پياز باعاسى نەگە شارىقتادى؟

بۇل رەتتە ءبىز ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. وسى ماقساتتا پياز­دىڭ قازاقستاننان جاپپاي شى­عا­­رىلۋىن بولدىرماۋ جانە ونىڭ با­عاسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ەكس­پورتقا شەكتەۋ ەنگىزگەن ەدى. سونىڭ وزىندە پياز باعاسى تۇراق­تا­لا قويعان جوق. تۇراقتاۋ بىلاي تۇرسىن, باعا شارىقتاپ كەتتى.

ايتپاقشى, پياز ەكسپورتىن شەكتەۋگە تەك پاكىستان فاكتورى ەمەس, سونىمەن قاتار وزبەكستاندا دا بۇل ءونىمنىڭ تىم قاتتى ايازدا ءۇسىپ كەتۋى سەبەپ بولدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا 2022 جىلى ەلدە 1,1 ملن توننا پياز ءوندىرىلدى. ەل تۇرعىندارى بولسا ادەتتە اتالعان كولەمنەن 3 ەسە از, ياعني ورتاشا ەسەپپەن 315 مىڭ توننا پياز تۇتىنادى.

اكىمدىكتەردىڭ دەرەگى بويىنشا, قازىر ەلىمىزدە پيازدىڭ راس­تال­عان قورى – 152,4 مىڭ توننا. بۇل وتكەن جىلعى ەگىننىڭ جالپى كو­لە­مىنىڭ 14 پايىزى عانا.

ەكسپورتقا شەكتەۋ ەنگىزىلگەن سوڭ, ونسىز دا مول پيازعا سۇرانىس از بولۋى كەرەك ەدى. لوگيكا بو­يىنشا. سەبەبى نارىقتا ءونىم كوپ بولعان جاعدايدا ۇسىنىس كوبەيىپ, بۇل ءوز كەزەگىندە جۇمساق باعا سايا­ساتىن قالىپتاستىرادى. بىراق بىزدە بۇلاي بولعان جوق. قاڭتاردا پياز باعاسى 22,5 پايىزعا ءبىر-اق وسكەن. قازىر 1 كيلونىڭ ورتاشا باعاسى 151 تەڭگە ماڭايىندا. اسىرەسە, جەزقازعاندا – 39,4 پا­يىزعا (1 كيلوسى – 216 تەڭگە), قى­زىل­وردادا – 32,3 پايىزعا (136 تەڭگە), تارازدا – 29,9 پايىزعا (126 تەڭگە), استانادا – 26,1 پايىزعا (193 تەڭگە), اقتاۋدا 30,4 پايىزعا (180 تەڭگە) قىمباتتاعان.

قىمباتشىلىق تۇرعىسىنان پياز نارىقتاعى «اسا ماڭىزدى تاۋار» سانالاتىن قانتتان دا اسىپ تۇسكەن. باعا وتكەن اپتادا 14,3 پايىزعا ءوسىپتى. جالپى, جىل باسىنان بەرى ءونىمنىڭ وسى ءتۇرى 40 پايىزعا, ال سوڭعى 12 ايدا 87 پايىزعا ءوسىپ كەتكەن. وسىلايشا, پياز ءبىر جىلدا 58 پايىزعا قىم­باتتاعان قانت رەكورتىن
دا جا­ڭارتىپ ءوتتى.

اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆتىڭ ايتۋىنشا, ساۋدا دۇكەندەرىندەگى پياز باعاسىنىڭ كەلىسىنە 300-400 تەڭ­گە­گە دەيىن شارىقتاپ كەتۋى – ۋا­قىت­شا قۇبىلىس.

ء«بىز سوڭعى اي كولەمىندە نا­رىق­تا پيازعا قاتىستى بولىپ جات­قان جاعدايلاردى بىلەمىز. بىراق پاكىستاندا قاتتى سۋ تاس­قىنى, اياز بولدى. كورشىلەس وزبەك­ستاندا دا پيازعا دەگەن سۇرا­نىس ارتىپ, ونى بىزدەن تاسۋعا كوش­تى. سول سەبەپتى, ءبىز پياز ەكسپور­تى­نا شەكتەۋ قويدىق. ەندى ونىڭ باعاسى تۇ­راقتالا باستايدى. وندىرۋ­شى­لەر­دەگى كوتەرمە باعا 150-230 تەڭگە ارالىعىندا قۇبىلادى. مۇنداي كىشىگىرىم وزگەرىستەر لو­گيس­تيكالىق ماسەلەلەرمەن باي­لانىس­تى. جاقىن ارادا ولار رەت­تە­­لەدى. ەل ىشىندە پياز بار», دەيدى مينيستر.

ەندى عانا ءوڭىر-وڭىرگە تۇراق­تان­دىرۋ قورلارىنان پياز جىبەرىلە باستادى. 10 اقپان كۇنى ۇكىمەت اپپاراتىنىڭ وكىلى مۇراتبەك امىربەكوۆ ساۋدا كوميتەتى تورا­عا­سىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ايدار ابىلدابەكوۆپەن, سونداي-اق جامبىل وبلىسى (ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى پياز ءوندىرۋشى ايماق – رەد.) اكىمدىگىنىڭ وكىلدەرىمەن بىرگە جامبىل وبلىسىنىڭ شارۋا قوجا­لىقتارىنىڭ قويمالارىندا ساقتالعان پيازدىڭ بار-جوعىن جانە جاي-كۇيىن تەكسەردى.

جامبىل وبلىسى اكىمدىگىنىڭ كاسىپ­كەرلىك جانە يندۋس­تريال­دى-يننوۆاتسيالىق دامۋ باس­قار­ما­سىنىڭ باسشىسى اسپانديار سەيسەباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىستا كۇزدە پياز ساتىپ الىنعان بولسا, بۇگىندە بۇل كوكونىس 40-قا جۋىق ساۋدا ورىندارىنا 115 تەڭگە/كگ, ال دۇكەندەرگە 128 تەڭگە/كگ باعامەن ساتىلعان.

«جامبىل وبلىسىنداعى كو­كو­نىس قويمالارىنا بارىپ, ءبىز پياز­دىڭ ىشكى نارىقتىڭ اعىمداعى قا­جەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى مولشەردە بار ەكە­نىنە كوز جەتكىزدىك. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, وسى اپتادا پرەمەر-مينيستر تۇراقتاندىرۋ قورىنان قورلاردى برونسىزداندىرۋدى جانە تاۋارلىق ينتەرۆەنتسيالاردى باستاۋدى تاپسىردى, سوندىقتان الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار پياز قورلارىن ساتۋى, سول ارقىلى بۇكىل ەل بويىنشا ساۋدا وبەكتىلەرىن پيازدىڭ قاجەتتى مولشەرىمەن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس», دەدى ايدار ابىلدابەكوۆ.

بۇعان دەيىن ۇكىمەت باسشى­سى­نىڭ ورىنباسارى – ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين ىشكى تۇتىنۋ ءۇشىن پياز كولەمى ساۋىرگە دەيىن جەت­كىلىكتى دەپ مالىمدەگەن ەدى. ساۋىردەن باستاپ پياز وزگە ەلدەردەن يمپورتتالماق. ايتۋىنشا, بۇل ورايدا قازاقستان ەرتە كوك­تەم­نىڭ پيازىن تاسىمالداۋ بو­يىنشا تاجىكستان, پاكىستان, وزبەك­ستانمەن كەلىسسوز جۇرگىزىپ جاتىر.

ءمينيستردىڭ سوزىنشە, ەكسپورت­قا شەكتەۋ قويىلعانىنا قارا­ماس­تان پياز ەلىمىزدەن زاڭسىز جولمەن شىعارىلىپ جاتىر.

ء«بىز پيازدىڭ قانداي جولمەن شىعارىلىپ جاتقانىن بىلە الار ەمەسپىز. كولەڭكەلى تاسىل­مەن تاسىمالدانىپ جاتىر دەگەن كۇدىگىمىز بار. مەن شەكارا قىز­مەتىنىڭ باسشىلىعىمەن, مەم­لە­كەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ جە­تەك­شىسىمەن سويلەستىم, قازىر ءبىز جاعدايدى باقىلاۋعا الدىق», دەدى جۇمانعارين.