ۇلتىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرۋ – ۇلكەن ءارى قاسيەتتى مىندەت. مۇنىڭ ۇدەباراسىنان شىعۋ جولىنداعى كۇرەس تولاسسىز جۇرگىزىلە بەرمەك. بۇل ورايدا جەڭىستە جەتۋ, جەلكەندى وڭتايلى كەرىپ الەمدىك كەرتارتپا اعىسقا قارسى ءجۇزۋ ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە قالعىپ-مۇلگىگەن تاريحي سانانى وياتۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن اقىن جان-جۇرەگىمەن تەرەڭ تۇسىنەدى. وسى تۇسىنىك زەردەلىلەر مەكەنى – زەرەندىنىڭ ورەنى قورعانبەك عالىمتاي ۇلىنىڭ جاستايىنان تىنىشىن الىپ, قامشىلاپ كەلەدى. بۇل ونىڭ تاريحي ساناسىنىڭ تازالىعىن, كىر شالدىرماعانىن بىلدىرسە كەرەك. سوندىقتان دا بولار, قازاقتى جولىنان تايدىرىپ, تەكسىزدىكتىڭ, پارىقسىزدىقتىڭ يىرىمىنە تاستاعان وزبىر كۇشتەردىڭ, رۋحاني ەكسپانسيالاردىڭ ۇلتىمىزعا سالعان جاراسىن ءوز شىعارمالارى ارقىلى ەمدەۋدى, حالقىمىزدىڭ جۇرەگىن شايلىقتىرىپ, بولمىسىن جايلاعان سانعاسىرلىق ۇرەيدىڭ ءۇنىن ءوشىرىپ, كەشەگى بابالاردىڭ وجەتتىگىن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ بويىندا قايتا ءتىرىلتۋدى ول ازاماتتىق پارىز سانايدى. وسى قاسيەتتى پارىزدى وتەۋدە اقىن وزىنە سان سۇراقتار قويىپ, ونىڭ جاۋاپتارىن ىزدەپ ازاپتانادى, ارپالىسادى...
اقىننىڭ «مىنەز» دەگەن ولەڭى بار. وسى ءبىر ولەڭىنەن-اق اۆتوردىڭ جۇرەك قالاۋى مەن اقىندىق ۇستانىمىن, وزىنە ىشتەي بەرگەن سەرتىن جازباي تانۋعا بولادى.
«...الميساقتان "مىنەز – ادام ساۋىتى",
مىنەز – كەيدە كەسىر,
كەيدە ماقپال, ماۋىتى.
مىنەزدىلەر ءمىنسىز ەمەس دەسەك تە,
مونتانى كوز مىنەزسىزدەر قاۋىپتى.
جايىپ سالعان ساقارانىڭ عاجابىن,
سايىپ سالعان سارىارقانىڭ ساز ءانىن,
كوتەرمەيتىن كورىنگەننىڭ مازاعىن –
قايدا مەنىڭ جىلقى مىنەز قازاعىم؟..» دەيدى اقىن. ءيا, مىنەز تۋرالى كوپ ايتۋعا بولادى. «مىنەز – كەيدە كەسىر, كەيدە ماقپال, ماۋىتى» دەپ اقىن ايتقانداي, ءبىز كوبىنە قايىرىمدى, مەيىرىمدى, ۇستامدى, ءيى جۇمساق, داۋىس كوتەرمەيتىن, اشۋلانبايتىن جاندى كوركەم مىنەزدى, ال كەكشىل, ءوزىمشىل, وركوكىرەكتەردى جامان مىنەزدى ادام دەپ باعالاپ جاتامىز. دۇرىس-اق. بىراق اقىن جوقتاپ تۇرعان «مىنەزدىڭ» تابيعاتى, تامىرى باسقا, الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحاننىڭ «ۇلتىنا, جۇرتىنا قىزمەت ەتۋ – بىلىمنەن ەمەس, مىنەزدەن», دەگەن اتاقتى ناقىل سوزىندەگى «مىنەزبەن» توركىندەس.
«كوتەرمەيتىن كورىنگەننىڭ مازاعىن – قايدا مەنىڭ جىلقى مىنەز قازاعىم؟..» دەپ تولعانعان اقىننىڭ بۇل ساۋالى بۇگىندە كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ كەز كەلگەن قازاق بالاسىن ويلاندىراتىنى ءسوزسىز. سۋرەتكەردىڭ وسى ساۋالىنىڭ استارىندا قازاقتىڭ قوڭىر مۇڭى, وكىنىشى, كۇيىنىشى, اتتەگەن-ايى جاتىر ءارى ۇلتتىڭ جوعىن تۇگەلدەۋ, قازاقى بولمىسقا ورالۋ, رۋحتى كوتەرۋ ارمانى ايقايلاپ تۇر. وسى ولەڭدەگى «مىنەزدىلەر ءمىنسىز ەمەس دەسەك تە, مونتانى كوز مىنەزسىزدەر قاۋىپتى» دەگەن جولداردىڭ دا كوتەرىپ تۇرعان جۇگى وڭاي ەمەس. مونتانى, ءلاپپايشىل, كونبىس, جۋاس «جابىلار» دۇشپاننىڭ قولىنداعى شوقپارعا وڭاي اينالاتىنىن, ءورشىل مىنەزىمەن ۇلتقا ادال قىزمەت ەتكەن تۇلعالاردىڭ ولاردان از تاياق جەمەگەنىن اقىن شەبەرلىكپەن ۇقتىرا وتىرىپ, قازاق تاريحىنىڭ قاسىرەتتى بەتتەرىن الدىڭا جايىپ سالعانداي بولادى.
اقىن قازاعىنىڭ قادىر-قاسيەتىن بارىنەن جوعارى قويادى. ول ءوز ۇلتىنىڭ باستى ۇرانى – قازاق بولىپ قالۋ, بابالار سۇرلەۋىنەن اداسپاۋ ەكەنىن تەرەڭ تۇسىنەدى. سوندىقتان دا ق.امانجول عاجاپ كۇيلەرىمىزدىڭ, كەسىپ ايتار قازاقتىڭ ەر جىگىتىنىڭ مارتتىگىن, كەسىك ايتقان بيلەرىمىزدىڭ ءور مىنەزىن ىزدەيدى. قاسقىر مىنەز ىرىلىك بولماسا, كۇيبەڭ تىرشىلىكتەن اسا الماۋ الىسقا ۇزاتپايتىنىن ايتادى.
«...تەكسىز ەمەس.
ءتۇپ تامىردان تەكتى ەدىم.
كەكسىز ەمەس.
ماحامبەتتەي كەكتى ەدىم.
بەتسىز ەمەس.
جەر قورعاعان جۇمابەك,
ەل قورعاعان باۋكەڭدەردەي بەتتى ەدىم...
...ۋا, نالىمان!
كۇدەرىمدى ۇزبەيمىن.
تەك-قاسيەت مارجاندارىن ءتىز دەيمىن.
كەندەبايشا كەر قۇلامدى جەبەلەپ,
قازاعىمنىڭ قاق مىنەزىن ىزدەيمىن», دەگەن اقىننىڭ وسى مىنەزدى جولدارى وقىعان ادامنىڭ قانىن قىزدىرىپ, ارۋاقتاندىرىپ قانا قويمايدى, بۇگىنگى قازاقتىڭ بويىنداعى تەرەڭنەن تامىر تارتقان تەكتىلىگى وزەگىمىزگە جەگى قۇرتتاي تۇسكەن ەزدىك پەن لاپپايشىلدىقتى, جەڭىلتەكتىك پەن مايدالىقتى كۇندەر وتە ىسىرىپ شىعاتىنىنا سەنىمىڭدى وياتادى.
قورعانبەك امانجولدىڭ شىعارماشىلىق كەڭىستىگىن تاماشالاپ ءجۇرىپ كەرەمەت كەستەلەنگەن, ساۋمال جىرلارىنىڭ ىشىندەگى ءوز الدىنا وقشاۋ تۇرعان «ماعجان مۇڭى» دەگەن ولەڭگە «اينالسوقتاپ قالدىق». ولەڭنىڭ مازمۇنىنداعى پسيحولوگيالىق تەبىرەنىس جۇرەككە وڭاي تيمەيدى. ال ونداعى ۇتىمدى فيلوسوفيالىق تولعانىستىڭ ساناڭدى ەزگىلەگەنىمەن سوڭىندا جانىڭا وزىندىك ساۋلەسىن ءتۇسىرىپ, ىشكى سارايىڭ تاڭعى جۇپار اۋا جۇتقانداي تىنىسىڭدى اشىپ, جەڭىلدەتىپ تاستايدى.
«...ءجۇز ەمەس-اۋ, بولسا, ءسىرا, ون ماعجان,
الاش ۇلى اسىپ قيا جولداردان,
ازاتتىقپەن الدەقاشان تابىسىپ,
رۋحتانباس پا ابىلاي-ۇران ارماننان؟!
ماعجان-نامىس باستىرار ما كەۋدەسىن,
ماعجان بولۋ بولاشاقتا ەرگە سىن.
ماعجاندايىن ۇرانشىسى بولماسا,
ۇرپاعىنا ايتار ەدى ەل نەسىن؟
ەلدىڭ ج ۇلىن-تۇتاسىنا جالعانعان,
قورقىت بابا قوبىزىنداي زارلانعان,
قازاق مۇڭى ءمۇسىن بولىپ قۇيىلسا,
قالار ەدى-اۋ اۋماي تەگى ماعجاننان...», دەيدى اقىن. ولەڭنىڭ ىشكى يىرىمىنە زەر سالايىقشى... ماعجان سىندى ىرىلەر كوپ ەمەس. ماعجانشا ويلايتىن, ەلىنىڭ ەركىندىگىن اڭساۋدان تۋىنداعان يدەياسى جولىندا باسىن قۇرباندىققا شالۋعا سانالى تۇردە دايىن دارابوزداردىڭ ازدىعىنان الاش ۇلى «ابىلاي-ۇران ارمانمەن» رۋحىن كوتەرە الماي وتىرعانى اقىندى شىن تولعاندىرادى. ق.امانجول ءۇشىن ماعجان وت-جالىن نامىستىڭ ءدال ءوزى, ەلدىڭ ۇرانشىسى. ماعجاننىڭ ۇرانى – مۇقالماس الماس قىلىش. اقىننىڭ وسى توگىلىپ تۇسكەن ولەڭىن وقىعاندا ۇلت ۇرانشىسىنىڭ ۇنىنەن قورقىت بابا قوبىزىنىڭ زارىن ەستيسىڭ. كەۋدەڭدى قوڭىر مۇڭ تورلايدى. «قازاق مۇڭى ءمۇسىن بولىپ قۇيىلسا, قالار ەدى-اۋ اۋماي تەگى ماعجاننان» دەگەن جولداردىڭ ءون بويىندا تىلسىم كۇش تۇرعانداي. قازاقتىڭ تاۋداي مۇڭىن ماعجانعا ۇقساتۋ, سول ارقىلى ۇلت پەن ۇلى اقىندى ءبىرتۇتاس الەم رەتىندە قاراستىرۋ قورعانبەك امانجول سىندى سۋرەتكەر تالعامىنىڭ بيىكتىگىن كورسەتسە كەرەك. بۇل جەردە ماعجاننىڭ مۇسىنىنەن قازاقتىڭ مۇڭىن تانۋعا دا بولادى. ولەڭدى ءارى قاراي وقيىق.
«...الدانباعان جالعانىنا جالعاننىڭ,
كوكىرەگى تولعان جالىن, تولعان مۇڭ.
مەنى ءبىر ءسات ايالايدى, دەم بەرىپ,
مولدىرەگەن مۇحيت مۇڭى ماعجاننىڭ.
اقىن شەرى – تاڭنىڭ كۇمىس شىعىندا,
بالمەن قوسىپ جۇتتى ءومىردىڭ ۋىن دا.
ءبىر تامشى جاس كاۋساردايىن مولدىرەپ,
قاتىپ قالعان ماعجان اقىن مۇڭىندا...», دەگەن شۋماقتاردان قورعانبەك امانجولدىڭ ءوز كەيىپكەرى كەڭىستىگىن ەركىن شارلاپ, وزىنە رۋحاني تىرەك, جۇبانىش ىزدەيدى, ماعجان مۇڭىنىڭ سيقىرلى دا تۇڭعيىق تىلسىمىنان شىنايى, ماعىنالى ءومىردىڭ ءوزىن كورەدى. «مەنى ءبىر ءسات ايالايدى, دەم بەرىپ, مولدىرەگەن مۇحيت مۇڭى ماعجاننىڭ», دەگەن اقىن وزىنە ماعجان-عۇمىردى ۇلگى ەتەدى ءارى ماعجان مۇڭىن شالقىعان مۇحيتقا تەڭەيدى, شەكسىزدىككە ۇشتاستىرادى.
...ماعجان مۇڭى –شامىرقانعان سەرگەك مۇڭ,
ماعجان مۇڭى – ورشەلەنگەن ورگەك مۇڭ.
كەر زاماننىڭ كەرەز ءسوزىن ايتقىزعان,
كەۋدەسىندە شۇپىلدەگەن كەرمەك مۇڭ...
...اۋليە ماعجان, سەنگەن الاش جاسىنا,
مۇحيت مۇڭعا باتا بەرمە, جاسىما.
تۇنىعىڭدى لايلاتپاعان ەر ەدىڭ,
تۇران ەلىڭ كوتەرەدى باسىنا». اۆتور قازاقتىڭ باي ءتىلىن شەبەر قولدانا وتىرىپ, كۇيىنىش پەن وكىنىشىن اسقاق ارمان مەن ۇكىلى ءۇمىتىنىڭ كولەڭكەسىندە قالدىرىپ, بولاشاققا دەگەن سەنىمىن ماعجاننىڭ جاستارعا دەگەن پەيىل-سەنىمىمەن نىعايتىپ ءوزىنىڭ دە, وقىرماننىڭ دا كوڭىلىن دەمدەيدى.
ادەبيەتتىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – تاڭعالدىرۋ, تامساندىرۋ. سۇلۋ جىرلارىن مەرۋەرتتەي جارقىراتا ۇسىنىپ, انا ءتىلىنىڭ قۇدىرەتىن ءسوز ساپتاۋىمەن, كوركەم كەستەلى, ورنەكتى ولەڭدەرىمەن كورسەتە العان اقىننىڭ شىعارمالارى ايتىلعان مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن شىعادى. دالا فيلوسوفياسىنىڭ دارا پايىمدارىنان سۋسىنداعان اقىننىڭ ولەڭدەرىندە ادام مەن تاعدىر, وتكەن مەن بۇگىن, ءۇمىت پەن سەنىم, ماحاببات پەن اسىقتىق, جاقسى مەن جامان, قايعى مەن قۋانىش قاتار ءورىلىپ جاتادى. بۇل دەگەن – ساناڭدى ساۋىقتىرار, سەزىمىڭدى بيلەر سۇلۋ, سىرباز دا ماڭعاز, سان قۇبىلعان سۋرەتتەردىڭ كوركەم كورمەسى, سونداي-اق تەرەڭ ويعا جەتەلەر, زامانا زاپىراندارىنان ساباق الدىرار, ەستەتيكالىق ءتالىم-تاربيە بەرەر شىنايى پوەزيا.
ق.امانجول ماعجانشىل جان. سوندىقتان "...مەن كەلەمىن, مەن كەلەمىن, مەن كەلەم, كۇننەن تۋعان, گۇننەن تۋعان پايعامبار!" دەپ ماعجان جىرلاعان عۇندار تۋرالى قورعانبەك امانجول دا جىرلاماۋى مۇمكىن بە؟ ارينە, جوق.
اقىننىڭ «بىلعارى تابىت» دەگەن كولەمدىرەك ولەڭى بار. سونىڭ بىرقاتار شۋماعىنا كوڭىل كوزىن جىبەرەيىك.
«بەرمەي ءجۇر تىنىم عۇنداردا بولعان ءبىر عادەت,
عۇنداردىڭ جايىن ايتپايتىن بولسا جىر نالەت.
مازاسىزدانىپ,
ماڭايىما ءجيى قارايمىن
ارۋاعى عۇننىڭ اينالىپ ۇشىپ ءجۇر مە دەپ.
اينالىپ ۇشقان ارۋاعى عۇننىڭ قولداي ما,
قولداي ما, الدە, ارۋاقتىڭ جولى بولماي ما؟
قايىستىرعان جەردى سامساعان سانسىز قول قايدا,
تۇلپار تۇياقتىڭ ءىزى بار ەدى-اۋ, سول قايدا؟»
قازاقتىڭ تەرەڭ تامىرلارىنا ءۇڭىلۋ, بابالارىمىزدىڭ ادامزات وركەنيەتىنە قوسقان ولشەۋسىز ۇلەسىن ماقتانىش ەتۋ, وسىلايشا بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ تۇسىڭكى ەڭسەسىن تىكتەۋگە تالپىنۋ اقىننىڭ باستى ۇستانىمدارىنىڭ ءبىرى. ءبىر جاعىنان الىپ قاراعاندا, وتكەندى اڭساۋعا اقىندى قازىرگى قازاقتىڭ رۋحاني بولمىسىنا, بولاشاعىنا كولەڭكەسىن ءتۇسىرىپ وتىرعان قاۋىپ-قاتەرلەرگە, ىقتيمال جاعىمسىز جاعداياتتارعا قاتتى الاڭدايتىنى يتەرمەلەيتىندەي.
ولەڭگە كەلەيىك. قازاق ارۋاق سىيلاعان حالىق. بابالار ارۋاعىن قوزعاۋ, ءتىرىلتۋ امالى – ەسكە الۋ, ولاردىڭ ءومىرىن ۇلت جادىندا جاڭعىرتۋ. «ماڭايىما ءجيى قارايمىن, ارۋاعى عۇننىڭ اينالىپ ۇشىپ ءجۇر مە دەپ», دەگەن سوزدەن قازاقى تانىم-تۇسىنىكتىڭ ءيىسى اڭقيدى. «قايىستىرعان جەردى سامساعان سانسىز قول قايدا, تۇلپار تۇياقتىڭ ءىزى بار ەدى-اۋ, سول قايدا؟» دەيدى اقىن. رۋحتى سەلت ەتكىزەر ءسوز. ويلاڭىزشى, عۇنداردىڭ تۋ كوتەرگەن, قاز-قاتار تىزىلگەن سالتاناتتى قالىڭ قولى كەتىپ بارادى: توبەسىندە كۇنى كۇلگەن كوك اسپان, تابانىنىڭ استىندا جازيرالى ۇلى دالا, استىندا اۋىزدىقپەن الىسقان تۇلپار. الەمگە يەلىك سەزىممەن, وكتەمدىكپەن, ورشىلدىكپەن مەنمەنسي قارايدى. عۇن – جەڭىمپاز. عۇن وركەنيەتى جاھاندا جالت-جۇلت ەتەدى. داۋرەن-اي, دەسەڭىزشى. ال وسىناۋ داريعا داۋرەندى الەمدىك تاريحتان سىزىپ تاستاعىسى كەلىپ تاسىراڭداعانداردىڭ زىمياندىعىنا اقىن شىداي ما؟ جوق. سوندىقتان سۋرەتكەر جان دۇنيەسىمەن وزبىر پىكىرلەرگە قارسى اتوي سالادى. ءبىر كەزدەرى عۇنداردىڭ قۇزىرەتىندە ءيىلىپ-بۇگىلگەن الەمگە وي سالادى. تاريحقا ادىلەتتى قاراۋعا شاقىرادى.
«بىلعارى كيگەن,
بىلعارى كۇيلى عۇندارىم,
قوبىز قياعىن,
تۇلپار تۇياعىن شىڭدادىڭ.
كەرىمسال سامال كەرمەك ءبىر تاتىپ كەتكەندەي,
مازالايدى مەنى باعزى دا باقي سىرلارىڭ.
بىلعارى كيگەن,
بىلعارى كۇيمەن بالقىعان,
جابايى جۋا...
جۇپارلى جۋسان اڭقىعان,
قوينىنا جەردىڭ ارۋلاپ قويىپ ءمايىتتى,
بىلعارىعا بولەپ قوشتاسادى ەكەن ارتىنان...
...بابالار سولاي بىلعارى تابىتقا بولەنىپ,
كەتەدى ەكەن باقي ساپارىنا جونەلىپ.
ومىرىندە دە,
ولىمىندە دە – بىلعارى,
تالايىنا جازعان تاعدىر سىيىنا كەنەلىپ...»
اقىن عۇندار وركەنيەتىنىڭ ءبىر ەلەمەنتى رەتىندە «بىلعارى» بۇيىمىن ءساتتى قولدانعان. وسى ارقىلى ول عۇنداردىڭ باقۋاتتى, ءسان-سالتاناتتى ءومىرىن سيپاتتاي كەلىپ تاريحي شىندىق – بابالارىمىزدىڭ ادامزات دامۋىنداعى زور ۇلەسىن زەردەلەيدى. بىلعارى – بايلىقتىڭ, بارلىقتىڭ بەلگىسى. مۇنداي بايلىقتى ەمىن-ەركىن قالاعانىنشا تۇتىنۋ مىقتىلاردىڭ عانا قولىنان كەلەدى. قوينىنا جەردىڭ ارۋلاپ قويىپ ءمايىتتى, بىلعارىعا بولەپ قوشتاسادى ەكەن ارتىنان», دەگەن سوزدەردەن باسقاسىن ايتپاعاندا, تابىتىنا دەيىن بىلعارىدان جاساعان بابالار ءومىرىنىڭ سالتاناتىن تۇيسىنەسىڭ.
وسى ولەڭدەگى قۇيىلىپ تۇسكەن, ءتورت اياعىن تەڭ باسقان شۋماقتار وقىعان جاندى ءسوزسىز ارقالاندىرىپ جىبەرەدى. ولەڭ بىلاي اياقتالادى:
«عۇنداردان قالعان نۇرلانىپ تۇرعان بۇل عالام,
بىلعارى كيگەن,
بىلعارى كۇيمەن جىرلاعان.
بابامنىڭ سىرى بىلعارى تابىت ىشىندە
ناۋىت بولعانداي,
قالىپ قويعانداي مۇڭدانام...». شىنىندا, عالامدا عۇنداردان قالعان وشپەس ءىز, قۇنارلى قۇندىلىق قانشاما؟ تەك سونى سارالاپ, زەردەلەپ, الەمگە تانىتىپ, وسىناۋ باعا جەتپەس بايلىققا يەلىك ەتۋ قاجەت. راس, اقىن ايتقانداي, بابالارىمىزدىڭ تالاي سىرى «بىلعارى تابىت ىشىندە» جاتىر. بۇل جەردە ايتىلعان «بىلعارى تابىت» ءسوزىن تۋرا ماعىنادا دا, تاريحتىڭ تەرەڭ قويناۋى دەپ تە, ەۋروتسەنتريستىك كۇشتەردىڭ قياڭقى ءىس-ارەكەتتەرىنەن بۇركەمەلەنىپ جاتقان شەجىرەمىز دەپ تە قاراستىرۋعا بولاتىنداي. قالاي دەگەندە دە اقىن ايتارىن بىلىمدىلىكپەن, زەيىندىلىكپەن پوەزيا تىلىمەن ءتىلىپ, سەزىمىن سەلدەتىپ ايتقان.
جالپى, قورعانبەك عالىمتاي ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق كەڭىستىگى وتە كەڭ. ونىڭ الىمدى جۋرناليست, اۋدارماشى رەتىندەگى ەڭبەكتەرى ءوز الدىنا ءبىر توبە. بۇگىن ءبىز كەيىپكەرىمىزدىڭ قازاق پوەزياسىنداعى قولتاڭباسىنا عانا توقتالىپ وتىرمىز.
تۋعان ەل مەن جەر, ۇلتتىق قۇندىلىقتار, وتانشىلدىق, قوعام, تابيعات, ماحاببات, جاستىق, ت.ب. دا كوپتەگەن تاقىرىپتا قالام تەربەگەن اقىننىڭ ءار جىلدارى "زەرەندى قاراعايلارى", "سابات", "مەشىتتى عالام", "جىرلايمىن كوكشەتاۋىمدى", "الاپا" سىندى جىر جيناقتارى جارىق كوردى. ۇلت تاريحىنداعى الاساپىراندى كەزەڭدەر, تاريحي ءىرى تۇلعالار تۋرالى جازعان پوەمالارى ءتورت اياعىن تەڭ باسقان شىعارمالار. بۇلاردىڭ قايسىسىن الساڭىز دا ۇرپاق تاربيەلەۋ ىسىندە تاپتىرماس دۇنيەلەر. ماسەلەن, "قاناي-ابىلاي", "ولجاس", "شەر كەشۋ", " مۇساقۇل بالۋان", «حان كەنە. ارلان-شاماي» پوەمالارى تۇنعان تاريح, شەجىرە. جۇرەگىڭ اتقاقتاپ, ماڭدايىڭنان تەرىڭ سورعالاپ وتىرىپ وقيسىڭ ءارى قازاق ءتىلىنىڭ قۇدىرەتىن شىن تۇسىنەسىڭ.
اقىن تۋرالى, ونىڭ پوەزياسى جونىندە ايتقاندا سوقپاي ءوتۋ مۇمكىن ەمەس ءبىر تاقىرىپ بار. ول – زەرەندى تاقىرىبى. ۇلى دالانىڭ بويتۇمارى ىسپەتتەس زەرلى زەرەندىگە جاراتقان يەمىز بار سۇلۋلىقتى, بار بايلىقتى استا-توك بەرە سالىپتى. زەرەندى اقىننىڭ كىندىك قانى تامعان جەر. زەرەندىسىن جىرعا قوسۋ ارقىلى اقىن بۇكىل قازاق جەرىنە, بارشا قازاق جۇرتىنا دەگەن شەكسىز ماحابباتىن بىلدىرەدى. ماسەلەن, «زەرەندى قاراعايلارى» ء(انى بار) ولەڭىندە:
«شاشاقتى نايزا سەكىلدى
جەلكىلدەپ التىن ايدارى,
تۇسىرگەن ويعا نە ءتۇرلى
زەرەندى قاراعايلارى», دەيدى اقىن. ولكەسىن سۇيگەن ورەنگە شابىت بەرگەن زەرەندىنىڭ بايىرعى جانە بالعىن قاراعايلارى – جەردىڭ ءسانى, ەل بايلىعى. ال اقىننىڭ ولەڭدەرى – زەرەندى قاراعايلارىنداي قايىسپاس قايسارلىقتىڭ دا, سۇلۋلىقتىڭ دا, مەيىرىمدىلىكتىڭ دە ۇلگىسى تۇنىپ تۇرعان پوەزيا.
