“ەگەمەننىڭ” ارداقتىسىنا ەسكەرتكىش ورناتىلدى

ەگەمەن ەل اتانىپ, تاۋەلسىزدىككە ەندى قول سوزىپ وتىرعان شاقتا ۇلى­لار ەلىندەگى ىرگەلى ءبىلىم وردا­لارى­نىڭ ءبىرى – سارجال ورتا مەكتەبىنە 37-ءشى جىلعى زۇلماتتىڭ قۇربانى بولعان جالىندى جۋرناليست, وسى ەلدىڭ تۋماسى شايمەردەن توق­جىگىتوۆ­تىڭ ەسىمى بەرىلگەن ەدى. ىلە سول كەزدەگى مەكتەپ ديرەكتورى ساكەن باۋىرى­مىزدىڭ باستاماسىمەن مەكتەپتە توقجىگىتوۆ مۇراجايى اشىلدى. ال ودان بەرگىدە اتالعان مەك­تەپتىڭ تاعى ءبىر تۇلەگى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەس­سور اراپ ەسپەنبەتوۆتىڭ جيناس­تىرىپ, قۇراستىرۋىمەن نەبارى 36 جاسىندا وپات بولعان ءجۋرناليستىڭ ارتىندا قالعان ەڭبەكتەرى “ۋاقىت بەدەرى” دەگەن اتپەن جەكە كىتاپ بو­لىپ جارىق كوردى. ال وتكەن جىلى ەل گازەتى “ەگەمەننىڭ” 90 جىل­دى­عى­نا وراي وسى اۆتوردىڭ وسى باسى­لىمدا شايمەردەن توقجىگىتوۆ تۋ­را­لى كولەمدى ماقالاسى جاريا­لاندى. سونىڭ ءبارى بەكەردەن بەكەر ەمەس-ءتى. ءيا, شايمەردەن – سول شاق­تا ەندى قالىپتاسا باستاعان قا­زاق جۋرناليس­تي­كاسىنا ءبىر كىسىدەي-اق ەڭبەك سىڭىرگەن ادام. ايتالىق, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ قىز­مەتى ورىن­بورعا اۋىسقان سوڭ ول “قا­زاق ءتىلى” (قازىرگى “سەمەي تاڭى”) گازە­تى­­نىڭ تىزگىنىن قولىنا الادى. ونىڭ گازەت جۇ­مى­سىن جاندان­دى­رۋ ماق­­ساتىمەن كەرەكۋدە سوت قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇر­گەن ءسابيت دونەنتاەۆ سىن­دى تالانتتى اقىندى قىز­مەت­كە شاقىراتىنى دا وسى كەز. ونىڭ ال­دىن­دا ءشاي­مەر­دەن  مۇح­تار اعا­سىمەن بىرگە سەمەيدە شى­عىپ تۇرعان “تاڭ” جۋ­رنالىن شى­­عارۋعا اتسا­لىس­قان. ال بۇدان ءسال كەيى­نىرەكتە توقجىگىتوۆ “جار­شى” جۋر­نالىن باس­قا­رادى, ال 1925 جىلى قا­زاق ولكەلىك پار­تيا كومي­تە­تىنىڭ ۇيعارى­مى­مەن “ەڭ­بەك­شى قازاق” (قازىرگى “ەگە­مەن قازاق­ستان”) گازەتى رەداكتورىنىڭ  ورىن­باسارى بولىپ ىسكە كىرىسەدى. بۇل كىسى اتالعان گازەتكە باسشىلىق جاساپ­تى دەگەن دە ءسوز بار. ونى ناقتى قۇ­جات­­پەن دالەلدەۋ الداعى كۇندەردىڭ ەنشىسىندە. قالاي بولعاندا دا ونىڭ ءوز زامانىندا ءۇش پۋبليتسيستيكالىق كى­تاپ شىعارىپ, جوعارىدا ايتقان­داي قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ دا­مۋىنا زور ۇلەس قوسقانى شىندىق. مۇنىڭ سىرتىندا توقجىگىتوۆتىڭ قار­قارالى ۋەزدىك پارتيا كوميتە­تى­نىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى, قازاق كسر حالىق كوميسسارلارى كەڭەسى جا­نىنداعى كوركەمونەر باسقارماسىنا باسشىلىق جاساپ, باسپاسوزبەن بىرگە مەملەكەت جۇمىسىنا دا قىزۋ ارا­لاسقانى بەلگىلى. سونىڭ ءبارىن ەسكەرگەن ءشاي­مەر­دەن توقجىگىتوۆ اتىنداعى سارجال ورتا مەكتەبىن وسىدان جيىرما جىل بۇرىن ءبى­تىر­گەن تۇلەكتەر مەكتەپ الدىندا وسى ەلدەن شىق­قان ءباسپاسوز ارداگەرى, قوعام قايراتكەرىنىڭ ەس­كەرتكىش ءبيۋستىن اشۋعا دەمەۋشى, باستاماشى بولدى. تەگىندە بۇل تىڭ باستاما مەكتەپتىڭ بۇدان كەيىنگى تۇلەكتەرىنە دە جۇعىستى بولسا دەيسىڭ! ال بۇل يگى شارۋانى اتالعان مەكتەپ مۇعالىمى, قولىنان ونەر تامعان شەبەر ەرتىس تاتيەۆ جەرىنە جەتكىزگەن. ءسويتىپ, ءباسپاسوز ار­داق­تىسىنا ەسكەرتكىش بي­ىلعى سوڭعى قوڭىراۋ ال­دىندا سالتاناتتى جاع­داي­دا اشىل­دى. وسى شاراعا سەمەيدەن ار­نايى كەلىپ قاتىسقان سونداعى قۇ­رىلىس كول­لەدجى­نىڭ ديرەكتورى, قا­لا­لىق ءماس­لي­حاتتىڭ دەپۋتاتى, ءشاي­مەر­دەن اعا­نىڭ نەمەرە ءىنىسى كەنجەعازى توق­جىگىتوۆ ونىڭ مەك­تەپتەگى مۇراجايىنا قۇندى ءبىر قۇجاتتى تابىس ەتتى. ول قۇجات سول شاقتا ءىس باسىندا جۇرگەن ش.توقجىگىتوۆتىڭ رەسەيدىڭ التاي ولكەسى قۇرامىنا كەتىپ بارا جاتقان ونشاقتى ەلدى مەكەنىمىزدىڭ قازاق ەلىنە قايتارىلۋىنا قالايشا ۇلەس قوسقانىن ايعاقتايدى. داۋلەت سەيسەن ۇلى. شىعىس قازاقستان وبلىسى, اباي اۋدانى.