا جۇمىس ساپارى كەزىندە كوتەرىلگەن تاعى ءبىر ماسەلە – شارۋا قوجالىق يەسى حامراەۆتاردىڭ ارىزى. شاعىمدانۋشىلاردىڭ وتىنىشتەرى نەگىزىندە دەپارتامەنت تەكسەرىس جۇرگىزىپ, ناتيجەسىندە الماتى قالاسى اكىمدىگى مەن جەر قاتىناستارى باسقارماسى تاراپىنان جەر زاڭناماسىنداعى 1-باپتىڭ بۇزىلعانى بەلگىلى بولعان. تەكسەرىس كورسەتكەندەي, اتالعان جەر تەلىمىن دەمالىس ءۇيىن سالۋ ءۇشىن «Horizon.kz» جشس بەرگەن. زاڭسىز بەرىلگەن جەردىڭ اۋماعى – 4,036 گەكتار. وسىعان وراي باسقارماعا قاتىستى انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى ۇيعارىم شىعارىلىپ, قاۋلى نەگىزىندە جەر تەلىمىن پايدالانۋ قۇقىعى توقتاتىلعان.
ايتا بەرسەك, الماتىدا مۇنداي مىسالدار جەتىپ ارتىلادى. ماسەلەن, الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسى اۋماعىنداعى قۇيقالى جەرگە قۇمارتقانداردىڭ دەنى لاۋازىمدى شەنەۋنىكتەردىڭ تۋىستارى ەكەنى ءتيىستى ۆەدومستۆو تاراپىنان ايتىلىپ, زاڭسىز بەرىلگەن جەر تەلىمدەرى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتقان بولاتىن. ايتالىق الماتى قالالىق سوتى 1997-2004 جىلدار ارالىعىندا قالا اكىمى بولعان ۆيكتور حراپۋنوۆ پەن كاسىپكەر تيمۋر ق ۇلىباەۆ اراسىندا جاسالعان فەلدشەرلىك-اكۋشەرلىك پۋنكتتىڭ ۋچاسكەسىن ساتىپ الۋ-ساتۋ شارتىن جارامسىز دەپ تانىدى. جۋىردا مەملەكەتتىك باسقارۋدى دامىتۋ جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كەڭەستىڭ وكىلى ءىرى كاسىپكەر بولات نازارباەۆتىڭ ەنشىلەس كومپانيالارىنا تيەسىلى جەرلەر مەملەكەتكە قايتارىلعانىن مالىمدەگەن ەدى. مالىمدەمەدە ايتىلعانداي, باس پروكۋراتۋرا اتالعان كاسىپكەرگە تيەسىلى استانا, الماتى, تالعار قالالارى, قاسكەلەڭ ەلدى مەكەنى, تۇركىستان وبلىسىنىڭ ەڭ شۇرايلى جەرلەرىندە ورنالاسقان 244 گەكتار بولاتىن 59 جەر تەلىمىن انىقتاعان.
كۇنى كەشە كوپتەن بەرى قوعامدى الاڭداتقان ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اۋماعىنا تيەسىلى جەر تەلىمىنە قاتىستى داۋلى ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقادى. شاعىم نەگىزىندە دەپارتامەنت ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ اۋماعىنىڭ ءبىر بولىگىن يەلىكتەن شىعارۋدىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەردى.
«تەكسەرۋ قورىتىندىسى بويىنشا الماتى قالاسى اكىمدىگى قولدانىستاعى زاڭناما تالاپتارىن بۇزا وتىرىپ, جالپى اۋدانى 0,7494 گەكتاردى قۇرايتىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جەر تەلىمىنىڭ ءبىر بولىگىن يەلىكتەن شىعارۋ تۋرالى زاڭسىز قاۋلىلار قابىلداعانى انىقتالدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ يەلىگىنەن زاڭسىز شىعارىلعان جەر تەلىمدەرى جونىندەگى تالاپ ارىزدى قاراعان سوت شاعىمدى قاناعاتتاندىردى. سوت شەشىمى زاڭدى كۇشىنە ەندى. جەر مەملەكەتكە قايتارىلدى», دەدى كوميسسيا مۇشەسى.
جىل باسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەل اۋماعى بويىنشا پايدالانىلماي جاتقان 5 ميلليون گەكتاردان استام جەر مەملەكەتكە قايتارىلعانىن حابارلادى. دەيتۇرعانمەن الماتى, اتىراۋ, تۇركىستان, قىزىلوردا وبلىستارىندا جايىلىم تاپشىلىعى ءالى دە وزەكتى. سوندىقتان مەملەكەت تاراپىنان بوس جاتقان جەرلەردى قايتارۋ بيىل دا قارقىندى جالعاسپاق.
«2022 جىلى پايدالانىلماي جاتقان 5,2 ميلليون گەكتار جەر مەملەكەتكە قايتارىلعان بولسا, قازىر ونىڭ 1,8 ميلليون گەكتارىن شارۋالار يگەرىپ جاتىر. بيىل تاعى 5 ميلليون گەكتار جەر قايتارىلادى. اتالعان اۋماقتاردىڭ قانداي قوجالىقتارعا تيەسىلى بولعانى تۋرالى اقپاراتتى jerkarta.gharysh.kz گەوسەرۆيسىنەن بىلۋگە بولادى. جەردى جالعا العان شارۋالار تەكسەرىستەن ءوتىپ جاتىر. الدىمەن, قوجالىقتاردا تىركەلگەن مال سانىن ەسەپتەيدى. ەگەر مال سانى از, جەردىڭ كولەمى ۇلكەن بولسا, شارۋا يەسىنە ارتىق جەردى مەملەكەتكە قايتارۋ ۇسىنىلادى. ەكىنشى جولى زاڭعا قايشى جولدارمەن بەرىلگەن فاكتىلەر انىقتالاتىن بولسا, وندا ول جەردى دە مىندەتتى تۇردە قايتارامىز», دەگەن ەدى ۇكىمەت وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ.
ادىلەت بولماسا, ابىگەر كوپ. پرەزيدەنت باستاماسىمەن ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە جەر تەلىمىنە, زاڭسىز قۇرىلىستارعا قاتىستى كوپتەن بەرى قوردالانعان جايلار وڭتايلى شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. «كوسەۋى ۇزىننىڭ قولى كۇيمەيدى», دەپ زاڭدى بەلشەدەن باسۋدىڭ سوڭى سورلاتاتىنى تالايلارعا ساباق بولىپ جاتىر. بۇل – ادىلەتتى قازاقستان ۇستانىمىنىڭ جۇيەلى جۇزەگە اسا باستاعانىنىڭ دالەلى.
الماتى
