جوعارىداعى ىشىكتەر اراسىنداعى «پۇشپاق ىشىككە» توقتالساق, ون تومدىق تۇسىندىرمە سوزدىكتە: «پۇشپاق دەپ مالدىڭ, اڭنىڭ تىزەدەن تومەنگى سيراق تەرىسىن ايتادى» دەپتى. دەمەك, پۇشپاق بارلىق حايۋاندا بار دەگەن ءسوز. تۇلكى, قارساق سياقتى ۇساق اڭنىڭ پۇشپاعىنان باس كيىم تىگىپ كيۋ شىڭجاڭ-التاي جانە قوبدا قازاقتارىندا كەڭ تاراعان. بۇل ءۇردىستى ءتىپتى تاۋلى التاي تۇرعىندارى قولدانادى. ولار اڭنىڭ پۇشپاعىنان دوڭگەلەك پوشىمدى تىماقتار تىگىپ كيەدى. پۇشپاقتى ياكۋت تىلىندە «بىستاح» دەيتىن كورىنەدى. قازاقشا اۋدارساق «كەسىندى, ءۇزىندى» ماعىنالاس. ال تىبا اعايىندار پۇشپاقتى «بىجىندى» دەيدى. بۇل قازاقتىڭ «كەسىندى, ءبولىندى» دەگەن ءسوزى.
الماتى
پۇشپاق ىشىك قازاقتار اراسىندا كەڭ تاراعان. اسىرەسە, تۇلكى تەرىسىنەن تىگىلگەندەرى ءار وڭىردە كەزدەسەدى. مىسالى, الماتىداعى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەي قورىندا تۇلكى پۇشپاعىنان تىگىلگەن ىشىك ساقتاۋلى تۇر. بۇل ىشىكتىڭ سىرتى سۇر ءتۇستى ماتامەن قاپتالىپ, قۇرىلىمى تراپەتسيا ءپىشىندى, ەتەك شالعايى كەڭ, وراما جاعالى, قوندىرما جەڭدى, يىق تىگىسى قيعاش سىرىلعان ەكەن. ىشىكتىڭ جون-ارقاسى 20ح50 كولەمدە تاۋەشكىنىڭ تەرىسىمەن كۇسىلگەن. تەرى مەن تىس اراسىنا جۇقا بيدايى سالىنىپ, جاعاسى مەن ەتەك-جەڭى قۇندىز تەرىسىمەن جۇرىندالعانى بايقالادى.
باي-ولكە
وسىنداي تاعى ءبىر پۇشپاق ىشىك موڭعوليا ەلى باي-ولكە ايماعىنىڭ ورتالىق مۋزەيىندە تۇر. بۇل جادىگەر جايلى انىقتامالىقتا: «1960 جىلى مۋزەي قىزمەتكەرى س.ماعزام دەگەن دەرەك جيناۋشى بۇلعىن سۇمىنىنان تاۋىپ اكەلدى» دەلىنگەن. كىمنەن العانى ايتىلماعان. دەرەكتە: «ىشىك قارا ءپ ۇلىش ماتامەن تىستالعان, ۇزىندىعى – 123 سم, جاعاسى – 55 سم, كەۋدەسىنىڭ كەڭدىگى – 51 سم, قولتىعى – 14 سم, جەڭىنىڭ كەڭدىگى – 18 سم, ەتەگى – 115 سم, سالماعى – 3 640 گرامم» دەپ جازىلعان.
باركول
تاعى دا ءبىر پۇشپاق ىشىك شۇار-دىڭ قۇمىل ايماعى باركول قازاق اۆتونومدى اۋدانى مۋزەيىندە تۇر. وتە ساپالى ساقتالعان. دەرەك بەرۋشى تۇلعانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ىشىكتىڭ تىگىلگەنىنە عاسىردان استام ۋاقىت وتكەن, جاساۋ كەزىندە ءجۇز تۇلكىنىڭ پۇشپاعى جۇمسالعان ەكەن. ىشىكتىڭ تىسى بەدەرلى قىزىل كۇرەڭ تورعىنمەن تىستالىپ, ءوڭىرى مەن جەڭى شارشىلاپ سىرىلىپتى.
