سيريا سىرت قالىپ بارادى
سيريا پرەزيدەنتىنىڭ كەڭەسشىسى بۋسەينا شاابان باتىس ەلدەرىنىڭ جەر سىلكىنىسىنەن كەيىن سيريا ۇكىمەتىنە كومەك كورسەتپەي, تەك لاڭكەستەر مەن وپپوزيتسيا باقىلاۋىنداعى اۋماقتارعا عانا قولداۋ جىبەرەتىنىن مالىمدەدى.
– وكىنىشكە قاراي, باتىس تەك لاڭكەستەر ورنىققان, «اق دۋلىعالىلار» ورنالاسقان ايماقتاردى عانا ويلاپ وتىر, ولار سيريالىقتاردىڭ باسىم بولىگى تۇراتىن ايماقتاردى نازارعا الىپ وتىرعان جوق. اقش پەن ەۋروپا تەك سولاردى قورعاپ جاتىر. اقشانىڭ كوپ بولىگى, بارلىق قۇرال-جابدىق تۇركياعا ەۋروپادان جانە اقش-تان جىبەرىلدى. ال سيريا ءۇشىن ەۋروپادان ەشتەڭە جوق, – دەدى بۋسەينا شاابان Sky News بريتاندىق تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا.
بۇعان دەيىن بۇۇ-نىڭ تۇراقتى ۇيلەستىرۋشىسى ءال-مۇستافا بەنلامليح سيريا ۇكىمەتىن ساياسي ماسەلەلەردى قويا تۇرىپ, سيرياداعى گۋمانيتارلىق ميسسيانى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن ەلدىڭ وپپوزيتسيا باقىلاۋىنداعى سولتۇستىك-باتىس ايماعىنا كىرۋگە رۇقسات بەرۋگە شاقىرعان ەدى. الايدا بۇل ۇسىنىسقا داماسك ماردىمدى جاۋاپ بەرمەي تۇر. سونداي-اق ەۋرووداق كوميسسيا وكىلى بالاش ۋيۆاري بولسا سيرياعا جەر سىلكىنىسىنىڭ سالدارىن جويۋ ءۇشىن كومەك جىبەرمەيتىنىن مالىمدەدى. ول مۇنى «داماسكىدەن سۇراۋ كەلگەن جوق», دەپ ءتۇسىندىردى.
– ءبىز سيريا ءۇشىن ازاماتتىق قورعانىس تەتىگىن (ەۋرووداقتىڭ حالىقارالىق كومەگىن ۇيلەستىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن) ىسكە قوسقان جوقپىز, ويتكەنى بىزگە داماسكىدەن مۇنداي سۇرانىس تۇسكەن جوق. ارينە, ەگەر سيريا بيلىگىنەن ەو-دان كومەك العىسى كەلەتىنى تۋرالى سۇراۋ الساق, ءبىز بۇل ءوتىنىشتى دەرەۋ قاراستىرامىز, – دەدى ەۋرووداق كوميسسياسىنىڭ وكىلى.
وداقتىڭ بۇل ارەكەتىنەن حاباردار بولعان سيريا ۇكىمەتى ءۋيۆاريدىڭ مالىمدەمەسىنەن سوڭ بىردەن سۇراۋ سالدى. «باتىس ەلدەرىنىڭ سانكتسيالارىنا بايلانىستى ەلدە مەديتسينالىق قۇرالداردىڭ, ازىق-ت ۇلىكتىڭ, جانار-جاعارمايدىڭ جانە قۇرال-جابدىقتاردىڭ تاپشىلىعى قاتتى بايقالىپ جاتىر», دەپ حابارلادى سيريانىڭ ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك ىستەر ءمينيسترى مۇحاممەد سەيف اد-دين. ول سانكتسيالاردىڭ كەسىرىنەن سيريالىقتاردىڭ قاراپايىم ومىرلىك يگىلىكتەردەن قاعىلىپ جاتقانىن باسا ايتتى. سونداي-اق مينيستر اپاتتان كەيىن سيرياعا كومەك كورسەتكەن بارلىق جاناشىر بولعان ەلگە العىس ايتىپ, «قالعان اراب ەلدەرى مەن باسقا مەملەكەتتەردى ءۇيىندى استىندا قالعان ادامداردى قۇتقارۋ ءۇشىن سيرياعا كومەكتى ارتتىرۋعا» شاقىردى.
جالپى, «سيرياعا قارسى سانكتسيالار جەر سىلكىنىسىنەن زارداپ شەككەندەرگە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋدى قيىنداتىپ وتىر», دەدى ريا نوۆوستي اگەنتتىگىنە حالىقارالىق قىزىل كرەست جانە قىزىل جارتى اي قوعامدارى فەدەراتسياسى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى حاۆەر كاستەللانوس.
– سانكتسيالار ءبىزدىڭ قايىرىمدىلىق جۇمىسىمىزعا قاتتى كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. بۇل ەلگە جونەلتىلەتىن زاتتاردىڭ باعاسى بىرنەشە ەسە ارتتى, سوندىقتان گۋمانيتارلىق قىزمەتتى جەتكىزۋ ۇزاق ۋاقىتتى الادى. بارلىعىن جيناپ ءبىر جىبەرمەسەك, جەكە-جەكە جىبەرىلگەن تاۋارلاردىڭ قۇنى شارىقتاپ كەتتى, – دەدى ول. ونىڭ پىكىرىنشە, سيريادا قيراندىلار استىندا تۇركياعا قاراعاندا كوبىرەك ادام قالۋى مۇمكىن, ويتكەنى ولاردا قاجەتتى ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ قۇرالدارىنىڭ جوقتىڭ قاسى.
وسى ورايدا گرەكيانىڭ كوممۋنيستىك پارتياسىنان (ككە) ەۋروپارلامەنت دەپۋتاتتارى سيرياعا سالىنعان ەمبارگونى تەز ارادا الىپ تاستاۋدى جانە ەل حالقىنا گۋمانيتارلىق كومەكتى كەدەرگىسىز جەتكىزۋدى تالاپ ەتتى. كەيىن داعدارىستى باسقارۋ جونىندەگى ەۋروپا كوميسسارى يانەز لەنارچيچ ەۋروكوميسسيا ەۋرووداق ەلدەرىن سيرياعا كومەك بەرۋگە شاقىرعانىن مالىمدەدى.
ەكى ەلگە كومەكتىڭ كولەمى ەكى ءتۇرلى
قازىر ەۋروپالىق وداق سيريا ۇكىمەتىمەن تىكەلەي بايلانىستا ەمەس, 2011 جىلى بۇل ەلگە قارسى سانكتسيا سالعاننان بەرى كەلىسسوز جۇرگىزبەيدى. ەۋروكوميسسيا وكىلى بالاش ۋيۆاري تۇسىندىرگەندەي, ەۋرووداق سيريا بيلىگىنە تىكەلەي ەمەس, گۋمانيتارلىق ۇيىمدار ارقىلى كومەك كورسەتەدى. اتاپ ايتساق, سوڭعى مالىمەتتەر بويىنشا ەو-نىڭ 19-عا جۋىق مەملەكەتى (اۋستريا, بولگاريا, حورۆاتيا, كيپر, چەحيا, ەستونيا, فرانتسيا, گەرمانيا, گرەكيا, ماجارستان, يتاليا, مالتا, نيدەرلاند, پولشا, پورتۋگاليا, رۋمىنيا, سلوۆاكيا, سلوۆەنيا جانە يسپانيا), سونداي-اق البانيا مەن چەرنوگوريا تۇركياعا 27 قۇتقارۋشى توبىن, ونىڭ ىشىندە ەكى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق بريگادا (بارلىعى 1 185 ادام) جىبەرگەن. ال سيرياعا ولار سۋ جانە سانيتارلىق, گيگيەنالىق قۇرالدار, كورپە سەكىلدى زاتتار جىبەرمەك, بۇعان اتالعان ەلدەر گۋمانيتارلىق ۇيىمداردى قارجىلاندىرۋعا ۋادە بەرىپ وتىر.
سونىمەن قاتار گەرمانيا سيرياداعى جەر سىلكىنىسىنەن زارداپ شەككەندەرگە كومەك رەتىندە قوسىمشا 25 ميلليون ەۋرو بولەتىنىن مالىمدەدى. «كومەك اپات ايماعىنا قاراماستان, ەڭ كوپ زارداپ شەككەندەرگە جەتكىزىلەدى», دەپ حابارلادى گەرمانيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى. ساراپشىلار گەرمانيانىڭ بۇل مالىمدەمەسى «كومەك ەلدىڭ وپپوزيتسيا باقىلاۋىنداعى سولتۇستىك-باتىس ايماعىنا جىبەرىلەتىنىن بىلدىرەدى», دەيدى. ال ەۋروپالىق وداق تۇركيانى قولداۋ ءىس-شارالارىنا اپات بولعان كۇنى بىردەن كىرىستى. تۇركياعا ەو-نىڭ 10 مەملەكەتىنەن قۇتقارۋ توپتارى لەزدە جىبەرىلگەن ەدى.
سيرياعا كومەكتىڭ كەشەۋىلدەۋىنە ەل شەكاراسىنا دەيىنگى تاس جولداردىڭ زاقىمدانىپ, قيراۋى دا كەدەرگى كەلتىرىپ جاتىر. تۇركيا بيلىگىنىڭ مالىمدەۋىنشە, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رۇقساتىمەن تۇركيانىڭ وڭتۇستىگىندەگى حاتاي پروۆينتسياسىندا سيريانىڭ كوتەرىلىسشىلەر باقىلاۋىنداعى ايماقتارىنا قۇتقارۋ جۇكتەرىن تاسىمالداۋ ءۇشىن ءبىر عانا شەكارا بەكەتى اشىلعان. كوتەرىلىسشىلەر باقىلاۋىنداعى ايماقتارعا گۋمانيتارلىق كومەك ادەتتە 2014 جىلى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارىمەن بەكىتىلگەن ترانسشەكارالىق مەحانيزمىمەن تۇركيا ارقىلى وتەدى. وسىعان وراي تۇركيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى مەۆلۇت چاۆۋشوعلۋ: «شەكارانىڭ سيريا جاعىنداعى كەيبىر جولدارى زاقىمدالعان. جولداردىڭ كوپ بولىگىنىڭ قيراۋىنا بايلانىستى حالىقارالىق كومەكتەردى جەتكىزۋدە قيىندىق تۋىنداپ وتىر. وسى سەبەپتى ءبىز تاعى ەكى بەكەت اشىپ جاتىرمىز. توتەنشە جاعداي بولعاندىقتان ءبىز باقىلاۋداعى بەكەتتەردى اشۋ مۇمكىندىكتەرىن دە قاراستىرىپ جاتىرمىز», دەدى.
ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى ريشي سۋناك تۇركياعا ارنايى تەحنيكا, ءيىسشىل يتتەرى بار 77 ادامنان تۇراتىن ىزدەۋ-قۇتقارۋ توبى گازيانتەپكە جىبەرىلگەنىن مالىمدەدى. ال سيرياعا قاتىستى ۇلىبريتانيا «اق دۋلىعالىلاردىڭ» توتەنشە جاعدايعا كومەكتەسۋ ۇيىمىن قارجىلاندىرۋدى ارتتىردى جانە باسقا اگەنتتىكتەرگە دە كومەك كورسەتەدى.
اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن تۇركياعا جەر سىلكىنىسىنەن كەيىنگى كومەككە ەكى ىزدەۋ-قۇتقارۋ توبىن (بارلىعى 158 ادام) جىبەرەتىنىن ايتتى. مەكسيكا دا تۇركياعا قۇتقارۋشىلار مەن ىزدەستىرۋ جۇمىستارىنا قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار بەرۋگە ۋادە بەردى. سونداي-اق مولدوۆا تۇركياعا 55 قۇتقارۋشى جىبەرگەن.
بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى دا تۇركيا رەسپۋبليكاسىنا 50-دەن استام قۇتقارۋ توبىن جىبەرگەنىن حابارلادى. ۇيىمنىڭ توتەنشە جاعدايعا قارسى ارەكەت ەتۋ ورتالىق قورى دا قارجىلىق كومەك رەتىندە 25 ميلليون دوللار (20,6 ميلليون فۋنت ستەرلينگ) ءبولدى. الايدا جول جاعدايى مەن لوگيستيكالىق ماسەلەلەرگە بايلانىستى ۇيىم سيرياعا كومەك بەرە المايدى. وتكەن جىلى بۇۇ سيريا شەكارالىق گۋمانيتارلىق قورىنا 138 ميلليون دوللار بولگەن, قازىر بۇل قارجى تاۋسىلعان. ەندى ۇيىم سيريا بيلىگىنە وسى جەر سىلكىنىسىنىڭ زارداپتارىنا بايلانىستى شىعىنداردى 2023 جىلعا باعىتتالعان قارجىلاي كومەككە كىرىستىرۋدى تالاپ ەتىپ وتىر.
وتكەن جىلى استانادا وتكەن سيريا بويىنشا استانا فورماتىنىڭ 19-كەزدەسۋىندە سيريا بيلىگى ەلدەگى جاعدايدىڭ كۇردەلەنە تۇسكەنىن ايتقان ەدى.
– قازىر مەنىڭ حالقىم امەريكانىڭ ۇيىمداستىرىپ وتىرعان شاراسىنان زارداپ شەگىپ وتىر. اقش اكىمشىلىگى وسىنى پايدالانا وتىرىپ, وزىنە تيەسىلى بىرقاتار جايتتى قولدادى. ال قازىر ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق تەررورىن جالعاستىرىپ جاتىر. سيريانىڭ نانىن تارتىپ الاتىنداي جاعدايلارعا الىپ كەلدى. وسىنىڭ سالدارىنان بۇگىن سيريا حالقىنىڭ جاعدايى ناشارلادى. سيرياداعى تۇراقتىلىقتى قالىپقا كەلتىرۋدە بۇل ۇلكەن كەدەرگى بولىپ تۇر. تەرروريستەرمەن كۇرەسۋ كۇردەلەنە ءتۇستى, – دەگەن ەدى سيريا اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى مۋحاممەد ايمان سۋسان.
سيريا حالقىنىڭ جاعدايى ءزىلزالادان سوڭ ءتىپتى ناشارلاي تۇسكەنى انىق.
ايتپاقشى, قازاقستان جويقىن جەر سىلكىنىسىنەن زارداپ شەككەن سيرياعا 50 توننا گۋمانيتارلىق كومەك جىبەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. مەملەكەتتىك ماتەريالدىق رەزەرۆتەن كونسەرۆىلەنگەن ونىمدەر, جىلى كيىم-كەشەكتەر, قىسقى شاتىرلار, كەرەۋەتتەر مەن توسەك-ورىن جابدىقتارى بولىنەدى. جۇك يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ جەلىسى بويىنشا الەپپو قالاسىنا ءتورت اۋە رەيسىمەن جەتكىزىلمەك. سونىمەن قاتار تۇركياعا قازاقستان 1 ملن دوللار كولەمىندە شۇعىل كومەك بەرىپ, ەرىكتىلەر مەن بەلسەندىلەر گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتىپ جاتىر. سونداي-اق 100 ادامنان قۇرالعان قۇتقارۋشىلار توبى جىبەرىلدى.
