بازالىق مولشەرلەمە مەن ينفلياتسيا دەڭگەيى

ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, كۋرستىڭ اعىمداعى نىعايۋى ۇزاققا سوزىلمايدى جانە جىلدىڭ باسىندا تۇتىنۋشىلىق بەلسەندىلىكتىڭ تومەندىگى مەن اقپان ايىن­داعى سالىق كەزەڭىنىڭ وتۋىنە وراي ساۋ­دا بالانسىنىڭ جاقسارۋىنا بايلانىس­تى ماۋسىمدىق سيپاتتا بولۋى مۇمكىن.

ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا USD/KZT جۇبى بويىنشا ورتاشا باعام ءبىر دوللار ءۇشىن 460,14 تەڭگە دەڭگەيىندە بولجانادى (اعىمداعى 452,0).

«ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ نى­عايۋى اياسىندا باعام بويىن­شا كۇتۋلەر ءبىر جىلدان كەيىن اي­تار­لىقتاي جاقساردى – 491,8 بۇرىنعى (-9,6 تەڭگە) كورسەتكىشىنەن ءبىر دوللار ءۇشىن 482,2 تەڭگەگە دەيىن. ساراپشىلار ءىس جۇزىندە ءبىراۋىزدان (81%) 24 اقپان­داعى وتىرىستا بازالىق مول­شەرلەمەنىڭ ساقتالۋىن كۇتىپ وتىر. بىراق ءبىر جىلدان كەيىن ول اعىمداعى دەڭگەيدەن 16,75% (-3,25 ب.ت.) جىلدىق 13,5%-عا دەيىن تومەن­دەتىلۋى مۇمكىن. بۇعان ينف­لياتسيانىڭ 2024 جىلعى اقپانعا قاراي اعىمداعى كورسەتكىشتەن 20,7%-عا (-7,4 ب.ت.) قارسى 13,3%-عا دەيىن باياۋلاۋى ىقپال ەتەدى», دەيدى قاۋىمداستىق ساراپشىلارى.

ولاردىڭ ايتۋىنشا, ينفليا­تسيانىڭ كۇتىلەتىن باياۋلاۋى جانە جۇمساق اقشا-نەسيە شارت­تارى ەكونوميكالىق وسۋگە قول­داۋ كورسەتەدى. سونداي-اق بۇل مۇ­نايدىڭ جوعارى باعاسىنا ىقپال ەتىپ, ونى باررەلىنە 87,4 دوللار دەڭگەيىندە ۇستاۋى مۇمكىن.

ساراپشىلار ءبىر ايدان كەيىن تەڭگە باعامى – 460,14 تەڭگە, بازالىق مولشەرلەمە 16,75 پايىز (ياعني قازىرگى دەڭگەيىندە) بولادى دەپ كۇتسە, ءبىر جىلدان كەيىنگى بولجام بويىنشا – USD/KZT باعامى – 482,2 تەڭگە, Brent ماركالى مۇناي باعاسى – 87,4 دوللار, ءىجو – 3,7 پايىز, ينفلياتسيا – 13,3 پايىز جانە بازالىق مولشەرلەمە – 13,50 پايىز.

قازىر USD/KZT باعامى – 450 تەڭگە شاماسىندا. ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليا مولدابەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, تەڭگەنىڭ جىل باسىندا ەرەكشە نىعايۋىنا بىرنەشە فاكتور اسەرىن تيگىزدى.

«قاڭتاردا كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور (كمس) سۋبەكتىلەرىن ساتۋ 453 ملن دوللاردى قۇرادى. ۆاليۋتا نارىعىنداعى تەڭگەرىمدىلىكتىڭ جاقسارۋىنا بايلانىستى, سونداي-اق كمس سۋبەكتىلەرىنە ۆاليۋتا اعىندارىن باسقارۋ كەزىندە ۇلكەن مۇمكىندىكتەر بەرۋ ماقساتىندا ۇلتتىق بانكتىڭ ۇسىنىسى بو­يىنشا ۇكىمەت ۆاليۋتا ءتۇسىمىن مىندەتتى ساتۋ ۇلەسىن 75%-دان 50%-عا دەيىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ۇلتتىق قور­دان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ترانسفەرتتەردى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 228 ملن دوللار ۆاليۋتا ساتىلدى. ساتۋ بۇرىنعىداي بىركەلكى جانە تۇراقتى نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلدى. كۇندەلىكتى ساتۋ كولەمى 12 ملن دوللاردان اسقان جوق. بۇعان دەيىن زەينەتاقى اكتيۆتەرىنىڭ ۆاليۋتالىق ۇلەسىن 30% دەڭگەيىندە ۇستاپ تۇرۋ تۋرالى بجزق-نىڭ جوسپارى تۋرا­­لى ايتقان ەدىم. وسى ماقساتتا قاڭتاردا شامامەن 120 ملن دول­لار ساتىپ الىندى. بجزق ءۇشىن شەتەل ۆاليۋتاسىن ساتىپ الۋ جونىندەگى وپەراتسيالار قا­زاق­ستان قور بير­جاسىنىڭ الا­ڭىندا ۆاليۋتا نا­رىعىندا قولايلى جاعدايلاردا نارىقتىق بەيتاراپتىق قاعيداتىن ساقتاي وتىرىپ, جىل ىشىندە بىركەلكى جۇزەگە اسىرىلادى», دەيدى ءا.مولدابەكوۆا.

ۇلتتىق بانك توراعاسى عالىمجان ءپىرماتوۆ بولسا, بازا­­لىق­ مولشەرلەمەنىڭ قازىرگى دەڭ­گ­ەيىنىڭ ساقتالاتىنىن ايتادى. بۇل تۋرالى «اقجول» فراكتسياسى دەپۋتاتتارىنىڭ ساۋالىنا بەرگەن جاۋا­بىن­دا مالىمدەدى.

«بازالىق مولشەرلەمە دەڭ­گەيىن بەلگىلەۋ ارقىلى ۇلت­تىق بانك باعانىڭ وسۋىنە بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتان كەيىن (1-2 جىل) عانا اسەر ەتەدى. تيىسىنشە, جا­قىن بولا­شاقتا ينفلياتسيانى با­سەڭ­دەتۋ جانە جوسپارلى تۇردە تومەندەتۋ ءۇشىن بازا­لىق مولشەرلەمە اعىم­داعى دەڭ­گەيدە ساقتالادى. جو­عارى بازالىق مولشەرلەمەنىڭ نەسيە بەرۋ قارقىنىنا ەلەۋلى تەرىس اسەرى بايقالمايدى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەن ەكونوميكاعا بەرىلگەن نەسيە كولەمى 22,8 ترلن تەڭگەنى قۇردى. 2022 جىلعى ءوسىم – 23,3%. زاڭدى تۇلعالارعا بەرىلەتىن كرەديتتەر دە 11,5%-عا, 8,7 ترلن تەڭگەگە دەيىن ءوستى, ونىڭ ىشىندە شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە بەرى­لە­تىن كرەديت 22,8%-عا, 4,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن ارتتى. ناقتى سەك­تور­دىڭ دامۋ پارامەترلەرى دە ناشارلاۋ بەلگىلەرىن كورسەت­پەيدى», دەيدى ول.

ايتۋىنشا, قازىرگى ۋاقىتتا اقشا-نەسيە ساياساتىن جەڭىلدەتۋ ورىنسىز بولار ەدى. مەيلى, ونىڭ ەكونوميكالىق وسىمگە باستايتىن ىقتيمال قىسقا مەر­زىمدى وڭ اسەرىنە قاراماستان.

«اقشا-نەسيە ساياساتىن جەڭىل­دەتىپ جىبەرۋ ەلەۋلى تەرىس سالدارعا اكەلەدى. بىرىن­شىدەن, جوعارى ينفلياتسيامەن سالىستىرعاندا اقشا نارىعىنداعى تەڭگەلىك اك­تيۆ­تەردىڭ نەگىزسىز تومەن كى­رىستىلىگى قارجى نارىعىنىڭ كا­سىبي قاتىسۋشىلارىندا دا, حا­لىق اراسىندا دا ۆاليۋتالىق ارتىقشىلىقتاردىڭ وزگەرۋىنە سەبەپ بولادى. بۇل ءوز كەزەگىندە دەۆالۆاتسيالىق كۇتۋلەردىڭ وسۋى­نە جانە تەڭگەنىڭ السىرەۋىنە اكەپ سوعادى. ناتي­جەسىندە دوللارلاندىرۋ ۇدەرىسى قايتا باستالىپ, ينفلياتسيالىق ۇدەرىستەر كۇشەيە تۇسەدى. تەڭگەلىك دەپوزيتتەردەن قاراجات كەتسە, بانك جۇيەسىنىڭ رەسۋرستىق بازاسى تو­مەن­­دەيدى. ەكىنشىدەن, بازالىق مولشەرلەمەنىڭ تومەندەۋى بانك­تىك نەسيە مولشەرلەمەلەرىنىڭ سالىس­تىرمالى تۇردە تومەن­دەۋىنە اكەلمەۋى مۇمكىن. ين­فلياتسيا مەن ينفلياتسيالىق كۇتۋ­لەردىڭ ءوسۋى, نەسيەلەرگە جوعارى سۇرانىس جانە ساپالى قارىز الۋشىلاردىڭ تەز سار­قىلۋى تاۋەكەل سىيلىق­اقى­­سى­نىڭ وسۋى­نە ىقپال ەتەدى. ۇشىن­شى­دەن, ەكو­نوميكا سۋبەك­تى­لە­رى­نىڭ قا­لاۋى تۇتىنۋ جاعىنا قا­راي اۋىسا باستايدى جانە جو­عا­رى تۇ­تىنۋ سۇرانىسى ينفليا­تسيا­لىق ۇدەرىستەردى ودان ءارى جە­­دەلدەتەدى. بۇل جاعداي سايىپ كەل­گەندە حالىقتىڭ ناقتى تابى­سىن تومەندەتەدى», دەيدى باس بانكير.

ايتپاقشى, قازاقستاندا ين­فليا­تسيانى ەسەپتەۋ ءادىسى وزگەرۋى مۇم­كىن. ۇلت­تىق ستاتيستيكا بيۋ­رو­­سىنىڭ باسشىسى جاندوس شاي­­ماردانوۆتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا ءتاسىل بويىنشا ينفلياتسيا فيس­كال­دىق وپەراتورلاردىڭ دە­­رەك­تەرى نەگىزىندە باقىلا­نا­دى. بۇل ستاتيستيكانى قالىپ­تاس­تى­رۋ­دى جەدەلدەتىپ, شىعىن­دار­دى ازايتىپ, دەرەكتەر ساپاسىن ارتتىرماق.

«بيۋرونىڭ باسىم باعىت­تا­رىنىڭ ءبىرى – بالاما كوزدەر, ياعني فيسكالدى چەكتى پايدالا­نۋ بولماق. ينفلياتسيا ەسەپتەۋ ءۇشىن ەۋروپالىق ەلدەردىڭ ءبىرازى وسى ءتاسىلدى قولدانادى. ءبىز دە وسى جوبانى باستاپ وتىرمىز جانە حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ ساراپشىلارىنان مەتو­دولوگيالىق كومەك الامىز. قازىر جۇ­مىس ءجۇرىپ جاتىر, سونىڭ نەگىزىندە تۇتى­نۋشىلىق سەبەت قۇرىلىمى بو­يىن­­شا چەكتەرگە قاراپ تاۋار­لاردى سۇرىپتايمىز», دەيدى.

ايتا كەتەيىك, قاڭتار ايىنىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا جىلدىق ينفلياتسيا 20,7 پايىز دەڭگەيىندە تۇر. الەۋمەتتىك ما­ڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باعاسى ءبىر جىل ىشىندە 23,4 پايىزعا قىمباتتاعان.