ءبىر ادام – ءبىر تاعدىر

«سارى تورعىن» – ساعىنىش سالماعى

تۇپنۇسقادان وقىعان كەزەكتى اڭگىمەنىڭ ءبىرى «سارى تورعىن» دەپ اتالادى. اۆتورى – پيت حەميلل. بۇل اڭگىمە العاش رەت جاريالانعاننان بەرى ءالى دە وقىرماننىڭ ەسىنەن كەتكەن ەمەس. اتالعان شىعارما 1970 جىلدار توڭىرەگىندەگى امەريكا تۇر­عىندارىنىڭ ومىرىندەگى شەكسىز سۇيىسپەنشىلىكتىڭ سيمۆولى. ءارى اسكەردە بولعاندار مەن تۇرمەدە وتىر­عانداردىڭ تۋعان اۋىلىنا امان-ەسەن قايتقان اسەرلى شاقتارىنىڭ ايقىن كورىنىسى ىسپەتتى. تۇرمەدەن بوساپ قايتقان جىگىتتىڭ جارى اۋىل سىرتىنداعى ەمەن اعاشىنا سارى تورعىن بايلاۋى امەريكادا 1959 جىلداردان بۇرىن ەل اراسىنا كەڭ تارالعان اڭگىمە. 1971 جىلى قازان ­ايىندا, گازەت شولۋشىسى پيت حە­ميلل نيۋ-يورك پوشتا گازەتىنە وسى شاعىن اڭگىمەسىن جاريالايدى. ول حالىق اۋزىندا ايتىلىپ جۇرگەن اڭ­گىمەنى اسەرلى ەتىپ جازىپ, جۇرتقا ۇسىنعانىن بايان ەتەدى. 1972 جىلى ماۋسىم ايىندا, تۋرا توعىز ايدان سوڭ, «وقىرمان» باسىلىمى بۇل اڭ­گىمەنى قايتا جاريالايدى. سول جىل­عى ماۋسىم ايىندا, ABC-TV ارناسى اۋىلىنا ورالعان قىلمىسكەر­­دىڭ ءومىرى تۋرالى تەاترلاندىرىلعان فيلم نۇسقاسىن ەفيرگە شىعارا­دى. وسىدان ءبىر جارىم اي وتكەن سوڭ, ەرۆين لەۆين مەن راسسل براۋن «ەمەن اعاشى باسىنداعى سارى تورعىن» اتتى ءاندى ومىرگە اكەلەدى.

اۆتوبۋسپەن الدەبىر جاققا دەم­ا­لۋعا بارا جاتقان ءبىر توپ جاس كوڭىل­سىز وتىر­عان ساپارلاستارىنا نازار اۋدارادى.

«– ۇيلەندىڭىز بە؟

– بىلمەيمىن...

– بىلمەگەنى نەسى؟

– تۇرمەدە ايەلىمە حات جازىپ, ەگەر مەنىمەن جالعاستى ءۇي ۇستاۋعا شاراسىز قالىپ, باسقا بىرەۋمەن وتا­سۋ ويى بولسا, ءارى تۇرمىستىڭ سوق­قىسىنا شىداي الماسا, بالالارىمىز اكەمىز قايدا دەپ سۇراپ مازالا­سا, مەنى ۇمىتىپ, قالاعان ادامىمەن وتباسىن قۇرۋىنا قارسى ەمەستىگىمدى, ءارى ماعان بۇدان بىلاي حات جازبا­ۋىن ءوتىندىم. بىراق, كەرىسىنشە, ول ءتورت جىلدان بەرى مەنىڭ كەلەر جولىما قاراۋمەن ءومىر وتكىزىپ كەلدى. ماعان حات جازۋدان ەشقاشان جالىققان ەمەس». كىمدى بولسا دا, بەيجاي قال­دىرماي­تىن اڭگىمەنىڭ وسى تۇسى دەپ ويلايمىن. جازۋشىنىڭ ەل اۋزىنان ەستىگەن اڭگى­مەنى تۇرلەندىرىپ, وقىرماننىڭ كوڭىل كۇيىنە اسەر ەتە­تىندەي كۇيدە اق قاعازعا ءتۇسىرۋى – ءبىر جاعىنان شەبەرلىك, ەكىنشى جاعىنان ونەرگە, ومىرگە دەگەن قۇشتارلىق.

«– وندا ءسىز بۇگىن ۇيىڭىزگە قايتىپ بارادى ەكەنسىز عوي؟ نەگە بىلمەيمىن دەيسىز؟

– ءيا, – دەدى ىڭعايسىزدانىپ. – وتكەن اپتادا تۇرمەدەن شىعاتىنىم تۋرالى ەستىگەن سوڭ, حات جازىپ, ەگەر ول باسقا بىرەۋمەن وتباسىن قۇرعان بولسا ونى تۇسىنەتىنىمدى, كەرىسىن­شە, مەنى ءالى دە كۇتىپ وتىرعان بولسا مەن كوپ وتپەي ۇيگە قايتاتىنىمدى ايتتىم. ءبىز بۇرىن برانسۋيك اۋىلىندا تۇرعانبىز, اۋىلعا كىرەبەرىس جەردە ءبىر ۇلكەن ەمەن اعاشى بار بولاتىن. وعان مەنى ءالى دە كۇتىپ وتىرسا, الگى ەمەن اعاشىنىڭ باسىنا سارى تورعىن بايلاپ قويۋىن, سارى تورعىن كورىنسە مەن اۆتوبۋستان ءتۇسىپ ۇيگە باراتىنىمدى, ەگەر سارى تورعىن كورىنبەسە, ءوز جولىممەن جۇرە بەرە­تىنىمدى ايتقام». قازىرگى قوعامدا قاتە­لەسكەن ادامدارعا دەگەن تۇسىنىك تە وزگەشە بولاتىن سياقتى. تۇرمەدە وتىرعان نەمەسە الدەبىر ايىپ­تى بول­عان ادامعا ەكىنشى رەت ءومىر بەرۋ, مۇمكىندىك سىيلاۋ دا ىزگىلىكتىڭ ءبىر ءتۇرى ەكەنىن تۇسىنەتىن كەز جەتتى. كەيىپكەر ۆينگونىڭ جان تولقىنى, كوڭىل كۇيىنىڭ الاي-تۇلەيلىگى وسىنى مەڭزەسە كەرەك, دەمەك ونىڭ الەمى – قورقىنىش پەن ۇرەيدىڭ ۇياسىنا اينالعان.

«سالدەن سوڭ.... اۆتوبۋستاعىلار ورىن­دارىنان اتىپ-اتىپ تۇردى دا, شىڭ­عىرىپ, ايعايلاپ, ءتىپتى كەيبىرى جىلاپ تا جىبەردى. تەك جۇدەۋ كوڭىل ۆينگو عانا ءۇنسىز, كەنەت ول دا كاۋچۋك اعاشىنا قاز-قاتار بايلانعان سان­سىز سارى تورعىنداردى كوردى, كوردى ­دە ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەي وتىرىپ قال­دى. جا­پان دالادا جالعىز وسكەن كاۋ­چۋك اعاشى سارى تورعىنمەن كومكەرى­لىپ­تى. وتىز, جوق ەلۋ, بالكىم, ءجۇز نەشە تورعىن بولار... سارى تورعىنعا وران­عان كاۋچۋك جاپىراقتارى قۇددى ء«سىزدى كۇتىپ تۇرمىز», دەپ تۇرعانداي سامال جەلمەن باياۋ تەربەلەدى. جۇز­دەرى بال-بۇل جانعان جاستار ءالى دە ايعايلاپ كەلەدى. ولار اۆتوبۋستان تۇسەردە ۆينگونىڭ قولىن كەزەك-كەزەك قىسىپ جاتتى». ءماز-مەيرام جاس­تار اقىرى ۆينگونى وي ارپالىسىنان قۇتقارعانداي بولدى. قىسقاشا ايتقاندا, وعان جىلىلىق پەن باقىت ەندى جار بولماق. جازۋشىنىڭ وسى شىعارمانى جاڭعىرتىپ جازۋىنداعى ماقساتى دا – وسى.

ون جاسار گۋچانىڭ تاعدىرى

تايۆان جازۋشىسى سان ماۋدىڭ «ساحارا اڭگىمەلەرى» اتتى پروزالىق كىتابىنا ونىڭ ساحارا شولىندەگى كورگەن-بىلگەندەرى تۋرالى بىرنەشە شىعارماسى ەنىپتى. جازۋشى سان ماۋ 1943 جىلى تۋعان. وتكەن عاسىرداعى قىتايدىڭ بەلگىلى جازۋشىلارىنىڭ ءبىرى. «ساحارا اڭگىمەلەرى», «جىلاۋىق تۇيەنىڭ حيكاياسى», «جاڭبىرلى ماۋ­سىممەن بىرگە جوعالۋ», «تىمىق كەش», «تۇسىمدەگى گۇلدەر», «مەنىڭ اسى­لىم» سياقتى كىتاپتاردىڭ اۆتورى. ول 1991 جىلى قايتىس بولعان. ونىڭ اڭگى­مەلەرى ادام تاعدىرىن ءسوز ەتۋدەن جالىق­پايدى. سولاردىڭ ءبىرى «قولبالا» اتتى اڭگىمەسى. اتالعان تۋىندى ساحارا شولىندەگى الدە ءبىر ەلدى مەكەندە ءوربيدى. كەيىپكەرى ون جاستاعى گۋچا اتتى قىز. مىنا دۇنيەنىڭ اق پەن قاراسىن ەندى ­ايىرا باستاعاندا گۋچانى اكەسى قا­لىڭ­مال­­عا ساتىپ, ۇزاتىپ جىبەرەدى. وركە­نيەت­تى ەلدەن بارىپ, مۇنداي جو­­سىن­دى تۇسىنبەي باسى قاتقان سان ماۋ گۋچانىڭ تويىن, قۇدالىعىن قاز-قالپىندا سۋرەتتەيدى.

ء«بىز ۇنسىزدىك ىشىندە شاي ىشۋ­دەمىز. كەنەت مەن تاعاتسىزدانىپ:

– سىزدەر گۋچانى ءالى كىشكەنە دەپ ويلامايسىزدار ما؟ ول نە ءبارى ون جاستا عوي.

– كىشكەنەسى نەسى؟ ونىڭ شەشە­سى ماعان سەگىز جاسىندا تۇرمىسقا شىققان.

ەكىنشى كۇنى ماتەماتيكادان سا­باق بەرىپ بولعان سوڭ, مەن شاي قاي­ناتۋدىڭ كەزەگى گۋچاعا كەلگەنىن ايتتىم. سالدەن سوڭ شاي ۇستىندە وعان بۇل ءىستىڭ ءمان-جايىن قانشا قايتا­لاپ ايتسام دا, ول بىردەن ءتۇسىنىپ كەتە المادى». شى­عارمانى وقي كەلە, ورىمدەي قىز گۋچاعا جانىڭىز اشي­دى, ءتىپتى ول حات تانىپ, وقۋ تاۋىسپاس­تان قالىڭمالدىڭ قۇر­بانى بولىپ كەتە بارادى.

«– اقىماق, سەن كوپ وتپەي تۇر­مىسقا شىعاسىڭ. مەن وعان وسىلايشا اشىعىن ايتتىم. ونىڭ بەتى باتار كۇندەي قىزارىپ كەتتى دە: «قاشان؟» دەدى.

– رامازان ايى وتكەن سوڭ. سەن كىمگە تۇرمىسقا شىعاتىنىڭدى بى­لەسىڭ بە؟». جازۋشىسى تاڭ­دان­دىر­عان ءىستىڭ بارىسى وسىلاي باستالادى. شىعارمانى وقىپ وتىرىپ, ءبىز بۇل شىنايى ومىردە بولعان وقيعا شىعار دەپ تۇيدىك. ويتكەنى سان ماۋ – بىرنەشە جىل ساحارا شولىنە بارىپ تۇرىپ, سونداعى ءومىردى ءوز كوزىمەن كورگەن قالامگەر. ء«بىز تۇ­راتىن شاعىن كوشەنىڭ ءىشى «Jeep» كولىگىنە لىق تولدى. جاڭاسى دا, ەسكىسى دە بار. بۇل كورىنىس ءحانديدىڭ وسى وڭىردە بەدەلى جوعارى ەكەنىن دالەلدەپ تۇرعانداي. جولداسىم ەكەۋمىز قۇدالاردى قارسى الۋعا باراتىن كولىككە وتىردىق. كولىك توقتاۋسىز سيگنال بەرىپ, قۇم ۇستىندە زىرلاپ كەلەدى. ەركەكتەر سول باياعى اۋەنگە سالىپ, گۋچانىڭ اپكەسى­نىڭ ءۇيىن بەتكە الدى. بۇرىنعى داس­تۇر­دە تۇيەگە ءمىنىپ, مىلتىق اتىپ, شاتىر تىگىپ, قۇدالاردى قارسى الادى ەكەن. ال قازىر تۇيەنىڭ ورنىنا «Jeep» كولىكتەرى, مىلتىقتىڭ ورنىنا توقتاۋسىز بەرىلگەن سيگنال الماسىپتى. بىراق ءبارى دە مازاسىز شۋىل. مەنى قاتتى تاڭعالدىرعا­نى قۇدالاردى كۇتىپ العان شاق بولدى». ادام تاعدىرى, كىسىلىك قۇقىق, ادامگەرشىلىك, بولاشاق دەگەن ۇعىمدار مەن ساحارا شولىندەگى ەسكى داستۇرمەن ءومىر ءسۇرىپ جاتقان تايپالاردىڭ اراسىنداعى جەر مەن كوكتەي بايلانىستى وقىرمانعا جا­زۋشى جالعىز اڭگىمەسىمەن-اق تۇسىن­دىرۋگە تىرىسادى.

«ساقالدى قىز», سەن قايداسىڭ؟

جازۋشى نۇرعالي ورازدىڭ ەش­كىم­گە ۇقسامايتىن جازۋ ءستيلى, شىعار­مالارىنداعى ومىرگە قۇشتار­لىق­قا ۇندەۋ يدەياسى تۋرالى تارتىن­باي ايتا­تىن ءسات كەلدى. قالامگەر­دىڭ شى­عار­ماسىنا دەگەن وڭ باعا ول ءومىر سۇرگ­ەن قوعامعا دەگەن جىلى كوز­قا­راس بول­ماق. جازۋشىنىڭ كوپ اڭگى­مە­­لەرىنىڭ ىشىندە وقشاۋ تۇرعانى دا «سا­­قالدى قىز» تۋىندىسى بولسا كەرەك.

«سول كۇننەن باستاپ الگi ساقالدى قىزدى جاقىننان بiر كورۋگە اڭسارىم اۋدى دا تۇردى. بiراق جۋىق ارادا سونىڭ ءساتi تۇسە قويمادى. مەنiڭ توبەم كورiنگەننەن ول قاسقىردان ۇرiككەن ەلiكتiڭ لاعىنداي الىستان زىمىراپ قاشاتىن بولدى. كiمنiڭ شىعارىپ جۇرگەنiن بiلمەيمiن‚ اۋىل iشiندە: «قالا­دان كەلگەن سۋرەتشi ساقالدى قىزدىڭ سۋرەتiن سالماقشى ەكەن‚«دەگەن قاڭقۋ ءسوز تاراپ كەتiپتi». العاش رەت «ساقالدى قىزدى» وقى­عانىمدا, ءون-بويىمدى ءبىر سۋىق اعىس سىزىپ وتكەندەي بولىپ ەدى. نەگە دەرسىز؟ شىعارمانىڭ تاقىرىبى دا, ايتار ويى دا وقىرماندى بەيجاي قالدىرعىسى كەلمەيدى. مەن بۇل اڭگىمەنى كينوعا سۇرانىپ تۇرعان شىعارما دەر ەدىم.

«ونداي وي مەنiڭ باسىما كەلمەگەن. كۇلدiم دە قويدىم. الايدا ساقالدى قىزدىڭ ءتۇرiن جاقىن­نان بiر كورسەم دەگەن اڭعال اۋەستiگiم اۋىل iشiندە الىپ­قاشپا اڭگiمە تۋعىزعانىمەن قويماي‚ ونسىز دا كول­دەنەڭ جۇرتتىڭ كوزi مەن سوزi­نەن سەسكەنiپ ابدەن جۇيكەسi جۇقار­عان بەيشارا قىزدىڭ جانىن جارا­لاعان­عا ۇقسايدى. مەن ونى, بiراق كەيiن بiلدiم‚ كەش بiلدiم...». نۇرعالي وراز نە جازسا دا, سەندىرىپ جازا الادى. قوعامنان, ادامداردان جاسىرىنىپ ىش­قۇسالىقپەن ءومىر ءسۇرىپ جۇرگەن ساقال­دى قىزدار اينالامىزدا كوپ شىعار, كىم ءبىلسىن؟ بىراق ولاردىڭ تاعدىرىن اق قاعاز بەتىندە سويلەتە الاتىن نۇرعالي وراز سىندى سۋرەتكەرلەر كەرەك-اق.

«– ەگەر... ەگەر, – دەدi ول قايتادان بۋلىعا سويلەپ, – سiز مەنiڭ سۋرەتiمدi سالاتىن بولساڭىز بار عوي, وندا... وندا مەن ولەمiن!

ول كەمسەڭدەپ جىلاپ قويا بەر­دi. مۇنى كۇتپەگەن مەن مۇلدە ساس­قالاقتاپ قالدىم». وسى تۇستا جىلاپ قويا بەرگەن كەيىپكەر ەمەس, ءبىز شىعارمىز دەگەن ۇرەيلى وي ساپ ەتە تۇسەدى. اۆتوردىڭ قا­لامى ءبىزدى ءبىر بولەك, ساقالدى قىزدى ءبىر بولەك ەتىپ سۋرەتتەۋگە ۇمتىلىس جا­سايدى. ادام جانىن تۇسىنۋگە تىرىس­پاي­تىن قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان ءبىز ءۇشىن مۇنىڭ ءبارى قيسىنسىز ويدىڭ جيىنتىعى سياقتى كورىنەتىن شىعار, بىراق, ىزگىلىك الاڭىندا ءبارى ايقىندالا تۇسەردەي.

«قوناقۇيدiڭ بالكونىنا شى­عىپ, ءتۇننiڭ بەيمەزگiل ۋاعى بولسا دا قىزىق-دۋمانعا تويماي, ساۋىق-سايران سالىپ جاتقان قالانىڭ قى­زىلدى-جاسىلدى شامدارىنا قاراپ: «ساقالدى قىز, سەن قايداسىڭ قازiر؟ – دەپ ويلادىم iشتەي تولقىپ. – وسى قالادا تۇراسىڭ با؟..». كەيىپكەرمەن ىلەسىپ, ساقالدى قىزدى كۇن مەن ءتۇن دە, جازۋشى قالامى دا, وقىرمان ويى دا ىزدەپ جۇرگەن سىڭايلى. راسىندا, سەن قايداسىڭ, ساقالدى قىز؟

«ىستانبۇل باقىتى» – قۇتقارىلعان ءماريام

تۇرىك جازۋشىسى ءزۇلفو ليۆا­نە­ليدىڭ «ىستانبۇل باقىتى» اتتى رومانى دا ايەل ادامنىڭ تاعدىرىنا قۇرىلعان تاماشا شىعارما. ءبىز اتاپ وتىرعان كىتاپ اۆتوردىڭ پاس­پورتىنا اينالعان تۋىندى, ەڭ الدىمەن, تۇركيادا, سوسىن ەۋروپا مەن باتىستا ارتى-ارتىنان باسىلىپ, بىرنەشە حالىقارالىق سىي­لىق­تى ەنشىلەدى. وتىز ەكى تاراۋدان تۇراتىن «ىستانبۇل باقىتى» ءۇش كەيىپكەردىڭ ءۇش باعىتتاعى ءومىرىن بىرى­نەن سوڭ ءبىرىن الما كەزەك بايانداپ, وقىر­ماندى جەتەلەپ وتىرادى. ءاۋ باستا ءۇش كەيىپكەر دە ءۇش ءتۇرلى ادام رەتىندە قاراپايىم ءومىر سۇرەدى, ال وقيعا ءوربي كەلە ۇشەۋىنىڭ تاعدىرى ءبىر-بىرىنە بايلانىسىپ كەتەدى. باس كەيىپكەردىڭ ەسىمى – ءماريام. ول ون بەس جاستا. اناسى ونى ومىرگە اكە­لەردە قايتىس بولعاندىقتان, اۋىلداستارى ونى قىرسىقتى قىز رەتىن­دە كورىپ, ومىرگە ارتىق ادام سانايدى. جارىنان ايىرىلعان اكەسى اعاسىمەن بىرگە ءبىر ۇيدە تۇرادى. ونىڭ اعاسى اۋىلدىڭ يمامى. سولاي بولا تۇرا يمام ءىنىسىنىڭ قىزىنىڭ ارىن اياق استى ەتەدى. وقيعا وسى جەردەن باستالادى. ءدىن قۇرساۋىنان شىعا الما­عان اۋىلداعىلار جاس قىزدىڭ ءولۋىن تىلەيدى. بىراق ءماريامنىڭ ءومىر سۇرگىسى كەلەدى, ونىڭ كۇرەسى باستالادى. وقيعا ءوربي كەلە ونى اسكەردەن قايتقان نەمەرە اعاسى اكەسىنىڭ بۇيرىعىمەن ىستانبۇلعا اپارىپ, ولتىرمەكشى بولادى. ىستانبۇلعا بارعان سوڭ ءبارى باسقاشا بولادى.

ال ەكىنشى كەيىپكەر ىستانبۇل ۋني­ۆەر­سيتەتىنىڭ پروفەسسورى يرفان. ول بارىنەن ءباز كەشىپ, ومىردەن تۇڭىلەدى دە, ءبىر قايىق جالداپ, جالعىز ءوزى ەگەي تەڭىزىنە ساپار شەگەدى. كەنەتتەن ول باسىنا ءىس تۇسكەن ماريامعا كەز­دە­سىپ قالىپ, وعان كومەكتەسەدى. ءتىپ­­تى ونى وزىنشە ويلاي الاتىن, سا­بىر­­لى دا, اقىلدى ادام قالپىنا تۇسى­رەدى. ەڭ ­باستىسى, ونى ءدىننىڭ قۇر­ساۋى­نان امان-ەسەن الىپ شىعادى. ءۇشىن­­شى كەيىپكەر يمامنىڭ اسكەردەن قايت­قان ۇلى – جامال. ول ءماريامدى ولتىر­مەكشى بولعانىمەن, وعان قولى باتپاي­دى. ەڭ سوڭىندا ول ءبارىن انىق بى­لەدى, اكەسى­نىڭ ابىرويسىز ارەكەتىنە كو­زى جەتەدى. اۆتور­دىڭ شەبەرلىگى سون­دا كەيىپ­كەرلەر كەيدە ءوز ىسىنە ءوزى وكى­نىش­پەن قارايدى, بىراق ءبارىن دە بو­­لا­شاققا, ەرتەڭگە دەگەن ۇكىلى ءۇمىت جە­ڭەدى دە, العا جەتەلەي بەرەدى. ء­ما­ريام­نىڭ باسىنا تۇس­كەن ءىس ارقىلى جا­زۋ­شى تۇركيانىڭ شىعى­سىنداعى اسى­رە دىنشىلدىك پەن ادىلەت­سىزدىكتەردى اياۋسىز سىنعا الادى. ءدىن مەن ءداستۇر قاتار جۇرمەسە, ونىڭ سوڭى زارداپپەن, ازاپپەن, ءتىپتى ادامداردىڭ ءبىرىن-ءبىرى قورلاۋىمەن اياقتالاتىنىن اشىق ايتىپ وتىر.

قالاي دەسەك تە, ءبىر ادام – ءبىر تاع­دىر. ال ونى قالاي جازۋ, وقىرمان ساناسىنا قالاي جەتكىزۋ قالامگەرلەردىڭ شەبەرلىگىنە بايلانىستى. ءبىز ءسوز ەتكەن ءار ۇلتتىڭ جازۋشىلارى ءبىر-ءبىرىن تانىمايدى, ءتىپتى ولار ءبىرىنىڭ شىعارماسىن ءبىرى وقىپ تا كورگەن جوق. بىراق جازعان اڭگىمەلەرىنىڭ ­اۋانى ءبىر جەردەن شىعىپ وتىرادى. بۇل دا تاعدىر ءىسى مە دەرسىز. مۇمكىن ولار «ادامدار تاعدىر دەپ جۇرگەن نارسە, شىن مانiندە, ولار جاسا­عان اقىماقتىقتاردىڭ جيىنتىعى عانا» دەگەن ارتۋر شوپەنگاۋەردىڭ ايتقانىن اقي­قات كوزىمەن, كەيىپكەر ءىس-ارەكەتىمەن دالەل­دەگىسى دە كەلگەن شىعار.