تاكەن سولاي جازادى. قاراويعا بارسا – ماحامبەت, سارىجايلاۋعا ىلىكسە – تاتتىمبەت, قوبىزعا قولى تيسە – ىقىلاس, ايىرتاۋ, قامىساقتىعا جەتسە – ءان باپتاپ, قۇس تۇلەتكەن اقان سەرىگە اينالادى. ءانشى-كۇيشى, اقىن, كومپوزيتور بولعانى ءوز الدىنا, قۇسبەگى بولعانىن كورەمىز. «اقان مەن ىبان كيىنگەندە, سۋ بەتىندە شۇپىرلەگەن قۇستار قوبالجي باستادى. اقان: «شاماسى, كيىمدىدەن قورقادى ەكەن-اۋ» دەپ توپشىلادى. شالعايدان قىران قۇستىڭ زۋىلى كەلە جاتقانىن كارى قۇلاق ەستىمەدى» دەيدى. وسى از سوزدەن قۇسقا قاتىستى قانشاما نارسەنى اڭعاراسىز. دەمەك شومىلىپ جۇرگەن ادامداردان قۇستار سەكەم الماعانى عوي. اتادى-اۋ دەپ, قىرانعا ىلدىرەدى دەپ كۇدىكتەنبەگەن. وزدەرى سياقتى بەيبىت ەلدى ولار دا بىلەدى. سەكەم الدى دەمەيدى, «قۇستار قوبالجي باستادى» دەيدى. پوەزيانىڭ ءتىلى. بەيبىت قۇستىڭ قاناتى نازىك سۋىلداسا, قىران قۇستىڭ ۇشقانى زۋىلداپ سۇستىراق ەستىلەدى ەكەن-اۋ. بۇرىن سونىڭ ءبارىن قاپىسىز تانيتىن اقان ول دىبىستى دا ەستىمەگەنىنەن ەگدە تارتا باستاعانى بايقالادى. بۇلاردى اڭ اۋلاپ, قۇس سالعان قىر قازاعى بولماسا, تابانى جەرگە تيمەگەن, ماڭدايى كۇنگە كۇيمەگەن كوپقاباتتى ۇيدە وسكەندەر تۇسىنە بەرمەيدى. سۇڭقار ىسپەتتى زۋىلداپ وتە شىعادى. دۇنيەدەگى قىران قۇستاردىڭ اراسىندا قالىقتامايتىنى سۇڭقار كورىنەدى. ۇنەمى قاناتىن اپىل-عۇپىل قاعىپ ۇشادى دەسەدى. مۇنى دا كانىگى قۇسبەگى ءسوز اراسىندا ءبىر دوسىما ايتىپ قالىپتى. ءبىلدىم دەپ وتىرعان جوق دەيدى جانە اڭگىمە اراسىندا «بۇركىتتەن باستاپ ءبارى سامعاپ ۇشىپ, كەزى كەلگەندە قالىقتايدى, سۇڭقار جارىقتىقتىڭ ەرەكشەلىگى قاناتىن قاققىشتاپ الىپ جونەلەدى» دەپ جىبەرىپ وتىرسا كەرەك.
«كوك قارشىعا» اڭگىمەسىندە اۆتور قامىساقتىعا جەكە قونعان اقاندى جازادى. اتتان, يتتەن, قۇستان, كۇللى دۇنيەنىڭ شۋىنان بەزىنگەن سەرىنىڭ قىلۋەتكە تۇسكەن اۋليەدەن نەسى كەم دەپ ويلايمىز. اڭگىمەدە بۇلاي ايتىلماسا دا, سوعان جەتە-قابىل دۇنيەلەردى پايىمداۋعا بولادى. «فيردوۋسي مەن ناۋايدىڭ داستاندارىن, قوجا حافيز بەن بەديلدىڭ, حيلولي مەن كامال حودجەديدىڭ بايىتتەرىن جاتاعاندا, سىرشىل اقىنداردان توننىڭ ىشكى باۋىنداي ەتەنەلىك تاپقانىن بەرتىندە عانا بايقادى». نەمەسە «وسىنداي كۇيدە ول اقتىق كۇنىن يشارا ەتكەن عۇلاما شايىرلاردى ەسكە الادى. ولەرىن قىرىق كۇن بۇرىن بولجاعان ومار ھايام باسى جۇمىر پەندەنىڭ ەڭ اياۋلىسىنداي اسەر ەتەدى».
«اباي جولىندا» دا قولدانىلاتىن اتاقتى ءسوز بار ەدى عوي. «اسپاندا ۇشسام قاناتىم تالادى, جەرگە قونسام جالايىر شورا الادى» دەگەن. اقان دا سونشالىق قۇستىڭ ءتىلىن, جەلدىڭ سىرىن اڭعارا بىلگەنىن وسى شاعىن اڭگىمەدەن-اق بايىپتاي الادى كوكىرەگى وياۋلار. باسقا دا نەبىر عالاماتتارعا قانىقتىرادى. قازاق ۇلتىنىڭ تۇرمىس-سالتىنا بايلانىستى نەبىر عالاماتتار جىرتىلىپ-ايىرىلىپ جاتادى ءار بەتىندە.
«كوپ ۇزاماي اقان زەڭگىر كوكتە شالىقتاپ ۇشىپ جۇرگەن قارشىعانى كوردى. «ياپىرماي, تىم شىرقاۋ كوتەرىلگەنىنە قاراعاندا, مىناۋ تۇيعىن بولماسا يگى ەدى» دەگەنىنەن اقان تۇيعىننان گورى قارشىعانى قالايتىنىن ايتۋ ارتىق.
«كانىگى قۇسبەگىنىڭ جەردەگى دارمەنسىزدىككە مەدەۋ ەتەر ءبىر نىشانى – جەلدىڭ تىيىلعانى. كۇن ۇزاققا كوپ ۇشقان قارشىعا جەلسىزدە ورىنسىز جەلىكپەيدى. اقان بىردەڭە بىلسە, بۇل قۇس بۇگىن وسى ماڭايدا تۇنەيدى». اڭگىمەدە سىدىرتىپ وقىپ وتە شىعۋعا بولمايتىن مۇنداي سويلەمدەر جەتىپ ارتىلادى. تۋرا وسى سويلەمگە قاتىستى تۇسىرىلگەن تۇتاس كينونى بىلەمىز. «جەلدىڭ جانى قارشىعا» اتالاتىن. ورىسشا, ارينە. قارشىعا جەل تۇرماسا ۇشا قويمايتىنى ايتىلادى وندا.
ەگدە تارتقان اقان وسى تۇستا اتاقتى انگە اينالعان كوكجەندەتىن ەسكە الادى. ول تۋرالى ءسوز اراسىندا ايتۋعا كەلمەيدى. جاسى كەلىپ قالعان سەرىنىڭ كوڭىلى شاپپاي, ءومىر بازارىنا ارالاسۋدان قالعان. «شۇڭىرەكتەۋ وتكىر كوزىمەن كۇركەنىڭ ءىشىن شولدى. كوپتەن بەرى قول تيمەي قاڭتارۋلى قاڭسىعان قارا دومبىرا باياعى ءبىر جىلداردى ەسكە سالدى» دەيدى. قاڭسىپ قاراۋسىز قالعان دومبىرا – سەرىنىڭ اتتان تۇسكەنىن ايگىلەيدى. ءتىپتى ءولىمىن كۇتىپ جۇرگەنى مەڭزەلەدى. ول ەكى ارادا بالا كەزىنەن وسى شاۋ تارتقانعا دەيىنگى شاعى ءبىراز اڭگىمەلەنەدى. باسىندا توبەسىن اينالىپ ۇشىپ جوعالعان قارشىعا سوزگە قوسىلادى. سويتە-سويتە وتكەن كۇندەردى ەسكە الىپ تورىعىپ جۇرگەن سەرى كوك قارشىعانىڭ زۋىلىن ەكىنشى مارتە ەستىگەندە ءبارىن ۇمىتىپ, سوڭىنان جونەلگەنى تىپتەن قىزىق. جاسى كەپ, ەگدە تارتقان سەرى دالاقتاپ قۇستىڭ سوڭىنان جۇگىرىپ كەتكەنىن ەلەستەتىپ كورىڭىز.
قارشىعانىڭ سوڭىنان جاياۋ تۇسكەن اقان قۇستىڭ قوناقتاعانىن كورگەن سوڭ, ونى قولعا ءتۇسىرۋ ءۇشىن كورشى اۋىلداعى ءتىنا بولىستىكىنە جاياۋ تارتىپ, ءتۇن ىشىندە جەتەدى. ونداعى ويى – اسىراندى قاز الۋ. بولىستىڭ ۇيىندە بارىن بىلەدى. ءتۇن ىشىندە قاز سۇراپ بارعان اقاندى ولار تۇسىنە مە, شىنىمەن الجاسقانعا بالايدى. بۇيىردەن شوراقازى اتتى اقاننىڭ اندەرىن شىرقاپ جۇرگەن ءانشى قوسىلادى اڭگىمەگە. ايتەۋىر اسىراندى قاز الىپ, شوراقازىنىڭ اتىنا مىنگەسە ءجۇرىپ, ەرتەڭىنە تاڭ اتا كوك قارشىعانى تورعا تۇسىرگەن سەرى قىرانمەن قوسا تۇلەپ, ءدۇر سىلكىنەدى. باياعى سەرى كۇنىنە ورالعانداي قانشاما قىزىق كورىپ, اۋىلداستارى مەن ءتىنا بولىستىڭ اينالاسىن دا قاز بەن قويانعا بوكتىرەدى. ءسويتىپ جۇرگەندە ءتىنا بولىس اۋىلىنا وياز كەلەتىنىن ايتىپ, كەلىپ قۇسبەگىلىگىن كورسەتسىن نەمەسە قارشىعاسىنىڭ مايىن بەرۋىن ءوتىنىپ, ءىنىسى قاناپيانى شاپتىرادى. اقان قارتايعاندا كورگەن قىزىعىن بەرگىسى كەلمەيدى, وياز بەن بولىسقا بارعىسى دا كەلمەيدى. تالاي جاندارالدى كورگەن, ەلدىڭ ىقىلاسىنا بولەنگەن سەرى قارتايعاندا ۇلىققا قىزمەت ەتىپ نە وپا تاپپاق؟ ءسويتىپ وتىرعاندا ءبىر-اق تۇندە قارشىعاسىن ۇرلاپ كەتەدى. ءتىنادان ەكەنىن سەزىپ, بازىنالىق ەتكەنىن بىلەدى. ونىڭ ۇستىنە كۇركەسىندە قالىپ قويعان قاناپيانىڭ تاقياسىنان تانيدى. اراعا ءۇش كۇن سالىپ, ءتىنانىڭ ۇيىنە بارسا, تۇندە بوران بولىپ, وت كوپ جاعىلىپ, ءيىس ءتيىپ ءولىپ جاتقان قارشىعاسىن كورەدى. اقان «قانىن ىشىنە تارتىپ, سازارىپ ۇزاق تۇردى» دەيدى. ءتىنا: «بازىنالىق جاساپ ەدىم, قۇداي قوس كورمەدى», دەپ اقتالىپ جاتقاندا سەرى:
«مەنىڭ كەپەمدە قىلاۋعا شالدىقپاعان قارشىعا سەنىڭ اق ورداڭدا تۇتىنگە قاقالىپ ولگەنى جانعا باتادى. قۇيتتاي قۇسقا پانا تاۋىپ بەرمەگەن سەندەردەن نە ءۇمىت, نە قايىر؟!»
كەلمەسكە كەتكەن كوك قارشىعانىڭ ەكى تال قاۋىرسىنى: «تورەلەر-اۋ, وبالىم سەندەرگە!» – دەگەندەي, اقان سەرىنىڭ ءتوس قالتاسىنان ۇلبىرەپ شىعىپ تۇردى» دەيدى اۆتور. بۇل جەردە كوپ ەمەۋرىن تۇر. ولگەن قۇس قانا ەمەس, اقاننىڭ قارشىعامەن قوسا تۇلەگەن ەركىندىك سۇيگەن جانى ەدى. ال اقاننىڭ جانى ەلدىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قاسيەتى ەمەي نە؟ اقىرى تۇتىنگە تۇنشىقتىرىپ ءولتىردى... ابايشا ايتقاندا, «كوك تۇمان الدىڭداعى كەلەر زامان...»
